III SA/Wa 2923/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Artur Kot,, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Decyzją z dnia [...] lipca 2005 roku o nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po rozpatrzeniu wniosku P. T. z dnia [...] lipca 2005 roku (k.21, samego wniosku brak w aktach), dalej zwanego Skarżącym, działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn.: Dz.U. z 1998 roku, nr 7, poz. 25 ze zm.; powoływanej dalej jako uusr) odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kwartału 2002 roku do II kwartału 2005 roku. Decyzję tę Prezes KRUS uzasadnił, podając jedynie, że w przypadku Skarżącego brak jest podstaw do umorzenia zaległości. Prezes KRUS wyjaśnił, iż możliwość przyznania ulgi w postaci umorzenia uzależniona jest od przedstawienia dokumentów oraz faktów mających wpływ na brak możliwości spłaty zadłużenia. Jednocześnie Prezes KRUS wskazał, że w sprawie istnieje możliwość rozłożenia należności na raty. Pismem z dnia 13 sierpnia 2005 roku Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada też innych źródeł dochodu i cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców. Skarżący podkreślił, że tak jak się zobowiązał, opłaca na bieżąco należne składki, środki na ten cel jednak także otrzymuje od swoich rodziców. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KURS decyzją z dnia [...] września 2005 roku utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 roku, podając jako uzasadnienie, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia zaległości. Nadto Prezes KRUS podkreślił, iż zadłużenie powstało wyłącznie z winy Skarżącego w wyniku nieterminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia i w konsekwencji wstecznego określenia zaległych składek. Organ przypomniał także, ze poprzedni wniosek o umorzenie zaległych należności złożony był w lipcu 2005 roku i motywowany był tymi samymi okolicznościami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Powtórzył, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jednakże dzięki pomocy rodziców opłaca na bieżąco należne składki. Skarżący wyjaśnił także, że zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne rolników powstały w związku z nauką, on zaś sądził, że jako uczeń nie musi składek opłacać. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że Skarżący nie zgłosił się w terminie do ubezpieczania, w toku zaś postępowania ustalono, że brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej ppsa), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tym zakresie należy stwierdzić, że skarga jest zasadna, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była zgodność z prawem decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w trybie art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (określanego dalej jako Kpa). W przepisie tym przewidziano tryb zaskarżania decyzji w sytuacji, gdy z uwagi na pozycję organu I instancji nie jest możliwe zastosowanie zwykłego trybu odwoławczego, uregulowanego w art. 127 § 1 i 2 Kpa. Stronie służy w tym przypadku nie odwołanie, lecz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do tego wniosku stosuje się jednakże przepisy dotyczące odwołań od decyzji, w tym także przepisy określające rodzaje rozstrzygnięć, jakie mogą być podjęte przez organ odwoławczy. Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 107 §3 Kpa, który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zaskarżonej decyzji Prezes KRUS praktycznie w ogóle nie uzasadnił, podając jedynie, że "w sprawie brak jest podstaw do umorzenia zaległości". Nadto Prezes KRUS podkreślił, iż zadłużenie powstało wyłącznie z winy Skarżącego w wyniku nieterminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia i w konsekwencji wstecznego określenia zaległych składek. Sąd chciałby podkreślić, że pewne kwestie wyjaśnione zostały dopiero w odpowiedzi na skargę. Przypomnieć należy, że prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 §3 Kpa uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych dla wnioskodawcy. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Pogląd taki wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie, tak na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej (por. np. wyrok z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01), jak i na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego. I tak w wyroku z dnia 7 stycznia 2003 roku w/s I SA 1320/01 (Lex nr 137809) NSA podkreślił, iż zgodnie z przepisem art. 107 §3 Kpa organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym decyzji m.in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa w granicach uznania administracyjnego. Ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania, na co wielokrotnie zwracał uwagę w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny. Także sentencja decyzji nie była sformułowana poprawnie, bowiem nie określała w żaden sposób, jakich składek i za jakie okresy organ nie umorzył. Podkreślenia wymaga, że w badanej sprawie Prezes KRUS nie wywiązał się także z obowiązku nałożonych na niego na mocy przepisu art. 10 §1 Kpa. Zgodnie z nimi organ jest obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ może odstąpić od tej zasady tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, jednocześnie jednak są obowiązane utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 §1 Kpa. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono, nie podlega wykonaniu Sąd określił w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Wobec braku stosownego wniosku ze strony Skarżącego, Sąd nie rozstrzygał w badanej sprawie o kosztach postępowania sądowego.