IV SA/Gl 635/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie NSA Zofia Borowicz (spr.), NSA Tadeusz Michalik, Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Sadowska, po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. w oparciu o art. 27 ust. 1 i 2 w zw. z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 20 listopada 1990 r. pomocy społecznej /t.j. z 1998 Dz.U. Nr 64, poz. 414 ze zm./ odmówiono przyznania M. M. zasiłku stałego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 27 ust. 1 i 2 cyt. ustawy, gdyż jest na emeryturze i opiekuje się bratem. W odwołaniu M. M. wyraził niezadowolenie z tego rozstrzygnięcia podkreślając, że jest w trudnej sytuacji życiowej i te okoliczności winny zostać uwzględnione przez organ orzekający. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją Nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa w zw. z art. 149 i 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593/ umorzyło postępowanie odwoławcze w sprawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że zaskarżoną decyzję organ instancji wydał działając na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. /t.j. z 1998 , Dz.U. Nr 64, poz. 414 ze zm./, która z dniem 1 maja 2004 r. utraciła moc obowiązującą. Obecnie zagadnienie z zakresu pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593/. Art. 149 tej ustawy stanowi, że z dniem jej wejścia w życie wygasają decyzje wydane na podstawie poprzedniej ustawy, z wyjątkiem decyzji dotyczących macierzyńskich zasiłków okresowych, decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej oraz o umieszczeniu w domu pomocy społecznej. Treść art. 150 tej ustawy stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie tj. przed dniem 1 maja 2004 r. stosuje się przepisy nowej ustawy. Kolegium wywiodło, że powyższa regulacja obliguje organ odwoławczy do umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie, gdyż postępowanie to stało się bezprzedmiotowe z uwagi na wygaśnięcie decyzji organu I instancji. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że rozstrzygnięcie to nie pozbawia strony prawa do ubiegania się o przyznanie przedmiotowej pomocy społecznej, gdyż organ I instancji w drodze podjętej decyzji ponownie rozpatrzy sprawę w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy. W skardze M. M. przedstawił sytuację rodzinną i finansową swej rodziny oraz chorego brata, nad którym sprawuje opiekę. Zarzucił, że o przyznanie zasiłku stałego stara się od [...] r. i nie rozumie działań, które podejmują organy właściwe do rozpatrzenia tego wniosku. Skarżący zakwestionował decyzję organu odwoławczego podkreślając, iż bezzasadnie Kolegium umorzyło postępowanie odwoławcze w związku z wejściem w życie nowych przepisów. W piśmie procesowym z dnia [...] r. podtrzymał zarzuty skargi wnioskując też: "o rozpatrzenie jego odwołania – skargi na SKO w C. z dnia [...] r. i przyznania zasiłku stałego dla całkowicie ubezwłasnowolnionego J. M.". Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie prezentując argumentację zawartą uprzednio w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują kontrolę zgodności z prawem wykonywania działań administracji publicznej, do których należy również wydawanie indywidualnych aktów prawa, jakim jest zaskarżona decyzja. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ zwanej dalej p.p.s.a. sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonych aktów badając, czy kwestionowany akt nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzając zatem ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna. Przepis art. 138 kpa określa rodzaje decyzji, które jest władny wydać organ odwoławczy. W oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 kpa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Ostatnio przywołany przepis nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego. Uznać zatem należy, że postępowanie odwoławcze może zakończyć się decyzją o umorzeniu postępowania odwoławczego, gdy postępowanie to stało się bezprzedmiotowe. Stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania należy oceniać mając na uwadze treść art. 105 kpa. W rozumieniu tego ostatnio powołanego przepisu bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu /por. wyrok NSA z dnia 26.03.1998, sygn. II SA 70/98, zbiór LEX 43205/. Organ odwoławczy umarzając postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa uznał, że postępowanie to stało się bezprzedmiotowe z uwagi na wygaśnięcie decyzji organu I instancji, co wynika z art. 149 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm./. Przepis ten stanowi, że z dniem wejścia w życie ustawy wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. z 1998, Nr 64, poz. 414 ze zm./, z wyjątkiem decyzji określonych w ust. 2 i 3 oraz art. 152 ust. 3 i art. 154 ust. 8 niniejszej ustawy. W związku z tym wymaga rozstrzygnięcia, czy przepis art. 149 ustawy z 2004 r. odnosi się do wszystkich decyzji, a więc decyzji ostatecznych i nieostatecznych, czy – tylko do decyzji ostatecznych. W literaturze nie ma zgodności co do tego, czy możliwe jest również wygaśnięcie decyzji nieostatecznej. Według W.Chróścielewskiego mimo, że z literalnego brzmienia art. 162 § 1 kpa to nie wynika, wygaśnięcie decyzji może dotyczyć wyłącznie decyzji ostatecznej /W.Chróścielewski "Organ administracji publicznej..., str. 212/. Prezentowany jest również pogląd odmienny /A.Wróbel: M.Jaśkowska, A.Wróbel "Kodeks..., str. 961/. Kodeks postępowania administracyjnego nie ogranicza formalnie możliwości stwierdzenia wygaśnięcia decyzji administracyjnej tylko do decyzji ostatecznej, należy jednak w ocenie Sądu przyjąć pierwszeństwo trybu odwoławczego przed trybem określonym w art. 162 § 1 kpa. Taki też pogląd został zaprezentowany w orzecznictwie sądowym /por. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 1989, sygn. SA/Wr 335/89, opubl. ONSA 1990/1/11/. Wynika to z zasady zawartej w art. 15 kpa, zgodnie z którą organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Zatem w razie wszczęcia postępowania odwoławczego rozstrzygnięcie sprawy należy do kompetencji organu drugiej instancji. Oznacza to w ocenie Sądu, że przepis art. 149 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie wywołuje skutku w postaci bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego w sytuacji, gdy od decyzji organu I instancji zostało wniesione odwołanie. Pogląd ten znajduje nadto uzasadnienie w regulacji zawartej w art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Wniosek taki wypływa także pośrednio z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 marca 2005 r. /sygn. akt P 15/04, OTK-A 2005/3/21/, w którym Trybunał orzekł, iż przepis art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest zgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 184 zd. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał w orzeczeniu tym co prawda rozważał jakie skutki wywołuje art. 149 cyt. ustawy w stosunku do toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego. Niemniej Trybunał wyraźnie wskazał, że przepis art. 149 cyt. ustawy jako przepis materialnoprawny nie nakazuje wprost umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego jako bezprzedmiotowego. Reasumując uznać należało, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 3 kpa poprzez błędną wykładnię art. 149 i 150 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego występuje bowiem, gdy strona cofnie odwołanie /art. 137 kpa/, albo gdy organ odwoławczy w toku postępowania ustali, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie /art. 127 kpa/. Inne przesłanki bezprzedmiotowości postępowania przed I instancją nie mają zastosowania przed organem odwoławczym. Stwierdzenie w takiej sytuacji bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego może skutkować jedynie wydaniem decyzji o jakiej mowa w art. 138 § 1 pkt 2 w części końcowej kpa. Stosownie do art. 6 kpa organ administracji zobligowany jest do rozpoznania sprawy na podstawie obowiązującego prawa, mającego zastosowanie w konkretnym stanie faktycznym. Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie winien zatem uwzględniając treść art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej rozstrzygnąć czy na gruncie aktualnie obowiązujących regulacji prawnych żądanie wnioskodawcy wymaga merytorycznego rozpatrzenia czy też czyni to żądanie bezprzedmiotowym. Bezprzedmiotowym jest postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy /por. wyrok NSA z dnia 23.01.2003 r. sygn. II SA 428/01 zbiór LEX 137801/. Wobec powyższego należało na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c/ p.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję. Wskazania do dalszego postępowania wynikają z powyższych wywodów.