IV SA/Wa 1879/05

WyrokWSA w Warszawie2006-02-28

Skład orzekający: Jakub Linkowski, Łukasz Krzycki, Aneta Opyrchał

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o przejściu na rzecz Skarbu Państwa udziału we własności nieruchomości, wydana na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, może być stosowana wobec osoby posiadającej podwójne obywatelstwo (polskie i amerykańskie), która otrzymała odszkodowanie na mocy układu między PRL a USA?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Finansów nie narusza prawa. W przypadku osoby posiadającej podwójne obywatelstwo polskie i amerykańskie, która otrzymała odszkodowanie na mocy układu między PRL a USA, możliwe było zastosowanie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Otrzymanie odszkodowania w zamian za przeniesienie prawa własności na rzecz państwa, potwierdzone oświadczeniem o zrzeczeniu się praw do nieruchomości, wyklucza możliwość uchylenia pierwotnej decyzji o przejściu własności na rzecz Skarbu Państwa, zgodnie z art. 146 § 2 k.p.a., gdyż w wyniku wznowienia postępowania zapadłaby decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi E. L. na decyzję Ministra Finansów z lipca 2005 r. utrzymującą w mocy decyzję z maja 2001 r., która stwierdziła, że decyzja z lipca 2000 r. o przejściu na rzecz Skarbu Państwa udziału we własności nieruchomości została wydana z naruszeniem prawa, lecz odmówiła jej uchylenia. Pierwotna decyzja z lipca 2000 r. stwierdzała przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału we własności nieruchomości należącej do M. W. na podstawie ustawy z 1968 r. i układu między PRL a USA. Spadkobierczynie M. W. wniosły o wznowienie postępowania, argumentując, że bez własnej winy nie brały w nim udziału. Minister Finansów wznowił postępowanie, ale odmówił uchylenia decyzji, uznając, że w wyniku wznowienia zapadłaby decyzja odpowiadająca w istocie dotychczasowej. Skarżące zarzuciły m.in. naruszenie prawa materialnego, błędne zastosowanie ustawy z 1968 r. do obywatelki polskiej oraz naruszenie konstytucyjnych zasad równości i ochrony własności.
Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki,, asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2006 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa udziału - w prawie własności nieruchomości - oddala skargę - Minister Finansów wydał w dniu [...] lipca 2000r. decyzję nr [...] , którą stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału - części w prawie własności nieruchomości położonej w G.przy ul. [...] , objętej księgą wieczystą nr [...] stanowiącej działkę nr [...] o pow. 900 m- należącej do M. W. Decyzja została podjęta n podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65) w związku z Układem zawartym między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. Pismem z dnia 9 marca 2001r. M. M. oraz E. L., spadkobierczynie po zmarłej w dniu 1 marca 1998r. M. W. wystąpiły o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. zakończonego wydaniem ww. decyzji z dnia [...] lipca 2000r. wnosząc jednocześnie o uchylenie tej decyzji, gdyż bez własnej winy nie brały udziału w postępowaniu. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2001r. wznowił postępowanie zakończone wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2000 r. Pismem z dnia 23 kwietnia 2001r. M. M. oraz E. L. zwróciły się do Ministra Finansów o uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2000r. gdyż, ich zdaniem, decyzja ta wydana została z naruszeniem art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65) oraz o umorzenie postępowania w sprawie przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału - części w prawie własności nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] jako niedopuszczalnego z uwagi na treść art. 2 ustawy z 1962r. o obywatelstwie polskim. Decyzją z dnia [...] maja 2001r. nr [...] Minister Finansów działając na podstawie art. 151 § 2 w zw. z art. 146 § 2 k.p.a. stwierdził, że decyzja z dnia [...] lipca 2000 r. nr [...] została wydana z naruszeniem prawa, gdyż wyczerpana została przesłanka wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 k. p. a. jednak w oparciu o art. 146 § 2 k.p.a. organ odmówił uchylenia tej decyzji gdyż w wyniku wznowienia postępowania zapadłaby decyzja odpowiadająca w swojej istocie decyzji dotychczasowej. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Finansów decyzją z dnia [...]czerwca 2001r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2001r.Powyższa decyzja z dnia [...] czerwca 2001r. nr [...] została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 25 marca 2003r. sygn. akt IV SA 2496/01 uchylił zaskarżoną decyzję. Po uchyleniu prze NSA decyzji z dnia [...] czerwca 2001r. nr [...] organ musiał ponownie rozpoznać wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji z dnia [...] maja 2001r. nr [...] , którą Minister Finansów działając na podstawie art. 151 § 2 w zw. z art. 146 § 2 k.p.a. stwierdził, że decyzja z dnia [...] lipca 2000 r. nr [...] została wydana z naruszeniem prawa, gdyż wyczerpana została przesłanka wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 k. p. a. jednak w oparciu o art. 146 § 2 k.p.a. organ odmówił uchylenia tej decyzji gdyż w wyniku wznowienia postępowania zapadłaby decyzja odpowiadająca w swojej istocie decyzji dotychczasowej. Rozpoznając sprawę w tym zakresie Minister Finansów decyzją z dnia [...] lipca 2005r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2001r. nr [...] .W uzasadnieniu tej decyzji organ naczelny odnosząc się do argumentów strony podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że nie można zgodzić się z twierdzeniem, że ustawa z dnia 9 kwietnia 1968r. nie mogła mieć zastosowania w stosunku do osób, które posiadały obywatelstwo polskie. Zdaniem organu przyjęcie takiej wykładni przepisów ustawy spowodowałoby, iż tej samej osobie przysługuje prawo do pobierania odszkodowania na mocy układu, ponieważ osoba ta posiada obywatelstwo państwa-strony układu (obywatelstwo amerykańskie), otrzymującego wskazane kwoty, a jednocześnie służą jej wszelkie prawa wynikające z faktu bycia obywatelem drugiego państwa (obywatelstwo polskie), również strony układu. Wykładnia taka, zdaniem organu, prowadziłaby do bezpodstawnego wzbogacenia po stronie wnioskodawczyń, a doszłaby do skutku poprzez umorzenie postępowania w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Ponadto prowadziłaby ona, według organu, do zaakceptowania nierównego traktowania obywateli polskich w zależności posiadania przez nich podwójnego obywatelstwa. Organ podkreślił, że M.W. od chwili swych narodzin w 1909r. w C. była obywatelką Stanów Zjednoczonych, co nie było kwestionowane przez Amerykańską Komisję ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych. Organ podkreślił również w uzasadnieniu, że układ zawartym między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych jest umową międzynarodową w rozumieniu ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r., gdyż nie ma podstaw do twierdzenia, że ustawa posługuje się pojęciem "umowa międzynarodowa" w znaczeniu umowy międzynarodowej, która została ratyfikowana i ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968r. uchwalona została właśnie dlatego, iż umowy międzynarodowe o uregulowaniu roszczeń finansowych, z uwagi na ich rangę nie stanowiły wystarczającej podstawy prawnej do udokumentowania w księgach wieczystych przejścia na rzecz Skarbu Państwa określonych praw obywateli państw obcych. Ustawa ta miała na celu uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte przez Państwo a ich właściciele na mocy umów międzynarodowych otrzymali stosowne odszkodowania. Minister Finansów zaznaczył także, że przedmiotowa nieruchomość została faktycznie przejęta przez państwo, co wynika zarówno z karty dodatkowej, jak i ze złożonego przez M. W. oświadczenia potwierdzającego, ze występując o odszkodowanie oraz przyjmując je uznała ona, że przedmiotowa nieruchomość najpóźniej w dniu wejścia w życie układu faktycznie została przejęta przez Państwo. Jak podniósł następnie organ odszkodowanie zostało przyznane - wbrew twierdzeniu wnioskodawczyń - nie za ograniczenie możliwości używania i korzystania z nieruchomości, lecz w zamian za przeniesienie prawa własności na rzecz państwa w związku z otrzymaniem odszkodowania. Wskazuje na to, zdaniem organu, fakt, iż Komisja Amerykańska w swoim postępowaniu wyjaśniającym nie brała pod uwagę wysokości czynszu pobieranego w systemie najmu wolnego, wysokości nakładów na nieruchomość, ale wartość gruntu i położonego na nim budynku. M. W. w toku postępowania o odszkodowanie przed Amerykańską Komisją ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się praw do nieruchomości, za którą przyznano odszkodowanie. Komisja Amerykańska przyznając M. W. odszkodowanie za udział - w prawie własności przedmiotowej nieruchomości przekazała stronie polskiej podpisane przez M. W. zrzeczenie się praw do tej części nieruchomości. Zgodnie z ustaleniami strony amerykańskiej pozostała cześć nieruchomości w chwili przyznania odszkodowania należała do W. T. (matki M. W.), zaś strona polska nie miała prawa podważać ustaleń dokonanych przez stronę amerykańską. W tej sytuacji, zdaniem organu, w związku z brzmieniem art. 146 § 2 k.p.a. nie było podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] lipca 2000r., którą Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału - części w prawie własności nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] należącej do M. W. ponieważ w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Powyższa decyzja Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2005r. została zaskarżona przez E. L. i M. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżące zarzuciły organowi, iż zaniechał rozpoznania wniosku skarżących z dnia 23 kwietnia 2001 r. o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania. Naruszenie art. 146 § 2 k. p. a., w związku z art. 7 k. p. a., polegające na nie uwzględnieniu słusznego interesu strony i przyjęciu, że pomimo przedstawionej przez strony w postępowaniu wznowieniowym nowej argumentacji, zapadłaby decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji z [...] lipca 2000r., Błędne zastosowanie w stosunku do obywateli polskich ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r., wbrew normie wyrażonej w jej art. 1, nakazującej stosowanie trybu przewidzianego w ustawie wyłącznie do obywateli obcych i art. 2 ustawy o obywatelstwie polskim z 1962r., zakazującej traktowania przez organy administracji polskiej obywateli polskich jak cudzoziemców. Wydanie decyzji na podstawie ustawy w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki przejścia udziału w nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, określone w Art. II układu. Strona skarżąca zarzuciła ponadto zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu konstytucyjnej zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i dyskryminację polegającą na pozbawieniu własności bez słusznego odszkodowania z powodu posiadania podwójnego obywatelstwa - tj. naruszenia art. 32 ust. 2, art. 64 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu I do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 14 tej Konwencji. W skardze wskazano także na naruszenie art. 6, 7, 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa, zasady praworządności oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz art. 107 § 3 k.p.a. W obszernej odpowiedzi na skargę Minister Finansów ustosunkował się do zarzutów strony skarżącej, podtrzymał argumentację z zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Po zapoznaniu się z wnioskiem z dnia [...] marca 2001r. M. M. oraz E. L., spadkobierczyń zmarłej w dniu [...] marca 1998r. M. W. o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2000r., Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2001r. wznowił postępowanie. Postanowienie to zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a. stanowiło podstawę do przeprowadzenia przez organ administracji postępowania, co do przyczyn wznowienia oraz, co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Badając sprawę w takim zakresie organ administracji doszedł do wniosku, że w sprawie zachodziła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. do wznowienia postępowania bowiem po śmierci M. W. stronami postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2000r. powinny być M. M oraz E. L., które jednak bez własnej winy nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym, co skutkuje tym, iż ww. decyzja z dnia [...] lipca 2000r. wydana została z naruszeniem prawa. Odnosząc się do meritum sprawy Minister Finansów stwierdził jednak, że w wyniku wznowienia postępowania zapadłaby decyzja odpowiadająca w swojej istocie decyzji dotychczasowej tj. decyzji z dnia [...] lipca 2000r. stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału - części w prawie własności nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] i dlatego na podstawie art. 146 § 2 k.p.a. odmówił uchylenia tej decyzji. Zdaniem Sądu takie rozstrzygnięcie organu uznać należy za prawidłowe. W tym miejscu należy odnieść się do zarzutu strony skarżącej, że Minister Finansów nie rozpoznał wniosku skarżących z dnia [...] kwietnia 2004r. o uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2000r. i umorzenie postępowania w sprawie przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału - części w prawie własności nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] Rozpoznając sprawę w trybie wznowienia postępowania organ administracji stwierdziwszy, że zachodziły przesłanki wymienione w art. 145 § 1 k.p.a. może zgodnie z art. 151 k.p.a. uchylić decyzję dotychczasową i wydać nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2) lub też w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 146 § 2 k.p.a. nie uchyla się decyzji jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Rozpoznając sprawę w trybie wznowienia postępowania Minister Finansów odniósł się wprost do przedmiotowego wniosku strony odmawiając uchylenia decyzji z dnia [...] lipca 2000r. Nie można zatem postawić organowi zarzutu, że wniosek o uchylenie decyzji został nierozpoznany. Fakt, że decyzja nie została uchylona oznacza jedynie, że organ nie rozstrzygnął wniosku zgodnie z oczekiwaniem strony nie zaś, że wniosek ten nie był przedmiotem rozpoznania. Nie można również uznać, że wniosek z dnia 23 kwietnia 2001r. - dotyczący uchylenia decyzji z dnia [...] lipca 2000r. i umorzenia postępowania - powinien zainicjować odrębne od wznowieniowego, postępowanie nadzorcze, tym bardziej, że strona postępowania w piśmie procesowym z dnia15 lutego 2006r. stwierdziła, że wniosek ten stanowił rozwinięcie i uzupełnienie wniosku o wznowienie postępowania z dnia 9 marca 2001r. Odnosząc się do zarzutu, że ponieważ M. W. posiadała obywatelstwo polskie to zastosowanie w stosunku do nie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. nie mogło mieć miejsca, ponieważ zgodnie z art. 2 ustawy o obywatelstwie polskim z 1962r. osoba posiadające obywatelstwo polskie musi być w Polsce traktowana wyłącznie jak obywatel polski - stwierdzić należy, że nie jest on zasadny. Układ zawarty pomiędzy Polską a Stanami Zjednoczonymi nie zawierał, żadnych wyjątków, które mogłyby wyłączyć spod jego działania obywateli USA, którzy posiadali także obywatelstwo polskie. W tej sytuacji należy przyjąć, że w stosunku do M. W. posiadającej od chwili urodzenia w 1909r. (na terytorium USA) obywatelstwo Stanów Zjednoczonych mogły mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. Zdaniem Sądu właściwe rozumienie pojęcia "obywatel obcy" zawarte w art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968r. dotyczy także osób, które oprócz obywatelstwa państwa obcego posiadały również obywatelstwo polskie, pomimo brzmienia art. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962r. o obywatelstwie polskim, który w niniejszej sprawie nie mógł mieć zastosowania. Stanowisko takie zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 stycznia 2006r. sygn. akt I OSK 348/05 Należy zwrócić uwagę, że w okresie powojennym wydano szereg aktów prawnych, ustaw i dekretów, które w sposób zasadniczy zmieniły stosunki własnościowe w Polsce. Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 24 października 2000r. sygn. akt 31/99 przejście własności na Skarb Państwa dokonujące się w trybie różnych ustaw i dekretów wydanych po wojnie, często następowało z naruszeniem obowiązującego wówczas prawa, a samo przejmowanie przez Państwo mienia bez odszkodowania, nawet jeśli pozostawało w zgodzie z przepisami, było oceniane jako pogwałcenie standardów obowiązujących w państwach demokratycznych. Przejęciu podlegało także mienie należące do obywateli państw obcych, którzy przed wojną posiadali w Polsce nieruchomości, akcje i udziały w spółkach prawa handlowego, prowadzili firmy. Z tego względu rządy niektórych państw, w trosce o własnych obywateli, podjęły starania o uzyskanie dla nich odpowiedniej rekompensaty finansowej za mienie pozostawione w Polsce. Konsekwencją tych działań były układy dwustronne, zawarte przez rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z rządami kilku państw europejskich oraz z rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki. Strona polska przekazała kwoty uzgodnione w układach na zaspokojenie roszczeń obywateli państw obcych - stron układów. Państwa te występowały niejako w roli powierników powołanych do wypłacenia swym obywatelom, na rachunek Państwa Polskiego, kwot rekompensaty obliczanych - między innymi - na podstawie dokumentów, które przekazywała strona polska. Podkreślenia wymaga, że obywatele polscy, którzy znaleźli się za granicą, lecz nie przyjęli obcego obywatelstwa nie mogli skorzystać z dobrodziejstwa, jakim były rekompensaty wypłacane przez Polskę na podstawie układów. Posiadanie obywatelstwa państwa - strony układu otwierało drogę do skorzystania ze świadczeń wypłacanych w zamian za pozostawiony majątek. Układ ze Stanami Zjednoczonymi, podpisany 16 lipca 1960r. (co wynika z preambuły) został zawarty w celu aby "dokonać uregulowania roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Polski", przy czym chodziło o zaspokojenie roszczeń "z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia ". W art. II układu wylicza trzy kategorie roszczeń uważanych za uregulowane i zaspokojone układem. Są to roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu: - nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, - przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, - długów przedsiębiorstw, które zostały znacjonalizowane lub przejęte przez Polskę. W celu realizacji układu Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zapłacił określoną kwotę w walucie USA na "całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia" oraz "praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia" (art. I układu). Rozdzielenie kwoty miało nastąpić zgodnie z art. III układu według uznania strony amerykańskiej. Z postanowienia zawartego w art. Vc układu wynika, że to Rząd Stanów Zjednoczonych a nie Rząd PRL badał zgłoszone roszczenia i to zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym. To strona amerykańska rozstrzygała, czy osoba występująca z wnioskiem o odszkodowanie jest obywatelem USA i w tym zakresie nie były stosowane przepisy ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 15 lutego 1962r. Bezsporne w sprawie jest, że M. W. (poprzedniczka prawna skarżących) posiadała obywatelstwo Stanów Zjednoczonych, co zostało uznane przez stronę amerykańską badającą wniosek o przyznanie odszkodowania. Należy podnieść, że układ zawarty między Rządem PRL o Rządem Stanów Zjednoczonych, stworzył podstawę do dochodzenia i zaspokajania żądań, które w ogóle nie były wówczas uregulowane w polskich przepisach. Z akt niniejszej sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość została faktycznie przejęta przez państwo, co wynika zarówno z karty dodatkowej, jak i ze złożonego przez M. W. oświadczenia potwierdzającego, ze występując o odszkodowanie oraz przyjmując je uznała ona, że przedmiotowa nieruchomość najpóźniej w dniu wejścia w życie układu faktycznie została przejęta przez państwo. Odszkodowanie zostało przyznane - nie za ograniczenie możliwości używania i korzystania z nieruchomości, lecz w zamian za przeniesienie prawa własności na rzecz państwa w związku z otrzymaniem odszkodowania. Wskazuje na to, fakt, iż Amerykańska Komisja ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych w swoim postępowaniu wyjaśniającym nie brała pod uwagę wysokości czynszu pobieranego w systemie najmu wolnego, wysokości nakładów na nieruchomość, ale wartość gruntu i położonego na nim budynku. Zgodnie z treścią wniosku M. W. dnia [...] października 1961 r. w komisji pod nr [...] "zarejestrowanymi" właścicielami przedmiotowej nieruchomości były: W. T. i M. W., po połowie udziałów, który został odziedziczony przez M. W. w 1953 r. po ojcu A. T. Komisja Stanów Zjednoczonych decyzją z dnia [...] stycznia 1966 r. nr [...] przyznała odszkodowanie za udział w nieruchomości, a kwota zadośćuczynienia została podwyższona decyzją ostateczną z poprawkami datowaną na dzień [...] marca 1966 r. na skutek przedłożenia przez M. W. dowodów, iż hipoteki obciążające nieruchomość zostały anulowane. Komisja podejmowała swe decyzje na podstawie samodzielnego dochodzenia oraz oficjalnej polskiej dokumentacji i podważanie jej ustaleń przez Ministra Finansów nie było możliwe. M. W. złożyła zrzeczenie na podstawie punktu 7 Protokołu z dnia 29 listopada 1960 r., który jest załącznikiem do układu, jako realizacja postanowień art. Vc układu. Oświadczenie to potwierdza, iż M. W. występując o odszkodowanie oraz przyjmując je uznała, że udział - w prawie własności przedmiotowej nieruchomości najpóźniej w dniu wejścia w życie układu faktycznie został przejęty przez państwo. Oświadczenie to wskazuje także na świadomość po stronie składającej roszczenie, co do skutków prawnych, jakie wywołały akty prawne uchwalone w Polsce i zgody na rezygnację z dochodzenia zwrotu nieruchomości, w zamian za przyznanie odszkodowania, równego wartości utraconej nieruchomości. Twierdzenie skarżących jakoby zrzeczenie nie obejmowało udziału w prawie własności nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] nie znajduje pokrycia w zgromadzonym materiale dowodowym. Roszczenie dotyczące przedmiotowej nieruchomości zostało oddalone przez decyzję proponowaną z [...] lutego 1965r., ale w wyniku przedłożenia przez M. W. nowych dowodów komisja zmieniła swoje rozstrzygniecie i decyzją ostateczną z dnia [...] stycznia 1966 r. przyznała odszkodowanie. Zrzeczenie odwołuje się do wniosku o nr [...] oraz decyzji ostatecznej z poprawkami z dnia [...] marca 1966 r. Decyzja ta, sformułowała na nowo jedynie wysokość przyznanych odszkodowań potwierdzając jednocześnie wszystkie inne aspekty decyzji ostatecznej. Nie można zgodzić się z tezą strony skarżącej, że zrzeczenie M. W. nie dotyczyło odjęcia prawa własności do nieruchomości, a jedynie ograniczenia w korzystaniu z niej, wynikającego z ustawy prawo lokalowe, ponieważ treść złożonego przez M. W. oświadczenia, w którym zrzeka się ona i przenosi na Rząd Polski całe swoje prawo, tytuł własności i udział w przedmiotowym mieniu świadczy o tym, że nie chodziło o ograniczenie w korzystaniu z mienia, lecz o przeniesienie prawa własności na rzecz państwa polskiego w związku z przyznaniem odszkodowania. Powyższe zrzeczenie w niezaprzeczalny sposób potwierdza, iż wyżej wymieniona występując o odszkodowanie oraz przyjmując je uznała, że jej udział w prawie własności przedmiotowej nieruchomości został przejęty przez państwo. Odnosząc się do zarzutu, iż w toku postępowania administracyjnego został naruszony art. 1 Protokołu I do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 14 tej Konwencji poprzez przyjęcie dyskryminującej zasady dopuszczalności pozbawiania własności z powodu posiadania podwójnego obywatelstwa, należy stwierdzić, że jest on chybiony, ponieważ w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z pozbawieniem własności z powodu posiadania podwójnego obywatelstwa, a z przejściem uprawnień właścicielskich na skutek zamierzonego działania strony, która złożyła wniosek o przyznanie odszkodowania, a następnie uznała decyzję o przyznaniu odszkodowania. Nie można zgodzić się również z zarzutem naruszenia art. 32 oraz art. 64 Konstytucji RP, a to dlatego, że przyjęcie przez Ministra Finansów argumentacji skarżących prowadziłoby właśnie do naruszenia powyższych przepisów poprzez zaakceptowanie nierównego traktowania obywateli polskich, w zależności od okoliczności posiadania przez nich podwójnego obywatelstwa. Minister Finansów zasadnie podkreślił, że nie może akceptować sytuacji, gdzie ta sama osoba lub jej następcy prawni, którzy pobrali odszkodowanie za utracone mienie, ze względu na fakt posiadania podwójnego obywatelstwa pozostają nadal właścicielami tegoż mienia, gdyż w ten sposób organ zaakceptowałby fakt wypłaty odszkodowania za utracone mienie i zarazem uznał prawo własności strony w stosunku do tego mienia. Pozbawiony podstaw jest również zarzut skarżących, że organ naczelny naruszył przepisy postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to art. art. 6, 7, 8 k. p. a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasady praworządności oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, ponieważ decyzje wydane w niniejszym postępowaniu zostały oparte o oficjalną dokumentację zgromadzoną w trakcie realizacji układu zawartego między Rządem PRL i Rządem Stanów Zjednoczonych. Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło