II SA/Po 2510/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Asesor sąd. Edyta Podrazik Protokolant st.ref.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o d d a l a s k a r g ę /-/ E.Podrazik /-/ G.Radzicka /-/ A.Łaskarzewska Dnia [...] lipca 2002r. Starosta Z. decyzją, znak [...] odmówił zwrotu części nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną w dacie przejęcia nr "1", o pow. 0,58ha, położonej w D., obecnie działkę o nr. "2" o pow. 748m2, stanowiącej własność Gminy Z. W uzasadnieniu nadmieniono, że wnioskodawczyni M.L. będąc jednym ze spadkobierców R.M. żądanie zwrotu należącej niegdyś do zmarłej działki uzasadniła tym, iż przejęta nieruchomość nie została przeznaczona pod drogę. Jest więc zdaniem żądającej zbędna dla Gminy Z. W trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że w 1987r. prowadzone było postępowanie wywłaszczeniowe działki nr "1" o pow. 0,58ha, w skład której wchodziła działka o obecnym nr. "2". Działka o nr "1" stanowiła własność R.M. Przeznaczono ją pod budownictwo mieszkaniowe. Decyzji o wywłaszczeniu nie wydano, gdyż R.M. sprzedała działkę Skarbowi Państwa mocą umowy z dnia [...] lutego 1987r. (akt notarialny Rep. A nr [...]). Działka nie została w całości przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe oraz drogę osiedlową, pozostała działka nr "2" o pow. 748m2. Starosta Z. zważył, że przedmiotowa nieruchomość została zbyta w okresie obowiązywania ustawy z dnia [...] kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 4 obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy rozdziału 6 działu III nie mają zastosowania, gdy poprzedni właściciel nieruchomości zbył w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa daną nieruchomość w ramach rokowań, o których mowa w art. 114 ustawy. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1992r. (IIIAZP 11/92) zawarto pogląd, zgodnie z którym poprzedni właściciel nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa w czasie obowiązywania ustawy z 21 kwietnia 1985r.dla celu który dawałby podstawę wywłaszczenia nieruchomości nie może żądać jej zwrotu. Umowa o przeniesieniu na rzecz Skarbu Państwa, czy gminy własności nieruchomości niezbędnej na cele publiczne jest umową kupna nieruchomości – taką samą jak każda inna tego rodzaju umowa. Oznacza to, że każdy w uczestników obrotu cywilnoprawnego ma równy status, korzysta z tej samej ochrony własności, co inne podmioty. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M.L. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 20012r. Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie. W uzasadnieniu odwołał się do argumentacji przytoczonej przez organ I instancji, gdy chodzi o brak zasadności żądania w zakresie zwrotu spornej nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego jednak brak podstaw prawnych by zadośćuczynić żądaniu, skutkować musi umorzeniem postępowania, które jest w istocie bezprzedmiotowym. Strony umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...] lutego 1987r. w razie wad oświadczenia woli któregokolwiek z uczestników aktu wystąpić mogą na drogę procesu cywilnego. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła M.L. Zażądała uchylenia decyzji obu instancji. Organom zarzuciła obrazę prawa materialnego z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżącej brak podstaw prawnych, by przyjąć, iż powyższy przepis nie ma zastosowania w wypadku sprzedaży nieruchomości w trakcie postępowania wywłaszczeniowego. Do zawarcia umowy sprzedaży spadkobierczyni została bowiem zmuszona. Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. W istocie bowiem nie sposób pojęcia wywłaszczenia odnieść do umownego aktu prawnego, mocą którego przeniesiono własność nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Z definicji zawartej w art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 46 poz. 543 ze zm.) wynika, że wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Wypadki zastosowania przepisu art. 136 ust. 3 do nieruchomości nabytych w drodze umowy zostały w sposób enumeratywny wymienione w ustawie. Stanowi o nich art. 136 ust. 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W myśl pierwszego z wymienionych przepisów, żądanie zwrotu wchodzi w rachubę w odniesieniu do nieruchomości nabytych w drodze umowy o ile zwrotowi podlega część nieruchomości, która została wywłaszczona. Zgodnie zaś z art. 216 ustawy przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974r. Nr 10 poz. 64 i z 1982r. Nr 11 poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 31 poz. 1387, z 1961r. Nr 7 poz.47 i Nr 32 poz. 159, z 1972r. Nr 27 poz. 192) ustawy z dnia 31 stycznia 1961r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz.U. z 1969r. Nr 27 poz.2165, z 1972r. Nr 49 poz. 312 i z 1985r. Nr 22 poz.99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969r. Nr 22 poz. 159, z 1972r. Nr 27 poz. 193, z 1974r. Nr 14 poz. 84), ustawy z dnia 06 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 27 poz. 192, z 1973r. Nr 48 poz. 282 i z 1985r. Nr 22 poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Wykładnia rozszerzająca powyższych przepisów nie jest dopuszczalna. Tym samym stwierdzić należy, iż brak podstaw prawnych, by żądanie zwrotu z art. 136 ust. 3 mogło być zrealizowane w przedmiotowym przypadku, tj. gdy zawarto umowę przenoszącą własność nieruchomości podczas postępowania wywłaszczeniowego, w trakcie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Podkreślić też należy, iż rację miał organ II instancji uznając, iż w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki, by postępowanie w sprawie w sprawie umorzyć na zasadzie art. 105 kpa. W sytuacji bowiem, gdy roszczenie o zwrot nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego, to takie żądanie nie powoduje wszczęcia postępowania, a jeśli organ mimo to wszczął postępowanie należy je umorzyć jako bezprzedmiotowe. Identycznie wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 stycznia 2000r. sygn. Akt I SA 276/99 (OSAP 2001/5/80). A zatem złożona skarga musiała ulec oddaleniu i dlatego orzeczono jak w sentencji na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.). /-/ E.Podrazik /-/ G.Radzicka /-/ A.Łaskarzewska MarK