I SA/Po 914/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Skwierzyńska Sędziowie NSA Jerzy Małecki as.sąd. WSA Maciej Jaśniewicz /spr./ Protokolant: st. sekr.sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2004r. oraz sprostowania oczywistej omyłki I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] . Nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 100 zł /sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. wstrzymuje wykonanie decyzji określonych w pkt I do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ M.Jaśniewicz /-/ M.Skwierzyńska /-/ J.Małecki Decyzją z dnia [...] r. o nr [...] Wójt Gminy L. na podstawie art.207 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.; dalej Ordynacja podatkowa), art.2ust.1, art.4, art.6 ust.7 ustawy z dnia 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( Dz. U. nr 9 poz. 31 ze zm. ; dalej ustawa o podatkach lokalnych ) oraz uchwały nr IV/19/98 Rady Gminy nr X/37/03 z dnia 28.11.2003 r. w sprawie podatku od nieruchomości ustalił wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2004 r. dla J. B. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wskazano, że wymiaru dokonano na podstawie danych ewidencji gruntów prowadzonej w Urzędzie. Od powyższej decyzji J. B. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego , w którym zakwestionowała przyjętą do wymiaru podatku od nieruchomości powierzchnię gruntów. Odwołująca wskazała, że w złożonej deklaracji wykazała istniejący stan faktyczny, z którego wynika, że powierzchnia jej działki wyniosi [...] m². Potwierdza w nim, że zarówno akt notarialny jak i ewidencja gruntów wskazują, że jest właścicielem gruntu o powierzchni [...] ha, jednakże Urząd Gminy w L. doprowadził w 1992 r. do nielegalnego wydzielenia działki [...] o powierzchni [...] m² na rzecz Urzędu Gminy w L.. Zdaniem odwołującej Urząd Geodezyjny w Z. poprzez fałszowanie mapek i wpisów w rejestrze gruntów doprowadził, że J. B. oraz jej dzieci utraciły łącznie [...] m² gruntów. Wymierzając podatek od [...] ha organ poświadcza nieprawdę. Podniosła , że nie posiada gruntu, płaci podatek za grunt, który użytkuje Urząd Gminy w L. i własciciele innych działek i nie może zbyć swoich nieruchomości z uwagi na wystepujące braki w gruntach. Podatniczka domaga się dokonania pomiarów geodezyjnych przez biegłego geodetę sądowego, sprawdzenia wszystkich dokumentów, które doprowadziły do podziału macierzystej działki nr [...] na działki [...] i [...] . Zażądała także przedstawienia przez Starostwo Powiatowe w Z. dokumentów, na podstawie których dokonano wpisu. Postanowieniem z dnia [...].2004 r. Wójt Gminy L. na podstawie art.216 i 217 w zw. Z art.215 Ordynacji podatkowej sprostował oczywistą omyłkę urzędnika w decyzji z [...] r. Uzasadniając wskazano, że omyłka polegała na ujeciu powierzchni [...] m² pozostałych budynków mimo, że podatnik w deklaracji z [...].2003 r. oświadczył pozostałe budynki [...] m². Zmiejszyło to wymiar podatku o [...] zł do kwoty [...] zł po sprostowaniu. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art.233 § 1 pkt.2 i art.215 Ordynacji podatkowej uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy L. w całości i ustaliło wymiar podatku od nieruchomości za 2004 r. w wysokości [...] zł oraz uchyliło postanowienie Wójta Gminy L. z [...].2004 r. o sprostowaniu oczywistej omyłki urzędnika w decyzji z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zaskarżoną decyzję i postanowienie należało uchylić, lecz z innych przyczy niż podniesione w odwołaniu. Przyjęta do opodatkowania powierzchnia gruntów [...] m² zgodna jest z powierzchnią wynikającą z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego w Z.. Zgodnie z art. 21 ust.1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 100, poz. 1086, ze zm.) podstawę wymiaru podatku od nieruchomości stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie z ewidencją gruntów J. B. jest właścicielką nieruchomości oznaczonej nr [...] , o powierzchni [...] ha. Jako przyczynę uchylenia wskazano niezgodność wymiaru podatku od "budynków pozostałych", co wynika ze złożonej deklarcji i co zostało przyznane przez organ podatkowy. Niezgodność ta nie ma charakteru oczywistej omyłki i nie może być prostowana a trybie art.215 Ordynacji podatkowej. Sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej decyzji. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego strona złożyła skargę z dnia [...].2004 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o wydanie decyzji merytorycznej ustalającej wymiar podatku od gruntów od [...] m², a nie jak podał Wójt Gminy L. od [...] m². Ponadto wystąpiła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety na okoliczność użytkowania gruntu o powierzchni [...] m², po wydzieleniu przez Wójta Gminy L. działki [...] po 1992 r. Skarżąca w uzasadnieniu podniosła, że stara się o ustalenie podstawy wymiaru podatku od gruntu, który posiada i na którą okoliczność złożyła zeznanie podatkowe. Organ podatkowy I instancji zaprzecza istnieniu rozbieżności co do wielkości działki zapisanej w ewidencji gruntów, a wielkością działki fizycznie istniejącej. Ponadto powieliła argumentację zawartą w odwołaniu. Podniosła dodatkowo, że organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa i jako dowód powinny dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Wskazała z powołaniem się na Kodeks postępowania administracyjnego, że Sądy ( prawdopodobnie chodzi o organy podatkowe) zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. ) W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sądy administracyjne dokonują kontrolę legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art.134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu sądowo – administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze , które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius ). Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn aniżeli w niej wskazanych. Należy zauważyć, że przepisy ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ; dalej p.p.s.a.) nie przewidują możliwości prowadzenia postępowania dowodowego poza dowodami z dokumentów. Nie przewidują także wydawania decyzji merytorycznych, które zastępowałyby akty administracji publicznej. Ponadto do ustalania zobowiązań podatkowych i postępowania podatkowego nie znajdują zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, lecz Ordynacji podatkowej. Nie oznacza to jednak, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W postępowaniu podatkowym z uwagi na wyrażoną w art.122 Ordynacji podatkowej zasadę prawdy obiektywnej, nakładającą na organ podatkowy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy szczególne wymagania związane są z postępowaniem podatkowym regulowanym przepisami Działu IV Ordynacji podatkowej i będącym jego integralną częścią postępowaniem dowodowym regulowanym Rozdziałem 11. Powinno ono cechować się wyrażoną w art.187 § 1 Ordynacji podatkowej zasadą kompletności. Zgodnie z nią organy podatkowe zobowiązane są zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Niezależnie zatem od obowiązku współdziałania podatnika zebranie i rozpatrzenia materiału dowodowego spoczywa na organie podatkowym prowadzącym postępowanie. Nie może być zatem wątpliwości, że na gruncie Ordynacji podatkowej istnieje obowiązek poprzedzenia decyzji postępowaniem. Niedopuszczalne jest ograniczenie wymiaru podatku do wydania decyzji i to także w sytuacji, gdy organ podatkowy przed wszczęciem postępowania uznał we własnym zakresie, że stan faktyczny nie uległ zmianie (por. M.Szubiakowski, Zmiany w postępowaniu podatkowym, publ. Przegląd Podatkowy 2001/8/42). Lektura akt administracyjnych wskazuje, że wypis z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego w Z. dotyczący działki [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...] pochodzi z [...].2003 r. (k.3 akt administracyjnych). Wynika z niej powierzchnia działki [...] ha. Deklaracja podatkowa została złożona przez J. B. w Urzędzie Gminy L. dnia [...].2003 r. (k.2 akt administracyjnych). Wskazała w niej powierzchnię gruntów pozostałych [...] ha. Zgodnie z przepisem art.165 § 5 pkt.1) Ordynacji podatkowej przepisów dotyczących wszczęcia w formie postanowienia postępowania podatkowego i dalej jego prowadzenia nie stosuje się do postępowania w sprawie ustalenia zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie. Jednym z elementów stanu faktycznego jest złożenie przez stronę deklaracji podatkowej. Jeżeli zatem dane wynikające z takiej deklaracji różnią się od danych , które stanowiły podstawę wymiaru podatku w poprzednim roku, a także z uzyskanego wcześniej wypisu z rejestru gruntów, to organ podatkowy zobligowany jest do wszczęcia postanowieniem i przeprowadzenia postępowania podatkowego. Ponadto w wypadku takim wymaga zastosowania przepis art.200 § 1 Ordynacji podatkowej, stanowiący, że przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Dodatkowo decyzja z dnia [...] r. Wójta Gminy L. narusza art.124 Ordynacji podatkowej wyrażający zasadę przekonywania strony i art.210 § 1 pkt.6) i § 4 Ordynacji podatkowej dotyczący uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, a uzasadnienie prawne zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Z uzasadnienia zatem strona winna czerpać wszechstronna wiedzę na temat swej sytuacji faktycznej i prawnej. W szczególności brak jest w uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy jakiegokolwiek odniesienia do złożonej deklaracji i przyczyn dla których odmówiono wiary zawartym w niej danym dotyczącym powierzchni nieruchomości. Prawidłowo powołany, lecz dopiero przez organ odwoławczy, przepis art.21 ust.1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 100, poz. 1086, ze zm.) stanowiący, że podstawę wymiaru podatku od nieruchomości stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków nie może stanowić o braku potrzeby przeprowadzenia postępowania podatkowego. Z dołączonego do odwołania wypisu z rejestru gruntów z [...].1992 r. wynika , że działka o nr [...] o powierzchni [...] m² znajduje się we władaniu i użytkowaniu GS "Samopomoc Chłopska" w L.. Zdaniem skarżącej została ona wydzielona właśnie z jej gruntu o łącznej powierzchni [...] m². W toku wobec tego postępowania przed organem drugiej instancji powinna zostać wyjaśniona ta kwestia w drodze zasięgnięcia informacji w Starostwie Powiatowym w Z.. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, że na skutek omyłki lub błędu dla tej samej powierzchni gruntu doszło do wydzielenia i oznaczenia dwóch działek. Należy podzielić zapatrywania wyrażone w literaturze oraz w orzecznictwie, że istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy podatkowej, a zadaniem organu odwoławczego jest rozpoznanie sprawy w pełnym zakresie, z uwzględnieniem wszystkich , również wysuniętych dopiero na etapie postępowania odwoławczego zarzutów ( por. t.1 do art.229 i powołane tam orzeczenie NSA w Ordynacja podatkowa. Komentarz , S.Babiarz i inni , Wydawnictwo prawnicze Lexis Nexis , Warszawa 2004 , str.597). Przepis art.180 § 1 Ordynacji podatkowej nakazuje dopuścić jako dowód wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy , a nie jest sprzeczne z prawem. Szczególna moc dowodowa dokumentu urzędowego wynikająca z art.194 § 1 Ordynacji podatkowej nie jest bowiem niewzruszalna. Zgodnie bowiem z art.194 § 3 Ordynacji podatkowej nie jest wyłączona możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko dokumentom wymienionym w tym przepisie. Nabiera to znaczenia z uwagi na przepis art.3 ust.3 ustawy o podatkach lokalnych, który stanowi, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Wyjaśnieniu wobec tego wymaga jaką działkę posiada GS "Samopomoc Chłopska" w L. i czy stanowi ona fragment działki [...], skoro takie stanowisko prezentowała w odwołaniu J. B.. Ponadto organ odwoławczy również nie zastosował przepisu art.200 § 1 Ordynacji podatkowej stanowiącym o konieczności przed wydaniem decyzji wyznaczenia stronie siedmiodniowego termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Za ugruntowany należy przyjąć pogląd, że wynikający z art. 200 § 1 Ordynacji Podatkowej obowiązek wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego ciąży także na organie odwoławczym, bez względu na to, czy w toku postępowania odwoławczego zebrano dodatkowe dowody (por. wyrok NSA z dnia 4.08.2004 r. w sprawie sygn. akt FSK 156/04, publ. Monitor Podatkowy 2004/9/2). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ podatkowy powinien w pierwszej kolejności wszcząć postępowanie podatkowe i w jego toku wyjaśnić stan faktyczny sprawy poprzez ustalenie, czy działki o nr [...] i [...] stanowią dwie odrębne powierzchnie gruntu. Zapewnić stronie prawo do czynnego udziału w postępowaniu stosownie do przepisu art.123 § 1 i art.200 § 1 Ordynacji podatkowej oraz udzielić z urzędu, zgodnie z art.121 § 1 Ordynacji podatkowej w postępowaniu podatkowym niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Z tych zatem powodów , wobec naruszenia przez oran podatkowy przepisów postępowania podatkowego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w pkt. 1 sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt.1) lit.c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ; dalej p.p.s.a.). O kosztach orzeczono zgodnie z art.200 p.p.s.a., które obejmują wpis od skargi w wysokości 100,- zł. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku należało orzec na podstawie art.152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ M.Jaśniewicz /-/ M.Skwierzyńska /-/J.Małecki uk