II SA/Gd 758/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski (spr.) Sędziowie WSA: Elżbieta Kowalik-Grzanka Felicja Kajut Protokolant Agnieszka Januszewska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2006 r. na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gdańsku Jacka Pilcha sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 września 2004 r., nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 11 czerwca 2004 r. nr [...] i zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Gd 758/04 Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 września 2004 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 11 czerwca 2004 r.. nr [...] o odmowie nabycia przez J. B. prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w S. przy ul. [...] 3, stanowiącej działkę nr, obszaru 462 m², arkusz mapy, będącej własnością Gminy Miasta. Jako podstawę prawną decyzji organ odwoławczy wskazał art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że J. B. w dniu 10 października 2002 r. złożyła wniosek o wydanie decyzji w sprawie nabycia prawa własności wyżej wymienionej nieruchomości. Prezydenta Miasta w dniu 18 października 2002 r. wydał decyzję o odmowie nieodpłatnego nabycia nieruchomości powołując się na art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Organ uznał, że roszczenie strony nie podlega regulacji wskazanej ustawy, gdyż nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, a nie na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, które z kolei dotyczyły nieruchomości będących gospodarstwami rolnymi oraz działkami gruntowymi nadanymi w trybie osadnictwa rolnego na Ziemiach Odzyskanych na mocy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.). Rozstrzygnięcie organu I instancji zostało zaskarżone przez stronę. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Prezydent Miasta w dniu 11 czerwca 2004 r. wydał kolejną decyzję odmowną w sprawie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że użytkownicy wieczyści przedmiotowej nieruchomości nie spełniają przesłanek art. 1 ust. 1 w/w ustawy, gdyż w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 24 października 2001 r. nie byli użytkownikami przedmiotowej nieruchomości. Wskazany przepis wymaga, aby zachodziła tożsamość użytkowników wieczystych w obu tych datach. Ponieważ w dniu 29 maja 2001 r. zmarł jeden ze współuczestników wieczystych – J. B., zdarzenie to prowadzące do niezachowania tożsamości współuczestników wieczystych wyłącza możliwość orzeczenia o nabyciu przez stronę prawa własności przedmiotowej nieruchomości. J. B. złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym kwestionowała prawidłowość zastosowanej wykładni przepisów ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Do odwołania strona dołączyła odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Sopocie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. B.. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 1 w/w ustawy osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 24 października 2001 r.) użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własności tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o nabyciu prawa własności nieruchomości stała się ostateczna. Zgodnie z art. 1 ust. 2 tej ustawy, prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. .1. Jednakże przepisów tej ustawy nie stosuje się do osób, które skorzystały z uwłaszczenia mieniem, o którym mowa w art. 56a ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 118, poz. 561 ze zm.). Dalej organ odwoławczy podał, iż stan faktyczny w sprawie jest taki, że w dniu 26 maja 1990 r. użytkownikami wieczystymi byli J. B. i J. B., natomiast w dniu 24 października 2001 r. obok J. B. współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości byli również spadkobiercy J. B., tj. B. B.-S. oraz J. B.. Zgodnie z art. 1 ust. 1 w/w ustawy prawo to przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi danej nieruchomości. Z uprawnienia do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności mogą korzystać osoby fizyczne pod warunkiem, że w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 24 października 2001 r. były użytkownikami (współużytkownikami) wieczystymi. Koniecznym warunkiem jest tożsamość tych osób, w tym znaczeniu, iż osoba, na rzecz której ma nastąpić w trybie ustawy "uwłaszczenie" uzyskała, najpóźniej w dniu 26 maja 1990 r., status użytkownika wieczystego i ta sama osoba jest nim nadal w dniu wejścia w życie ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. W niniejszej sprawie jedynym użytkownikiem wieczystym spełniającym przesłankę określoną w art. 1 ust. 1 wskazanej ustawy jest J. B., która posiada 2/3 udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr. Pozostali wymienieni wyżej użytkownicy wieczyści nabyli prawo użytkowania wieczystego nieruchomości po zmarłym J. B. i legitymowali się tym prawem jedynie w dniu 24 października 2001 r. W tych okolicznościach, zgodnie z w/w ustawą prawo własności przedmiotowej nieruchomości mogło zostać nabyte tylko w wielkości udziałów przypadających stronie, tj. 2/3 całości prawa użytkowania wieczystego, co jednak nie byłoby do pogodzenia z istotą instytucji użytkowania wieczystego. Zgodnie z art. 232 Kodeksu cywilnego jedynie grunty Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego i ich związków mogą być oddane w użytkowanie wieczyste. Przepis ten nie znajduje zastosowania do gruntu należących do osób fizycznych. Zdaniem organu nie jest możliwa sytuacja, w której tylko niektórzy użytkownicy wieczyści nabędą prawo własności nieruchomości i staną się w określonej części właścicielami tej nieruchomości, zaś pozostali nadal będą użytkownikami wieczystymi owej nieruchomości, a właścicielem w części pozostanie Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2000 r., II S.A./Gd 1980/98, niepubl; wyrok NSA z dnia 28 września 2000 r., I SA 1398/99, baza Lex nr 57194; wyrok NSA z dnia 27 maja 1999 r., SA 2058/98, baza Lex nr 48510). W konkluzji organ odwoławczy powtórzył, że w sytuacji, gdy którykolwiek ze współużytkowników wieczystych nie spełnia łącznie wszystkich wymienionych w w/w ustawie przesłanek, nie jest możliwe uwłaszczenie nieruchomości przez pozostałych współużytkowników wieczystych, gdyż w aktualnie obowiązującym porządku prawnym nie jest możliwe nabycie przez współużytkownika wieczystego będącego osobą fizyczną prawa własności w wysokości odpowiadającej przysługującemu mu udziałowi w prawie użytkowania wieczystego. J. B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku stwierdziła, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest sprzeczna z prawem. Skarżąca wskazała, że przedmiotową nieruchomość nabyła w 1975 wspólnie z mężem J. B. od babci S. K.. Po śmierci męża, Sąd Rejonowy w Sopocie stwierdził nabycie spadku po nim przez skarżącą oraz dwoje dzieci – każde w 1/3 części. Zdaniem skarżącej – wbrew stanowisku organu – ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, mówi wprost o nabywaniu z mocy prawa własności nieruchomości przez osoby, które w dniu 26 maja 1990 r. i 24 października 2001 r. były użytkownikami wieczystymi nieruchomości oraz przez ich następców prawnych, niezależnie nawet od składanych przez nie wniosków, a tym bardziej od wniosków składanych przez pozostałych współużytkowników wieczystych i ich sytuacji. Decyzje administracyjne jedynie stwierdzają fakt nabycia tego prawa, a nie orzekają o jego przyznaniu. Podobne stanowisko zajął Prokurator Okręgowy w Gdańsku. Skarżąca zarzuciła Prezydentowi Miasta, że argument o niezachowaniu tożsamości współużytkowników wieczystych pojawił się dopiero w drugiej decyzji odmownej z dnia 11 czerwca 2004 r., a więc prawie dwa lata po złożeniu przez nią wniosku w sprawie. Wskazała również, że w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego znajduje się stwierdzenie, że mimo śmierci męża mogłaby uzyskać prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Tym razem powodem odmowy była niemożność nabycia własności części nieruchomości objętej prawem użytkowania wieczystego. W jej ocenie taka argumentacja jest sprzeczna z Konstytucją RP. Interpretacja zastosowana przez organ odwoławczy sugeruje, że ustawodawca w sposób niewytłumaczalny uprzywilejował następców prawnych, dziedziczących swoje prawa po 24 października 2001 r. W ocenie skarżącej prawo nieodpłatnego nabycia prawa własności przysługuje jej z mocy prawa jako prawnej następczyni zmarłego męża (w stosownym udziale) oraz pozostałym następcom prawnym J. B.. Takie stanowisko zostało potwierdzone w wystąpieniu Ministra Sprawiedliwości w trakcie debaty sejmowej w dniu 22 lipca 2004 r. W przekonaniu skarżącej uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest sprzeczne wewnętrznie, nielogiczne, a sama decyzja pozostaje w sprzeczności z prawem. Jej zdaniem każda decyzja i postanowienie w niniejszej sprawie odwołują się do całkowicie różnych uzasadnień, choć dotyczą jednej, krótkiej ustawy. Tragedia rodzinna nie może być traktowana jako argument przeciwko niej. Nie mogą jej obciążać zawiłości prawne wykorzystywane przez organy. W sytuacji stale zmieniającej się argumentacji ma prawo przypuszczać, że sprawa wchodzi w zakres jakiejś gry politycznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W sprawie zgłosił udział Prokurator Prokuratury Okręgowej w Gdańsku, który wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przechodząc do oceny zasadności skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarga jest zasadna. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a także decyzji organu I instancji wskazano, iż uprawnienia do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności mają tylko te osoby, które były użytkownikiem wieczystym w czasie co wymagany od 26 maja 1990 roku do 24 października 2001 roku i złożyły wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własnościowe będąc użytkownikiem wieczystym. Oba organy wyraźnie wskazują na tożsamość fizyczną osób uprawnionych w obu datach graniczących wykluczając prawa następcom prawnym. Wykładnia gramatyczna przepisu art. 1 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy może prowadzić do takiego wniosku, jednakże zauważyć należy, iż skarżąca jako żona zmarłego 29 maja 2001 r. J. B. była współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości w części idealnej i jako taka miała samodzielne prawo do pozytywnego ubiegania się o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Postanowienie Sądu Rejonowego w Sopocie z dnia 29 lipca 2003 r. sygn. akta I Ns 303/03 o stwierdzeniu prawa do spadku ma charakter deklaratoryjny i nie oznacza, iż istotnie wszyscy spadkobiercy staną się współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. O tym zadecyduje Sąd w postępowaniu o dział spadku lub strony ustalą to przed notariuszem. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych literalna wykładnia art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy nie znalazła uznania. Przepisów ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113 poz. 1209 z póz. zm.) nie można traktować w oderwaniu od całego systemu prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie IISA/Gd 173/04 wyraziła pogląd, iż zasada sprawiedliwości społecznej, która mieści się między innymi w treści zasady demokratycznego państwa prawa zasadą zaufania obywatela do państwa oraz stosowanego prawa, a także zasadą równości jako podstawowe zasady ustroju Rzeczypospolitej przesądzają o tym, iż art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości odnosi się do następców prawnych niezależnie od formy następstwa procesowego. Jeśli nawet pogląd taki oparty na stosowaniu Konstytucji może budzić kontrowersję co do wszelkich form następstwa procesowego to zdaniem Sądu, w składzie orzekającym nie może on budzić wątpliwości co do tego, iż cytowane wyżej przepisy ograniczają sukcesję generalną wynikające ze spadkobrania. O ile można odczytywać intencje ustawodawcy, iż celem uwłaszczenia były tylko te osoby, które nie nabyły praw współwłasności poprzez ich kupno, sprzedaż i inne formy obrotu prawnego to z dobrodziejstwa stosowania ustawy nie można wyłączyć spadkobierców, osoby te bowiem podobnie jak ich spadkodawcy nie miały żadnego wpływu na przeniesienie prawa użytkowania wieczystego (poza przyjęciem spadku). Mając powyższe rozważania na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia art. 200 § 1 cytowanej wyżej ustawy. Z uwagi na treść decyzji Sąd nie stosował art. 152 ustawy.