II SA/Kr 842/02

Sygn. akt II SA/Kr 842/ 02 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Grażyna Firek Sędziowie : WSA Małgorzata Brachel-Ziaja / spr. / AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant: Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody z dnia 6 marca 2002 r. , Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w zakresie odmowy zwrotu działek nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 429 mkw położonych w S., stanowiących część wywłaszczonej działki nr [...] o powierzchni 0,21 ha, II. w pozostałym zakresie skargę oddala, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego J. W. kwotę [...] /[...]/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 6.032002 r., Znak: [...], Wojewoda na podstawie art. 138 par 1 pkt 1 k.p.a. Po rozpatrzeniu odwołań wniesionych przez J. W. i Zarząd Gminy S. od decyzji Starosty B. z dnia [...].2001 r., Znak : [...] orzekającej o zwrocie na rzecz B. Ł. i Z. W. udziałów w wysokości 3/12 części dla każdego z nich, J. W., M. K. i J. W. udziałów w wysokości 2/12 części dla każdego z nich w niezabudowanej nieruchomości o łącznej pow. 1633 m2, położonej we wsi S., oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...] (stanowiącej część wywłaszczonej działki nr [...]. o pow. 2100 m2) oraz o odmowie zwrotu pozostałej części nieruchomości -utrzymał w mocy w całości zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda stwierdził co następuje: Decyzją z dnia [...].1975 r., Znak: [...], Naczelnik Gminy w S. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa na cele związane z realizacją narodowych planów gospodarczych, a mianowicie pod budowę państwowego przedszkola w S., nieruchomości stanowiącej współwłasność w - części Z. i J. małż. W., i w - części B. i J. małż. W., oznaczonej numerem działki [...] o powierzchni 0,21 ha, położonej w S. Decyzją tą przyznano współwłaścicielom odszkodowanie w kwocie [...] starych złotych. Współwłaściciel J. W. zmarł w dniu [...].1979 r., a prawo do spadku po nim zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].1979 r. sygn. akt [...] na rzecz żony Z. W. oraz dzieci: J. J. W., M. W. K., J. J. W. po1/4 części dla każdego z nich. Zmarli również; B. W. i J. W., a prawa do spadku po nich postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].1992 r. sygn. akt [...] zostały stwierdzone na rzecz ich dzieci: B. M. Ł. i Z. W. po - części dla każdego z nich. W dniu [...].1992 r. Z. W. złożyła wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, do którego przyłączyli się spadkobiercy pozostałych współwłaścicieli Kierownik Urzędu Rejonowego w B. decyzją z dnia [...].1993 r. znak: [...] odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody znak: [...] z dnia [...].1994 r. Na powyższą decyzję Wojewody została złożona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, który wyrokiem z dnia 24.11.1995 r. sygn. akt S A/Kr 1505/94 uchylił decyzje organów Ii II instancji. W związku z zawartym porozumieniem pomiędzy Kierownikiem Urzędu Rejonowego w B. a Zarządem Gminy w S., oraz skreśleniem art. 27a kpa, sprawę przekazano do rozpatrzenia do Urzędu Gminy w S. Wójt Gminy w S. decyzją znak: [...] z dnia [...].1994 r., zwrócił na rzecz poprzedniej współwłaścicielki i spadkobierców zmarłych współwłaścicieli cześć wywłaszczonej nieruchomości oraz odmówił zwrotu pozostałej części, a Wojewoda decyzją znak: [...] z dnia [...].1999 r. uchylił w/w decyzje w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Staroście B., który w związku z reformą ustrojową państwa z dniem 1 stycznia 1999 r. stał się organem właściwym do prowadzenia ponownego postępowania W trakcie postępowania administracyjnego zmarła Z. W., a prawa do spadku zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...] zostały stwierdzone na rzecz jej dzieci: J. J. W., M. W. K., J. J. W. po 1/3 części dla każdego z nich Starosta B. ustalił, iż działka nr [...] o pow. 0,21 ha, wywłaszczona decyzją Naczelnika Gminy w S. z dnia [...].1975 r., odpowiada w obecnej ewidencji działkom nr [...],[...],[...] i nr [...] o łącznej pow. 0,2062 ha. Działki nr [...],[...],[...] stanowią własność Gminy S. na podstawie decyzji Wojewody znak: [...] z dnia [...].1993 r. (działka nr [...]) i znak: [...] z dnia [...].1992 r. (działka nr [...]), i uregulowane są w księdze wieczystej Kw Nr [...]. Natomiast część wywłaszczonej działki nr [...] w czasie przeprowadzonego nowego pomiaru wsi S. w roku 1980 przez OPGK, została pomyłkowo włączona i zamierzona do działki nr [...] stanowiącej własność osoby fizycznej. Wójt Gminy S. decyzją znak: [...], z dnia [...].2000 r., orzekł o wprowadzeniu zmiany w ewidencji gruntów wsi S., polegającej na przeniesieniu działki nr [...] o powierzchni 0,0017 ha do pozycji rejestrowej Skarbu Państwa na podstawie decyzji wywłaszczeniowej znak [...]. Zgodnie z planem realizacyjnym zagospodarowania działki przedszkola w S. na wywłaszczonej nieruchomości miał zostać wybudowany nowy budynek przedszkola, droga dojazdowa -wewnętrzna ( zarówno do nowego budynku jak i starego przedszkola) oraz mała architektura (dwa place zabaw). Budynek przedszkola zgodnie z w/w planem miał zostać wybudowany na obecnej działce nr [...], przedsięwzięcia tego jednak Gmina S. nie zrealizowała, budynek nie został na tym gruncie wzniesiony. Natomiast na obecnych działkach nr [...] i nr [...] zgodnie z w/w planem realizacyjnym zlokalizowana została droga dojazdowa - wewnętrzna, która została wybudowana na wywłaszczonym gruncie. Wojewoda badając sprawę w trybie odwoławczym uznał, że Starosta B. podjął prawidłowe rozstrzygnięcie, a zebrany w sprawie materiał pozwala na dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy. Warunkiem żądania spadkobiercy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest uznanie, że stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wynika to wprost z art. 136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, której unormowania precyzują dokładnie w jakich sytuacjach nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu Według art. 137 u.g.n. dzieje się tak wówczas, gdy mimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu W przedmiotowej sprawie upłynęło już kilkadziesiąt lat, a budynek przedszkola nie został wybudowany W świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego tutejszy organ uznał, że część wywłaszczonej działki nr [...], oznaczonej w obecnej ewidencji gruntów numerami działek [...] i [...] o łącznej powierzchni 1633 m2 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i istnieją materialno-prawne przesłanki do jej zwrotu na rzecz spadkobierców byłych współwłaścicieli w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r o gospodarce nieruchomościami Natomiast część wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w obecnej ewidencji gruntów numerami działek [...] i [...] , której zwrotu odmówiono, została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia - droga dojazdowa - wewnętrzna została wybudowana, stwierdzono więc zgodność stanu po winnego ze stanem rzeczywistym istniejącym w czasie podejmowania decyzji w przedmiocie zwrotu, a więc oznacza to, iż do tej części wywłaszczonej nieruchomości nie istnieją przesłanki umożliwiające jej zwrot w trybie art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zwrotu nieruchomości dokonano bez rozliczeń pomiędzy spadkobiercami byłych współwłaścicieli a Gminą S. gdyż z dokumentacji organu I instancji i dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika , że nie dokonano wypłacenia w formie prawem przewidzianej naliczonego wówczas odszkodowania w kwocie [...] zł starych za wywłaszczoną nieruchomość. Dlatego zwrot nieruchomości następuje bez ustalenia należności Odnosząc się do nakładów poczynionych przez Gminę S. na zwracaną nieruchomość tj. ogrodzenie i kanalizację sanitarną Wojewoda stwierdził iż rzeczoznawca majątkowy ustalając wartość majątkową nieruchomości uznał, że wybudowanie przez Gminę ogrodzenia nie spowodowało wzrostu wartości nieruchomości w związku z powstałą z tym koniecznością; poniesienia dodatkowych kosztów z tytułu koniecznych nakładów na zapewnienie wjazdu na teren nieruchomości, związanych z likwidacją częściową ogrodzenia i niwelacją terenu, aktualnie wznoszącego się kilkadziesiąt cm. nad poziom przyległego chodnika. Również zdaniem biegłego wybudowanie kolektora na przedmiotowej działce na potrzeby mającego powstać przedszkola i istniejącego na sąsiedniej działce Urzędu Gminy nie wpłynęło na podniesienie wartości zwracanej nieruchomości. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący J. W., J. W., Z. W., B. Ł. i M. K. wnieśli o uchylenie decyzji organów I i II instancji w części dotyczącej odmowy zwrotu wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa działek; nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 0,21 ha. podnosząc, że decyzje te naruszają prawo. Wszystkie decyzje dotychczas wydane w sprawie na przestrzeni kilkunastu lat od złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości odmawiały im zwrotu nieruchomości sankcjonując stan sprzeczny z prawem, gdyż na działce wywłaszczonej pod budowę nowego przedszkola ustawiono karuzele dla dzieci, a teren wykorzystywano jako plac zabaw. Droga wewnętrzna , która zdaniem organów orzekających stanowi przeszkodę zwrotu nieruchomości, powstała pod inwestycję, która nigdy nie została zrealizowana. Do istniejącego przedszkola zawsze istniała i istnieje droga własna. Wywłaszczona nieruchomość nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu Skoro budynek przedszkola nie został wybudowany to droga dojazdowa do niezrealizowanej inwestycji nie może być traktowana jako realizacja celu wywłaszczenia i podlega zwrotowi. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie , podnosząc, że zarzuty skarżących nie wnoszą żadnych nowych istotnych dla sprawy okoliczności mogących mieć wpływ na zamianę stanowiska, a w związku z tym stwierdził iż nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył, co następuje : Stosownie do przepisu art. 97 par 1 ustawy z dnia 30.08. 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01. 2004 r., i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie powyższych przepisów. Właściwym przeto do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Skarga jest zasadna. Zarzutom skarżących nie można odmówić słuszności Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, co uzasadnia ich uchylenie. Trzeba stwierdzić, iż zgromadzony w toku długoletniego postępowania zwrotowego obszerny materiału dowodowego nie został w całości rozpatrzony przez organy orzekające w I i II instancji i przez to nie zostały ustalone istotne okoliczności mające zasadnicze znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powstaje z chwilą kiedy stała się ona zbędna na cel na jaki została wywłaszczona. W świetle powyższego przepisu w postępowaniu zwrotowym konieczne jest najpierw precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Następnie zaś w oparciu o kryteria wskazane w przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. należy ustalić czy przedmiotowa nieruchomość stała się dla tego celu zbędna. Dopiero bowiem konfrontując ów właściwy cel wywłaszczenia działki objętej postępowaniem o zwrot nieruchomości, ze stanem rzeczywistym nieruchomości, w jakim się ona znajduje (art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n.), i ze stanem prawnym (art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g n.), będzie można dokonać właściwej oceny; czy przedmiotowa nieruchomość stała się dlań zbędna . Cel wywłaszczenia należy przy tym interpretować bardzo ściśle, stosownie do treści art. 136 ust. 1 u.g.n. zakazującego przeznaczania nieruchomości na inne cele , niż określone w decyzji o wywłaszczeniu. Bez zastosowania ustawowych kryteriów oceny zbędności nieuprawnionym jest stwierdzenie, że część wywłaszczonej nieruchomości tj. działki nr [...] i nr [...] została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia na drogę dojazdową do Przedszkola. Zwłaszcza wobec nieodpartych dotychczas zarzutów skarżących, że istniejące przedszkole miało i ma własną drogę, a urządzona wewnętrzna droga na wywłaszczonych działkach służy Urzędowi Gminy w S., jako drugi dojazd . Trzeba mieć na względzie, że jedną z podstawowych zasad prawa wywłaszczeniowego jest zakaz wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ta zasada wprowadzona przez ustawę z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a obecnie ujęta w powołanym już wyżej przepisie art. 136 ust. 1 u.g.n. stanowi gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób , jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, /por. T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" WP- Lexis Nexis, W- wa 2004 r., Str. 171 i nast./. Jak wynika z akt sprawy przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona decyzją z dnia [...].1975 r., znak; [...] pod budowę państwowego przedszkola w Stopnicy /por k. 14/ Jest okolicznością bezsporną, że inwestycja ta nie została zrealizowana, mimo upływu ponad trzydziestu lat od daty wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na ten cel. Przedszkole dotychczas nie zostało wybudowane. Oznacza to, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i podlega zwrotowi w stanie, w jakim się znajduje w dniu jej zwrotu, /art 139 u g.n. / .O ile więc urządzona droga wewnętrzna, która miała zapewnić możliwość użytkowania zamierzonej inwestycji tj. obiektu "nowego przedszkola" zgodnie z jego przeznaczeniem zwiększa wartość nieruchomości, to powstaje obowiązek dopłaty przez poprzedniego właściciela w ramach rozliczeń w trybie art. 140 ust. 3 i 4 u.g.n. przy jej zwrocie. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdzając naruszenie przez organy orzekające przepisów art. 7, 12, 77 par l k.p.a. i wymienionych wyżej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności art. 136ust. 3 wzw. z art. 137 i art. 136 ust. 1 oraz art. 139 tej ustawy, uchylił decyzje wydane przez organy I i II instancji w ramach postępowania administracyjnego . Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi W tej sytuacji Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 par l pkt l lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p. p.s.a.