I SA/Po 58/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska(spr) Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont as.sąd. WSA Maciej Jaśniewicz Protokolant st.sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu w dniu 07 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa "A" sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] Nr [...]; II. zasadza od Dyrektor Izby Skarbowej na rzecz skarżącego Przedsiębiorstwa "A" sp. z o.o. w P. kwotę 1.522,00 zł (tysiąc pięćset dwadzieścia dwa złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego i zastępstwa procesowego; III. wstrzymuje wykonanie zaskarżonych decyzji wymienionych w pkt 1 do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/M.Jaśniewicz /-/S.Zapalska /-/Wł.Zygmont Wnioskiem skierowanym do Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2003 r. (data wpływu [...].V.2003 r.) firma "A" Sp. z o.o. domagała się stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że podatek wpłaciła w dniu [...] września 2002 r. z tytułu umowy sprzedaży 3220 udziałów, które posiada "A" Sp. z o.o. w spółce "B". Na dzień ([...] września 2002 r.) zawarcia umowy sprzedaży Sąd Rejonowy nie dokonał rejestracji podwyższenia kapitału udziałowego Spółki "A" z B zgodnie z wnioskiem z [...] czerwca 2002 r. i dlatego zgodnie z art. 16 KSH rozporządzenie udziałem przed zarejestrowaniem przez Sąd Rejestrowy jest nieważne i powoduje w myśl art. 58 kc § 1 nieważność zawartej umowy sprzedaży udziałów. Decyzją z dnia [...] powyższy wniosek Urząd Skarbowy załatwił odmownie i w uzasadnieniu wyraził następujący pogląd. Powoływanie się wnioskodawczyni na uregulowania zawarte w art. 16 KSH są nietrafne, gdyż dotyczą wyłącznie tych sytuacji gdy dochodzi do rozporządzenia udziałem przed wpisem spółki kapitałowej do rejestru, a także wtedy, gdy następuje rozporządzenie udziałem nabytym wskutek podwyższenia kapitału zakładowego Spółki przed jego zarejestrowaniem w Sądzie. Z akt sprawy wynika, że umowa dotyczy sprzedaży udziałów spółki z o.o. wpisanej do rejestru przedsiębiorców z wielkością udziałów mających pokrycie w zarejestrowanym kapitale zakładowym. Umowa sprzedaży udziałów z dnia [...] września 2002 r. zawarta została zgodnie z art. 57 kc i art. 180 KSH, a jej przedmiotem są prawa majątkowe zbywalne mające pokrycie w zarejestrowanym sądowo kapitale zakładowym spółki, dlatego nie można uznać tej umowy za nieważną. Od powyższej decyzji odwołanie do Izby Skarbowej wniósł pełnomocnik Spółki w którym zarzucił naruszenie art. 16 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks Spółek Handlowych, art. 1 ust. 1 pkt 1a ustawy z 17 października 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych i art. 72 § 1 ust. 1, 122 i 187 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, przez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności, że przepis art. 16 KSH nie ma w sprawie zastosowania. Zdaniem pełnomocnika umowa sprzedaży udziałów zawarta w dniu [...] września 2002 r. jest bezwzględnie nieważna i uiszczona kwota tytułem podatku od czynności cywilnoprawnych winna zostać uznana za nadpłatę zgodnie z art. 72 § 1 ust. 1 Ordynacji. Wniesione odwołanie nie zostało uwzględnione i decyzją z [...] o odpowiednim numerze Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji i podzielił pogląd zawarty w jej uzasadnieniu. Dyrektor podkreślił, że zgodnie z art. 16 KSH zakaz nie obejmuje czynności zobowiązująco - rozporządzających dotyczących praw udziałowych po ich rejestracji jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Powyższą decyzję zaskarżył pełnomocnik spółki o.o. "A" do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargą, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego art. 16 Kodeksu Spółek Handlowych, art. 1 ust. 1 pkt 1a ustawy z 17 października 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej, przez błędną interpretację tych przepisów i w konsekwencji domagał się uchylenia obu decyzji organu I i II-ej instancji ora zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej nie znajduje podstaw do zmiany swego stanowiska i wnosi o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd w zakresie swej właściwości sprawuje kontrole zaskarżonych decyzji wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem materialnym, przepisami postępowania i to nie tylko samej decyzji, ale także procedowania organu przed jej wydaniem. Niesporne w sprawie jest, że przedmiotem sprzedaży z dnia [...] września 2002 r. było 3220 udziałów stanowiących podwyższenie kapitału za cenę [...] zł, oraz że spółka uiściła podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości [...] zł. Niesporne jest także to, że podwyższenie kapitału zakładowego zostało zarejestrowane przez Sąd w dniu 29 stycznia 2003 r., a więc po czterech miesiącach od zawarcia sprzedaży udziałów. Stosownie do art. 16 KSH rozporządzenie udziałem przed zarejestrowaniem podwyższenia kapitału jest nieważne. Zawarta sprzecznie z art. 16 KSH umowa sprzedaży udziałów jest bezwzględnie nieważna z mocy samego prawa i to bez potrzeby składania oświadczeń lub wydania orzeczeń sądowych. Spółka mogła powołać się na tą nieważność, a organ podatkowy powinien samodzielnie kwestię tą rozstrzygnąć w prowadzonym postępowaniu. Nieważność bezwzględna, o której mowa powyżej, powoduje że czynność prawna (sprzedaż) nie wywołuje skutków prawnych od samego początku i należy ją traktować tak jakby nie została dokonana. Wywiera to taki skutek, że w stosunku do takiej czynności nie powstaje obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek taki powstaje w myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. Nr 86 poz. 959 ze zm.) tylko w wypadku umowy sprzedaży udziałów stanowiących podwyższenie kapitału zakładowego. Zapłacony podatek od bezwzględnie nieważnej czynności cywilnoprawnej stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej i spółka słusznie domagała się jej zwrotu w trybie przepisów Ordynacji podatkowej, o stwierdzeniu nadpłaty. Należy podkreślić, że do nieważności bezwzględnej nie ma zastosowania instytucja zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnej przewidziana w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych ponieważ nie została w przepisie tym wymieniona jako podstawa zwrotu podatku. Sąd wskazuje na ugruntowane już w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych między innymi w wyroku WSA z 10 sierpnia 2004 r. I SA/Łd 1869/03 gdzie Sąd wyraził tezę "Podatek od czynności cywilnoprawnych zapłacony od bezwzględnie nieważnej czynności cywilnoprawnej - jako nienależnie zapłacony - stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, a podatnik może domagać się jej zwrotu w trybie przepisów Ordynacji podatkowej o stwierdzeniu nadpłaty (art. 75 i nast. Ordynacji podatkowej), ponieważ do nieważności bezwzględnej - inaczej niż do względnej - nie ma zastosowania instytucja zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnej przewidziana w art. 11 ust. 1 ustawy z 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych", którą obecny Sąd w tym składzie podziela. Z tych powodów wniesiona skarga okazała się uzasadniona i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O wykonalności orzeczono zgodnie z art. 152, natomiast o kosztach na podstawie art. 200 cytowanej ustawy. /-/M.Jaśniewicz /-/S.Zapalska /-/Wł.Zygmont