II OSK 535/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser (spr.), Sędziowie NSA Zofia Flasińska, Barbara Gorczycka - Muszyńska, Protokolant Łukasz Celiński, po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2006 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 czerwca 2004r., sygn. akt SA/Rz 2754/01 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem wydanym w dniu 14 maja 2004 r. (Sygn. akt SA/Rz 2754/01) w sprawie ze skargi J. S. na decyzję kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu prawomocności wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż bezsprzecznym pozostaje, że J. S. w okresie od 28 listopada 1945 r. do dnia 30 maja 1946 r. był zatrudniony w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, co na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 - dalej ustawa o kombatantach), stanowi przesłankę utraty tzw. zdolności kombatanckiej. Ustawa o kombatantach w art. 21 ust. 3 przewiduje możliwość nie pozbawiania uprawnień tych, którzy do służb i organów zostali skierowani przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje byli zwerbowani w celu udzielenia im pomocy. Sąd w tym zakresie stwierdził, iż rzeczywiście taki fakt nie został przez J. S. udokumentowany, ale to do organu administracyjnego należy prowadzenie postępowania weryfikacyjnego wedle reguł wskazanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu, organ administracyjny nie uczynił w pełni zadość obowiązkom kodeksowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na konieczność przesłuchania J. S. oraz pozostałych przy życiu członków rodzin powoływanych przez skarżącego świadków zdarzeń. Podkreślona została również potrzeba wyjaśnienia, czy przywołany przez J. S. fakt pracy na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych w wojskowych organach kontrwywiadu, nie oznacza służby w organach informacji wojskowej. Sąd stwierdził, iż w dalszym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uzupełnienia materiału dowodowego we wskazanym w wyroku kierunku i właściwej jego oceny, która później znajdzie wyraz w uzasadnieniu nowej decyzji podjętej w sprawie. Skargę kasacyjną z dnia 4 czerwca 2004 r. wniósł Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu). Zarzucił wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie "naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie do oceny sytuacji prawnej" art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach. Skarżący uważa, iż wyrok WSA narusza prawo materialne z uwagi na fakt, iż art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach stanowi, iż uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944 - 1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa (...)• Wyjątkowo na podstawie art. 21 ust. 3 pkt 1 osoba taka może zachować uprawnienia kombatanckie jeśli wykaże, iż do wymienionych służb i organów została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy. Skarżący więc podkreśla, biorąc pod uwagę ustalenia WSA, iż J. S. do organów bezpieczeństwa został skierowany przez Polskie Stronnictwo Ludowe, że podstawowe znaczenia w tej sytuacji ma odpowiedź na pytanie, czy PSL było organizacją niepodległościową. Kierownik Urzędu wskazuje dalej, iż intencją ustawodawcy było uznanie zasług dwóch grup obywateli polskich. Po pierwsze, tych, którzy z narażeniem na represje walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny na polach walki zbrojnej, a po drugie, tych którzy z narażeniem na represje prowadzili działalność cywilną. Z brzmienia ustawy wywiedzione zostało, iż nierozerwalnie walka zbrojna jest łączona ze służbą w podziemnych organizacjach niepodległościowych, a działalność w polskich niepodległościowych organizacjach cywilnych może być uznana za kombatancką tylko pod warunkiem, że były to organizacje podziemne. Faktem wiadomym jest, iż Polskie Stronnictwo Ludowe było legalnie działającą partią polityczną, aczkolwiek opozycyjną. Tym samym, w rozpatrywanej sprawie, zdaniem skarżącego, skierowanie J. S. przez tą organizację do pełnienia służby w organach bezpieczeństwa jest na gruncie art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach kwestią prawnie obojętną. Oznacza to, zdaniem Kierownika Urzędu, iż WSA uchybił wyżej powołanemu przepisowi prawa materialnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kierownika Urzędu, J. S. wniósł o uznanie, że skarga kasacyjna zawiera teoretyczne rozważania zasad przyznawania kombatanctwa. Zostały w niej przywołane zarzuty w stosunku do organu administracyjnego nie wyczerpania postępowania dowodowego przed wydaniem decyzji odmownej oraz nie zwrócenie się o wskazanie danych personalnych i adresów świadków. Zostały również powtórzone fakty dotyczące skierowania do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa przez S. O. (działacza ruchu niepodległościowego PSL oraz poakowskiego WIN) oraz wydostania się z aresztu w Kolbuszowej byłego powiatowego prezesa PSL. J. S. podkreślił kwestię niewyjaśnienia istotnych okoliczności przez organ oraz podniósł, iż wskazane przez niego osoby były członkami WIN-u, a nie tylko PSL-u oraz potwierdził skierowanie go do pracy jako oficera do pracy kontrwywiadowczej w wojsku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Zarzut naruszenia wskazanych przepisów ustawy o kombatantach, skarżący w skardze kasacyjnej wiąże z wadliwą oceną sytuacji prawnej. Zdaniem Kierownika Urzędu są podstawy do ustalenia, że na gruncie przepisów art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach skierowanie do służby w organach bezpieczeństwa przez Polskie Stronnictwo Ludowe nie może stanowić negatywnej przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż w sprawach o pozbawienie obywatela przyznanych mu uprzednio uprawnień kombatanckich, których tłem są złożone procesy historyczne, fakty odległe w czasie i zmienne oceny aksjologiczne, należy dołożyć szczególnej staranności, aby postępowanie administracyjne przez swoją sprawność i poprawność przekonywało o bezstronności organów administracji, a przez to w korzystny sposób kształtowało świadomość oraz kulturę prawną obywateli, czego wymaga art. 8 Kpa. (por. w tym zakresie wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 1999 r. sygn. akt V SAB 74/99). Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, iż przepis art.25 ust.2 pkt 1 lit.a w związku z art21 ust.2 pkt 4 lit. a powoływanej ustawy istotnie nakazuje pozbawienie uprawnień kombatanckich uzyskanych na podstawie wszelkich tytułów tych osób, które w latach 1944 - 1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisów tych nie stosuje się jedynie w stosunku do osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacja niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Organ twierdzi, iż J. S. nie wywiązał się z nałożonego obowiązku przedstawienia dowodów w szczególności na fakt, iż uprzednio będąc członkiem Batalionów Chłopskich do organów bezpieczeństwa wstąpił już jako członek PSL. W tej kwestii słusznym jest pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż ciężar w powołanym zakresie obciąża J. S., ale organ nie wywiązał się ze wszystkich obowiązków nałożonych ustawą Kodeks postępowania administracyjnego. Organ administracji działając w ramach rzetelnie prowadzonego postępowania administracyjnego, które zobowiązuje go (art. 77 par. 1 Kpa) do zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego, nie wzywając strony do zaoferowania w prowadzonym postępowaniu administracyjnym dowodów innego rodzaju (np. świadkowie), dopuszcza się naruszenia zasad tego postępowania w sposób, który nie tylko może, ale wręcz ma wpływ na jego wynik. Niestaranność postępowania, pobieżność postępowania dowodowego, ograniczenie się do dowodów z dokumentów nie rozstrzygających o okoliczności, którą mają stwierdzać, brak wezwania do przedstawienia dowodów osobowych nie odpowiadają zasadom rzetelnej procedury w państwie prawa (por. w tym zakresie wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 2161/99). Z tego też względu w nowym postępowaniu należy w świetle wszystkich okoliczności sprawy, zbadać fakty dotyczące skierowania skarżącego do pracy w organach bezpieczeństwa publicznego przez członka organizacji niepodległościowej S. O., który jak pisze J. S. w odpowiedzi na skargę kasacyjną z dnia 16 kwietnia 2005 r. był również działaczem poakowskiego WIN-u, oraz współdziałania J. S. z członkami organizacji działającymi formalnie w ramach PSL. W tym zakresie wskazać należy, iż skarżący w piśmie adresowanym do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (otrzymanym w dniu 22 lutego 2001 r.), stwierdził, iż podjął pracę w Urzędzie Bezpieczeństwa będąc już członkiem PSL, ale po przekonaniu go przez S. O. o "istnieniu takiej potrzeby". Naczelny Sąd Administracyjny przychyla się do zdania wyrażonego w skardze kasacyjnej, iż sam fakt skierowania J. S. przez Polskie Stronnictwo Ludowe do pełnienia służby w organach bezpieczeństwa jest na gruncie art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach kwestią prawnie obojętną. Istotnym wydaje się zbadanie powiązań z innymi organizacjami. W powołanym piśmie do Urzędu J. S. wskazał na swoje powiązania w okresie okupacji niemieckiej z organizacją Bataliony Chłopskie z jednoczesnym utrzymywaniem kontaktów z członkami AK. Fakty te, jak pisze, zatajał przez wiele lat. Konieczne jest również zbadanie działalności kontrwywiadowczej skarżącego. Do tego faktu organ administracyjny zdawał się nie przywiązać w dotychczasowy postępowaniu należytej uwagi. W cytowanym powyżej piśmie skarżący ujawnia, iż został skierowany w 1949 r. na przeszkolenie kontrwywiadowcze i jak stwierdza " przez cały okres pracy w organach kontrwywiadu wojskowego w różnym okresie czasu przy jego różnym nazewnictwie" nie prowadził działalności zbrodniczej. Z przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną.