I SA/Wa 1162/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Monika Nowicka (spr.) asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant referendarz sądowy Aneta Trochim-Tuchorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie bezczynności organu w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2004 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz adwokata A. O. z kancelarii "[...]" w W. ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. I SA/Wa 1162/05 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło swoje postanowienie z dnia [...] października 2004 r. nr [...] o oddaleniu skargi na bezczynność Prezydenta W. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sprawie wykonania wyroku Sądu Rejonowego miasta W. z dnia [...] września 1991 r. sygn. akt [...] orzekającego eksmisję Z. M. z lokalu nr [...] znajdującego się w budynku położonym w W. przy ulicy [...] – i umorzyło postępowanie w sprawie. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne: J. M. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę na bezczynność Prezydenta W., który nie podjął czynności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w wykonaniu wyżej opisanego prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego miasta W. orzekającego eksmisję jego byłej żony z lokalu spółdzielczego typu własnościowego, stanowiącego własność [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w W.. Domagał się przy tym - w oparciu o przepisy ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji - doprowadzenia do wykonania powyższego wyroku. Kolegium ustaliło, że wyrok eksmisyjny zapadł w sprawie z powództwa Spółdzielni, która domagała się eksmisji obojga byłych małżonków Z. i J. M. z uwagi na okoliczność, że wcześniejszym postanowieniem Sądu Rejonowego miasta W. z dnia [...] kwietnia 1989 r. wydanym w sprawie o podział majątku dorobkowego byłych małżonków M., Sąd ten ustalił, że w/w lokal spółdzielczy wraz z wkładem budowlanym stanowił składnik majątku wspólnego. W wyniku zaś jego podziału lokal nr [...] przy ulicy [...] w W. został pozostawiony do dyspozycji Spółdzielni "[...]" a wkład budowlany Sąd podzielił na oboje byłych małżonków, przyznając im jednocześnie ekspektatywę otrzymania ze Spółdzielni dwóch samodzielnych lokali. Następstwem powyższych rozstrzygnięć sądu powszechnego J. M., który założył nową rodzinę, wyprowadził się z dotychczas zajmowanego lokalu a Spółdzielnia wynajęła mu czasowo lokal nr [...] przy ul. [...] w W.. Jak ustalił organ, Spółdzielnia wielokrotnie proponowała Z. M. inny lokal, ale bezskutecznie. Z drugiej strony organ egzekucyjny, do którego Spółdzielnia wystąpiła o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, uzależniał wykonanie eksmisji od wskazania przez "[...]" lokalu, do którego mogła by być przekwaterowana Z. M., a do chwili obecnej "[...]" nie wskazała takiego lokalu, w związku z czym eksmisja nie została do tej pory wykonana. Postanowieniem z dnia [...] października 2004 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. orzekło - na podstawie art. 6 § 1 i § 1 a w związku z art. 23 § l ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu administracyjnym w administracji (jednolity tekst Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.) o oddaleniu skargi jako niezasadnej. Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej Kolegium stwierdziło, że niezależnie od oceny zasadności argumentów podniesionych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy merytoryczna kontrola każdej decyzji administracyjnej musi być poprzedzona kontrolą formalną. Organ odwoławczy jest bowiem zobowiązany do ponownego rozpatrzenia sprawy również w zakresie formalnej analizy wniosku złożonego przez stronę. Zgodnie zaś z art.6 § 1 i § 1 a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.), podmiot, który posiada interes prawny tub faktyczny może złożyć w postępowaniu egzekucyjnym skargę na bezczynność, ale nie organu egzekucyjnego, a wierzyciela. Zapis powyższych przepisów brzmi bowiem: § 1 W razie uchylania się zobowiązanego do wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. § 1a Na bezczynność wierzyciela w podejmowaniu czynności, o których mowa w § 1, służy skarga podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu wykonaniem obowiązku. Postanowienie w sprawie skargi wydaje organ wyższego stopnia. Jednocześnie Kolegium podniosło, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa krąg uczestników tego postępowania, którymi - zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem oraz poglądami doktryny - jest zobowiązany i wierzyciel. Artykuł 1 a pkt 13 ww. ustawy wskazuje, iż pod pojęciem wierzyciela rozumie się przy tym podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, natomiast - zgodnie z brzemieniem art. 1a pkt 20 - pod pojęciem zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium stwierdziło, że J. M. nie jest żadną z tych osób. Postępowanie egzekucyjne w sprawie opuszczenia lokalu przy ul. [...] w W. toczy się bowiem na skutek pozwu złożonego przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]", która występuje w charakterze wierzyciela. Natomiast zobowiązanym jest Z. M. (obecnie W.). Z tych względów J. M. - zgodnie z regulacją zawartą w art. 6 § 1a ww. ustawy - nie przysługiwało prawo złożenia skargi na bezczynność organu tj. Prezydenta W., zaś postępowanie wszczęte w wyniku złożenia takiej skargi, powinno być - na zasadzie art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - umorzone jako bezprzedmiotowe. Powołując się na poglądy doktryny organ zauważył, iż bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k. p .a, oznacza bowiem, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Ponieważ bezprzedmiotowość postępowania może wystąpić zarówno z przyczyn przedmiotowych jak i podmiotowych tj. ze względu na brak przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, uzasadniało to wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący opisał jakie podejmował do tej pory działania by doprowadzić do wykonania wyroku eksmisyjnego w stosunku do byłej żony oraz prosił o udzielenie mu w tym pomocy przez Sąd. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa i to w odniesieniu do obu wydanych w sprawie decyzji, skutkowało to ich uchyleniem. Chociaż należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. ) określa krąg uczestników tego postępowania zawężając ich do podmiotów zobowiązanego i wierzyciela to - a właściwie przede wszystkim - należy podnieść, że rozpatrując skargę J. M. i kwalifikując ją jako skargę wniesioną w trybie przepisu art. 6 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. ) a zatem jako skargę wniesioną przez osobę, która nie jest stroną postępowania egzekucyjnego a jedynie podmiotem, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku nie wykonania przez zobowiązanego obowiązku, Kolegium nie wyjaśniło w pełni jaki status w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym w celu wykonania wyroku Sądu Rejonowego miasta W. z dnia [...] września 1991 r. sygn. akt [...] posiada zainteresowany. Powyższy wyrok został wydany w sprawie o eksmisję z powództwa [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w W. przeciwko obojgu byłym małżonkom Z. i J. M.. Zgodnie z treścią tegoż wyroku Sąd orzekł eksmisję wprawdzie tylko Z. M., oddalając powództwo w pozostałej części, ale orzeczenie eksmisji pozwanej dotyczyło także rzeczy i osób prawa jej reprezentujących. Z akt sprawy wynika, że wprawdzie oboje byli małżonkowie M. byli członkami Spółdzielni i lokal spółdzielczy, z którego orzeczono eksmisję stanowił poprzednio ich majątek wspólny, ale przydział dotyczący tegoż lokalu opiewał jedynie na nazwisko byłej żony ( co mogło właśnie skutkować taką redakcją sentencji wyroku ) . Nadmienić w tym miejscu także wypada, że w piśmie Spółdzielni z dnia [...] sierpnia 1993 r. nr [...], w którym zwróciła się ona do Urzędu Dzielnicy [...] Wydział Spraw Lokalowych o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, Spółdzielnia domagała się wykonania eksmisji obojga byłych małżonków, choć w tym momencie J. M. przebywał czasowo już w lokalu przy ulicy [...]. Ponadto treści zawarte w innych dokumentach znajdujących się w aktach sprawy nie są w tej mierze jednoznaczne a treść pisma Prezesa Spółdzielni do skarżącego z dnia [...] marca 1994 r. nr [...] także sugeruje, iż przedmiotowy wyrok dotyczył również eksmisji J. M.. Z aktualnie zgromadzonego przez organ materiału dowodowego trudno jest ustalić kim były osoby reprezentujące Z. M. , których – oprócz pozwanej – eksmisja została orzeczona oraz czy lokal spółdzielczy nr [...] w budynku przy ulicy [...] w W. został przez J. M. opuszczony ostatecznie czy też skarżący pozostawił tam np. jeszcze część swoich rzeczy lub miał możliwość z niego korzystania. Ustalenie powyższych okoliczności w niniejszy postępowaniu jest o tyle istotne, że w przypadku, gdy się okazało, że postępowanie egzekucyjne zostało także skierowane przeciwko J. M. to winien on być traktowany jako zobowiązany w rozumieniu przepisu art. 1 a pkt. 20 cytowanej ustawy egzekucyjnej a zatem jako strona postępowania. W tych warunkach przysługiwało by mu prawo do wniesienia skargi na m. in. przewlekłość postępowania egzekucyjnego na zasadzie przepisu art. 54 ust. 1 w/w ustawy i pismo jego z dnia [...] września 2004 r. winno zostać potraktowane jako skarga wniesiona w tym trybie. Ponadto niezależnie od powyższego należy podnieść, iż - z uwagi na treść przepisu art.34 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie prawa lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie kodeksu cywilnego ( Dz. U. Nr 71, poz. 733 ) - wydane i niewykonane przed dniem wejścia w życie tejże ustawy prawomocne orzeczenia sądowe wydane w sprawach opróżnienia lokali podlegających przepisom ustawy o której mowa w art. 31 ( ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe) są wykonywane przez organy gminy w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co oznacza, że w przypadku realizacji tego rodzaju wyroków sądu powszechnego obowiązują inne zasady niż przy egzekucji pozostałych wyroków orzekających eksmisję a wykonywanych przez komornika. Zwrócić w tym miejscu trzeba przede wszystkim uwagę na okoliczność, że wprawdzie powodem w sprawie sądowej była Spółdzielnia i wyrok zapadł na jej rzecz, tym niemniej – zgodnie z przepisem art.5 ustawy egzekucyjnej uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających z orzeczeń sądów ( wierzycielem ) jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku a w przypadku braku takiej instytucji, podmiot na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku nie wykonania obowiązku. Zaznaczyć przy tym należy, iż w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że wierzycielem - w rozumieniu przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - może być jedynie podmiot administracji publicznej lub organ (instytucja) wykonująca funkcje władcze. Nie może zaś być nim ani osoba fizyczna ani inny podmiot prawa prywatnego. Podmioty "prywatne", które w postępowaniu cywilnym oczywiście są wierzycielami w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego, w postępowaniu egzekucyjnym w administracji mogą jedynie tylko za "pośrednictwem" wierzyciela (w rozumieniu przepisów ustawy egzekucyjnej w administracji ) wnosić o wszczęcie postępowania administracyjnego, w którym nie są stroną tegoż postępowania. Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest jedynie instytucją ściśle procesową, którego działania mają na celu realizację interesu ogólnego a nie jednostkowego – jak w postępowaniu cywilnym ( vide: Dariusz Jankowiak "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" – Komentarz, Oficyna Wydawnicza "UNIMEX" Wrocław 2005 r. str. 128, R. Hauser i Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji – Komentarz", Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2004 r. str. 38 oraz wyrok NSA z 26 czerwca 1997 r. I SA/Po 1852/96 ). W związku z powyższym organ rozpoznając ponownie sprawę –w przypadku zwłaszcza ustalenia, że skarżący nie jest podmiotem zobowiązanym w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym – winien ustalić - w kontekście powyższych rozważań – jaki podmiot w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym pełni funkcję wierzyciela a dopiero następnie rozpoznać skargę J. M. z dnia [...] września 2004 r. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że wydając zaskarżone postanowienia organ nie wyjaśnił w sprawie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii i z tego powodu . – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji.