II SA/Wa 327/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula - Dąbrowska Sędzia WSA Ewa Kwiecińska WSA Joanna Kube (spr.) Protokolant Izabela Kaliszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2006 r. sprawy ze skargi R. W. - przedstawiciela ustawowego małoletniego S. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku R. W. - przedstawiciela ustawowego małoletniego S. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Organ uznał, iż świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać wnioskodawcy przyznane, ponieważ z uwagi na wykazany dochód na członka rodziny nie można uznać, że R. W. wraz z synem pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, co jest konieczną przesłanką z powołanego przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. W skardze do Sądu R. W. - przedstawiciel ustawowy małoletniego dziecka wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Wnoszący skargę uznał za błędne stanowisko organu przyjmujące za podstawę odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, brak wystąpienia przesłanki niezbędnych środków utrzymania. Uważa, że warunku tego nie można oceniać w oderwaniu od ponoszonych rzeczywistych codziennych kosztów utrzymania. Wskazał, że jedynym źródłem utrzymania jego i syna S. jest jego wynagrodzenie w wysokości 1627, 19 zł. netto, które przy kosztach stałych mieszkania - 600 zł, oraz kosztach przedszkola - 290 zł pozostaje na bieżące wydatki miesięcznie ok. 700 zł. Zdaniem skarżącego kwota ta jest niewielka. Zwrócił uwagę, że po śmierci żony opiekuje się teściową, której pomaga również materialnie, ponieważ wysokość jej świadczenia przedemerytalnego wynosi 851 zł miesięcznie, która to kwota nie wystarcza na pokrycie kosztów jej powrotu do zdrowia po wypadku. Ponadto w jego ocenie istotne w sprawie jest to, że jego zmarła żona przepracowała 3 lata i 8 miesięcy i w związku z tym do uzyskania renty rodzinnej w trybie ustawowym zabrakło niecałe 4 miesiące. Na okoliczność, że okres zatrudnienia ma wpływ na ocenę prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku powołał orzeczenie NSA z dnia 14 maja 2001 r. sygn. akt II SA 249/01. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, że najniższe świadczenie z ubezpieczenia społecznego wynosi 562 zł brutto- a ustawodawca ustalając je w takiej wysokości wskazał tym samym, że kwotę tę uważa za wystarczającą na utrzymanie się na najbardziej elementarnym poziomie. W istniejącej sytuacji gospodarczej i społecznej trudno uznać by zarobek w wysokości 1948,40 zł miesięcznie nie zaspokajał potrzeb dwuosobowej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie po stronie skarżącego nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Sąd w pełni aprobuje stanowisko wyrażone przez NSA w powołanym przez organ wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01(Lex nr 83733), iż przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie 1948, 40 zł brutto na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy potrzeby skarżącego, i jego syna lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł. Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącego z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia tego warunku jest już wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Dodatkowo dla celów porównawczych należy wskazać, że obecnie minimalne wynagrodzenie za pracę od 1 stycznia 2006 r. wynosi 899,10 zł. Zaś przeciętna emerytura, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy według danych wstępnych ZUS za miesiąc wrzesień 2005 r. wyniosła 1135, 48 zł. (por. www.zus.pl). Tak więc osiągane dochody w rodzinie skarżącego (1948, 40 zł brutto) przewyższają także i te kwoty. Należy również zwrócić uwagę na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), której zadaniem jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przepisy powołanej ustawy w art. 8 ust. 1 wskazują kryteria dochodowe, które uprawniają do prawa do świadczeń z pomocy społecznej, a więc wyznaczają granicę niezbędnych środków utrzymania. I tak prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny". Wysokość renty socjalnej wynosi 478,93 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.