II SA/Wa 115/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędzia WSA Adam Lipiński, Asesor, Jarosław Trelka, Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2006 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] października 2005 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2005 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), którą odmówił B. P. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podniósł, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków określonych w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną, ─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia lub wiek, ─ nie ma niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy nie wynika, aby istniały szczególne okoliczności, na skutek których p. B. P. nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Prezes ZUS ustalił, że skarżąca ur. [...] sierpnia 1960 r., legitymuje się jedynie okresem ubezpieczenia 6 lat i 3 miesiące, z tego tylko 4 lata 9 miesięcy okresów składkowych. Po dniu [...] marca 2000 r. nie pracuje. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia można uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. Takich okoliczności p. B. P. nie wykazała. Prezes ZUS zaznaczył, że dopiero od czerwca 2002 r. została uznana przez lekarza orzecznika ZUS za całkowicie niezdolną do pracy. Wcześniej – od października 2001 r., z uwagi na stan zdrowia, była tylko częściowo niezdolna do pracy. Prezes ZUS podkreślił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że trudne warunki materialne i brak środków utrzymania, nie stanowią wystarczającego powodu do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie określone w art. 83 ust. 1 nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie z uwagi na trudną sytuację materialną wnioskodawcy i jego rodziny. Ponadto Prezes ZUS ustalił, że przyczyną niezdolności skarżącej do pracy i jej licznych przerw w zatrudnieniu, a także łącznego bardzo krótkiego okresu ubezpieczenia, był jej alkoholizm, które to schorzenie nie może być uznane za okoliczność szczególną, usprawiedliwiającą brak uprawnień do przyznania świadczenia w zwykłym trybie – na podstawie art. 57 i nast. powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. P. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] października 2005 r., zarzucając, że zostały one wydane z naruszeniem art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ orzekający, przy wydawaniu zaskarżonych decyzji, nie uwzględnił jej złego stanu zdrowia uniemożliwiającego jej podjęcie pracy zarobkowej. Wbrew twierdzeniom organu orzekającego, to nie choroba alkoholowa jest przyczyną jej złego tanu zdrowia, ale [...] doprowadził do tego, że jej [...] została zniszczona i w związku z tym zmuszona była poddać się operacji przeszczepienia [...] we września 2004 r. Organ orzekający błędnie więc przyjął, że to głównie choroba alkoholowa jest przyczyną jej problemów zdrowotnych. Zdaniem skarżącej, [...], zwanym [...], została zainfekowana podczas [...] w 1993 r. Niezauważalnie rozwijająca się choroba od czasu zakażenia została zdiagnozowana w 2001 r. i pomimo całkowitej abstynencji, choroba poczyniła w jej organizmie ogromne spustoszenie, co doprowadziło w roku 2004 do przeszczepienia [...]. Zarzuciła ponadto, że wbrew twierdzeniom Prezesa ZUS, legitymuje się znacznie dłuższym okresem zatrudnienia niż to ustalono w zaskarżonych decyzjach, jednak z przyczyn od siebie niezależnych nie posiada dowodów na okres swego zatrudnienia sprzed 1992 r. Zdaniem skarżącej, zachodzą więc szczególne okoliczności, o których mowa w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, umożliwiające przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę p. B. P. pod tym kątem, Sąd uznał, że jej skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną odmowy przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku był art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o odmowie bądź przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy Prezes ZUS zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uprawnienie Prezesa ZUS w zakresie możliwości przyznawania świadczeń wyjątkowych nie oznacza więc bynajmniej, że organ ten w zakresie istniejącej delegacji ustawowej może w sposób dowolny kreować stosunki prawne. Konstrukcja powołanego art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie tego musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 tej ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 tej ustawy, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach świadczenia, określonych w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2002 r., skarżąca została uznana od października 2001 r. za częściowo niezdolną do pracy, okresowo do kwietnia 2003 r., z rozpoznaniem: [...]. W uzasadnieniu swego orzeczenia, lekarz orzecznik podał, że B. P. z [...] jest aktualnie częściowo niezdolna do pracy. W wydanym pięć miesięcy później orzeczeniu – z dnia [...] września 2002 r. lekarz orzecznik ZUS uznał skarżącą, na okres od czerwca 2002 r. do września 2005 r., z uwagi na rozpoznane schorzenia jak w orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 2002 r., za całkowicie niezdolną do pracy. Na tej podstawie Prezes ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. znak: [...], przyznał skarżącej w drodze wyjątku rentę okresowo do [...] września 2005 r., z wyjaśnieniem, że po upływie tego okresu istnieje możliwość ponownego przyznania tego świadczenia skarżącej, jeżeli zgłosi ona stosowny wniosek z zaświadczeniem o jej stanie zdrowia oraz po przeprowadzeniu badania przez lekarza orzecznika ZUS. Bezspornym jest także w sprawie, że p. B. P. złożyła do Prezesa ZUS wniosek z dnia [...] lipca 2005 r. o ponowne przyznanie świadczenia w drodze wyjątku po upływie okresu na jaki to świadczenie było przyznane, tj. po dniu [...] września 2005 r. Lekarz orzecznik ZUS, po zbadaniu skarżącej w dniu [...] września 2005 r., rozpoznał u badanej stan po przeszczepieniu [...] lutego 2004 r. z powodu [...]. Przewlekłe zapalenie [...] – obecnie w formie nasilonej replikacji [...]. Aktualny stopień naruszenia sprawności organizmu czyni badaną nadal całkowicie niezdolną do pracy do września 2009 r. Rokowania wątpliwe. Mimo istotnego pogorszenia stanu zdrowia skarżącej w porównaniu z badaniem w 2002 r., Prezes ZUS zaskarżonymi decyzjami odmówił jej przyznania świadczenia w drodze wyjątku na dalszy okres. Prezes ZUS w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r., przyznającej skarżącej prawa do świadczenia w drodze wyjątku na okres do [...] września 2005 r., podał, że istnieje możliwość przyznania ponownie świadczenia w drodze wyjątku po [...] września 2005 r., jeżeli złoży ona taki wniosek i zostanie zbadana przez lekarza orzecznika ZUS. Powyższe stwierdzenie nie znajduje odniesienia w zaskarżonej decyzji. Skarżąca taki wniosek złożyła, została zbadana przez lekarza orzecznika ZUS, który uznał ją nadal za całkowicie niezdolną do pracy z równoczesnym rozpoznaniem znacznego pogorszenia jej stanu zdrowia w porównaniu z badaniem z 2002 r. Prezes ZUS nie wyjaśnił przyczyn, dla których obecnie odmówił jej przyznania tego świadczenia. Brak uzasadnienia decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2002 r., którą przyznano skarżącej świadczenie w drodze wyjątku, nie pozwala sądowi na ocenę jakimi warunkami kierował się wówczas Prezes ZUS przy wydawaniu tej decyzji i czy obecnie warunki te nadal nie występują. Niewyjaśnienie wyżej wskazanych okoliczności stanowiło naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa, a w konsekwencji i art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Na marginesie należy zauważyć, że stwierdzenie w zaskarżonej decyzji, iż okres ubezpieczenia wynoszący łącznie 6 lat i 3 miesiące był nieadekwatny do wieku skarżącej, jest dowolne i nie ma oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązujących. Sprawa wymaga ponownego, bardzo pilnego, wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania, przy uwzględnieniu, że skarżąca od września 2005 r. nie otrzymuje świadczenia, a jest nadal całkowicie niezdolna do pracy. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.