II SA/Gl 637/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), WSA Rafał Wolnik, Protokolant ref. Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" Sp.z o.o. w C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę publiczną uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. Nr [...] i orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Skarb Państwa własności nieruchomości drogowej, która wchodzi w pas drogi krajowej [...], położonej w C., ozn. w ewidencji gruntów jako działka nr A o pow. [...] ha – k.m. nr [...], ujawnionej w księdze wieczystej KW Nr [...]prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C., stanowiącej w dniu 31 grudnia 1998 r. własność "B" Spółki z o.o. w C.. W uzasadnieniu tej decyzji wykazano spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm./. Pouczono także, że strona może złożyć stosowny wniosek o ustalenie i przyznanie odszkodowania w trybie art. 73 ust. 4 powołanej powyżej ustawy. Jako strony tego postępowania wskazano Miejski Zarząd Dróg, Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w K., Spółkę "B" sp. z o.o. z siedzibą w Ł. oraz Kancelarię Radców Prawnych [...] w C.. Wnioskiem z dnia [...] 2005 r. Kancelarii Radców Prawnych [...] w C. w imieniu "A" Sp. z o.o. w C. wystąpiła do Prezydenta Miasta C. o ustalenie i przyznanie odszkodowania za utraconą nieruchomość – działkę nr A o powierzchni [...] ha, wchodzącą w pas drogi krajowej nr [...], opisaną powyżej, na zasadzie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Wskazali, że w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem tej nieruchomości była Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością "B" z siedzibą w C., jednakże w chwili wydania i uprawomocnienia się decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. właścicielem przedmiotowej nieruchomości była i jest nadal Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością "A" z siedzibą w C.. Zgodnie z powołanym powyżej art. 73 ustawy ustalenie i wypłata odszkodowania następuje na wniosek właściciela nieruchomości, który należy złożyć od dnia 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Powołana powyżej deklaratoryjna decyzja Wojewody z [...] r. stwierdza jedynie przejście z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. na Skarb Państwa własności przedmiotowej nieruchomości lecz szkoda powstała nie w mieniu właściciela nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. czyli spółki "B", lecz w mieniu właściciela przedmiotowej nieruchomości w chwili wydania decyzji – tj. Spółki "A". Spółka ta nabyła nieruchomość położoną w C. przy ulicy [...], działki nr B i C o ogólnej powierzchni [...] ha ujawnioną w Księdze Wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C. postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...]r. Działka nr A o powierzchni [...] ha wchodziła w skład nieruchomości, którą nabyła Spółka "A". W dniu [...] 2004 r. Spółka wystąpiła do Sądu Rejonowego w C. o wykreślenie prawa własności spółki "B" i wpis prawa własności spółki "A", który został uwzględniony. Dlatego też w odczuciu tej ostatniej spółki, decyzja Wojewody [...] uszczupliła majątek spółki "A" a nie spółki "B". W przekonaniu spółki "A" konstytucja przewiduje słuszne odszkodowanie za wywłaszczenie, a w przedmiotowym przypadku rekompensata musi odpowiadać zasadom słuszności, czyli powinna przysługiwać podmiotowi, który poniósł realną szkodę. Rozpatrując złożony wniosek Prezydent Miasta C., decyzją z dnia [...] r., przywołując w podstawie prawnej art. 73 ust. 2 pkt 2, ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną art. 129 ust. 5, art. 130 ust. 1 i ust. 2, art. 132 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t. jedn. Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603/ oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz "A" Sp. z o.o. za nieruchomość drogową przejętą z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. oznaczoną jako działka A o powierzchni [...]ha obręb [...] położoną w C.. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda [...] stwierdził, że przedmiotowa działka A o pow. [...] ha w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła własność spółki "B". Zgodnie zaś z art. 737 ust. 4 pkt 2 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, odszkodowanie ustala się na wniosek właściciela. W przedmiotowej sprawie w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielem wskazanej nieruchomości była spółka "B", stąd brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania na rzecz "A", która postanowieniem z dnia [...] r. nabyła prawo do własności nieruchomości zajętej już pod drogę w postępowaniu egzekucyjnym. Postanowienie powyższe ma charakter konstytutywny. Dopiero od chwili uprawomocnienia się postanowienia sądu na nabywcę przechodzą wszelkie uprawnienia i obowiązki. W odwołaniu od powyższej decyzji, pełnomocnik odwołującej się spółki wniósł o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta C., o ustalenie i wypłacenie spółce "A" odszkodowania za utraconą własność nieruchomości, która wchodzi w pas drogi krajowej [...] położonej w C., oznaczonej jako działka A o powierzchni [...] ha, karta mapy nr [...], uregulowana w Księdze Wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C.. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca Spółka nie kwestionuje, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości, uwłaszczonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. na rzecz Skarbu Państwa, w dniu 31 grudnia 1998 r. była spółka "B" Sp. z o.o. w C., jednakże w chwili wydania i w chwili uprawomocnienia się decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. właścicielem przedmiotowej nieruchomości była i jest nadal Spółka "A". Zgodnie z art. 73 ust. 4 powoływanej powyżej ustawy odszkodowanie winno być ustalane i wypłacane na wniosek właściciela nieruchomości, złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Wniosek taki złożyła właśnie spółka "A", będąca właścicielem tej nieruchomości. Prawo do odszkodowania za pozbawienie prawa własności nabywa właściciel nieruchomości nie wcześniej niż w dniu wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, co nastąpiło w rozpatrywanej sprawie w dniu [...] 2005 r., kiedy właścicielem nieruchomości była odwołująca się spółka. Spółka "B" nie była już wtedy właścicielem i takiego wniosku złożyć nie mogła, nie będąc także zainteresowaną losem sprzedanej działki. Przewidziane w cytowanym powyżej art. 73 ust. 1 ustawy – przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną odszkodowanie jest formą zadośćuczynienia szkodzie w mieniu właściciela nieruchomości polegającej na odjęciu prawa własności. W związku z faktem, iż szkoda powstała nie w mieniu właściciela przedmiotowej nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. – Spółki "B", lecz w mieniu właściciela przedmiotowej nieruchomości w chwili wydania decyzji – czyli Spółki "A", a bez wydania decyzji przez Wojewodę o nabyciu z mocy prawa własności nieruchomości drogowej, nie nastąpiłoby przeniesienie własności tejże drogi na Skarb Państwa i w księgach wieczystych te działki nadal figurowałyby jako własność skarżącej spółki, zatem faktycznie i formalnie szkoda powstała w mieniu właśnie spółki skarżącej "A" i jej należy się odszkodowanie. Przedmiotowa działka A wchodziła w skład nieruchomości, którą nabyła spółka "A" mocą postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., a cena nabycia nieruchomości wyniosła [...] zł/m2, czyli w wyniku przejęcia przedmiotowej działki przez Skarb Państwa, skarżąca spółka poniosła szkodę co najmniej [...] zł, o taką bowiem kwotę zmniejszyły się pasywa masy upadłościowej Spółki "B". Reasumując, odwołująca się spółka stwierdziła, że wskazane argumenty uzasadniają wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta C. oraz ustalenie i wypłacenie Spółce "A" odszkodowania za utraconą własność nieruchomości wchodzącej w pas drogi krajowej [...]. Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podzielił stanowisko prezentowane w decyzji pierwszoinstancyjnej. W odpowiedzi na zarzuty zgłoszone w odwołaniu podkreślił, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania jest podmiot, który był jej właścicielem przed dniem, w którym nieruchomość przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Sporna działka z dniem 1 stycznia 1999 r., jako część drogi krajowej, stała się własnością Skarbu Państwa. Wcześniej – w dniu 31 grudnia 1998 r. jej właścicielem była spółka "B" i dlatego Skarb Pastwa jest zobowiązany do wypłaty odszkodowania na rzecz właśnie tego podmiotu. Ewentualne rozliczenia pomiędzy podmiotami może być przeprowadzone na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącej spółki wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy regulujące administrację publiczną oraz art. 128 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami a także art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i ustalenie, że to Spółka "A" jest tym właścicielem, któremu przysługuje odszkodowanie za utraconą własność nieruchomości, wchodzącej w pas drogi krajowej [...]. W uzasadnieniu skargi podtrzymano dotychczas prezentowany pogląd w tej sprawie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosząc o oddalenie skargi, powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, przede wszystkim w zakresie gromadzenia i utrwalania materiału dowodowego /art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego/, co zdaniem Sądu mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte zostało w wyniku pisma skarżącej Spółki, w którym zwraca się ona o ustalenie i wypłatę odszkodowania za utraconą własność nieruchomości, która wchodzi w pas drogi krajowej [...], położonej w C., oznaczonej jako działka A o powierzchni [...]ha, karta mapy nr [...], uregulowanej w Księdze Wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C.. Orzekające w sprawie organy przyjęły, że przedmiotowa działka nr A o wskazanej powyżej powierzchni w dniu 31 grudnia 1998 r. była własnością Spółki "B" z siedzibą w C.. Fakt ten został potwierdzony decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r., stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Skarb Państwa własności tej działki na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Z przedłożonych akt sprawy nie wynika jednak w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że w dniu rozpatrywania jej przez orzekające w sprawie organy stanowiła własność skarżącej spółki. Wprawdzie Spółka "A" powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. /którego nie przedłożono w spawie/ stwierdziła, że sąd udzielił przybicia tej nieruchomości, zaś postanowieniem z dnia [...] r. Sąd ten postanowił przydzielić prawo własności tj. nieruchomości położonej w C. – nabywcy – "A" spółce z o.o., jednakże w ostatnim postanowieniu wskazano nieruchomość, położoną przy ulicy [...] o nr C, B, D o powierzchni [...] ha. Z wymienionego powyżej postanowienia nie wynika, by działka A o powierzchni [...] ha jest częścią wymienionych powyżej nieruchomości. Dostępne w sprawie materiały dowodowe, nie zawierają stosownych dokumentów potwierdzających ewentualny podział nieruchomości, nie posiadają wymaganych wypisów z księgi wieczystej, potwierdzających fakt przejęcia nieruchomości A przez wnioskującą o ustalenie i wypłatę odszkodowania spółkę. Nie sposób zatem z przedłożonych akt potwierdzić ustaleń poczynionych przez orzekające w sprawie organy. Skarżąca spółka w złożonym wniosku wyjaśnia wprawdzie, że przedmiotowa działka nr A wchodziła w skład nabytej w drodze przysądzenia przez Sąd własności nieruchomości Spółki "B", fakt ten jednak w ocenie składu orzekającego nie został wykazany. Odrębną sprawą pozostaje stanowisko zaprezentowane w swoich orzeczeniach przez orzekające w sprawie organy, uznające, że jedynymi osobami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 cytowanej powyżej ustawy są osoby, którym w dniu 31 grudnia 1998 r. przysługiwało prawo własności. Jeśli faktycznie przedmiotowa nieruchomość A wchodziła w skład nieruchomości nabytej przez skarżącą spółkę w drodze przysądzenia sądowego, do rozważenia pozostaje kwestia, czy prawo własności tej nieruchomości zostało skutecznie przez skarżącą nabyte. Nie bez znaczenia dla oceny skutków prawnych tego nabycia jest charakter i data decyzji stwierdzającej nabycie własności na podstawie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Chociaż nabycie własności na podstawie tego przepisu następuje z dniem 1 stycznia 1999 r. , to stwierdzenie owego przejścia prawa należy, stosownie do art. 73 ust. 3, do kompetencji organu administracji państwowej – wymaga stosownej decyzji wojewody. Decyzja ta stanowi akt deklaratoryjny, ale konieczny i zawierający sui generis element konstytutywny. Dopiero bowiem od chwili jej wydania /uprawomocnienia się/ gmina może skutecznie powoływać się w obrocie na swoje prawo i prawem tym rozporządzać, a poprzedni właściciel wystąpić z wnioskiem o stosowne, przewidziane w przepisach powołanej powyżej ustawy odszkodowanie. Rozpoznając sprawę ponownie organy orzekające uwzględnią powyższe wskazania, uzupełnią we wskazanym kierunku postępowanie administracyjne i dopiero wtedy podejmą decyzję odpowiadającą kryterium art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Uwzględniając skargę Sąd orzekł o niewykonalności zaskarżonej decyzji stosownie do art. 152 przywołanej powyżej ustawy. O kosztach postępowania sądowego nie orzeczono, gdyż strona skarżąca nie zgłosiła wniosku o zasądzenie należnych kosztów /art. 210 § 1 powołanej ustawy/.