VI SA/Wa 2380/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędziowie Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Michał Syta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi J.M. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2005 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia adwokata z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu oddala skargę Wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2005 r. adwokat J. M. (dalej skarżący) zwrócił się ponownie do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o zwolnienie go od obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu w zakresie ustalonym przez ORA i niewyznaczanie go pełnomocnikiem z urzędu. Prośbę swoją uzasadniał wiekiem i stanem zdrowia, podnosząc jednocześnie, że już po wydaniu odmownej decyzji przez Naczelną Radę Adwokacką nastąpiła istotna zmiana stanu faktycznego tj. został on uznany za osobę niepełnosprawną w umiarkowanym stopniu. Uchwałą podjętą dnia [...] maja 2005 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] odmówiła prośbie skarżącego z uwagi na brak podstaw faktycznych. W uzasadnieniu uchwały wskazano, iż skarżący jest czynnym adwokatem z dużą częstotliwością reprezentującym strony przed sądami. Ilość spraw przydzielanych z "urzędu" (1-2 rocznie) jest tak niewielka, iż nie będzie kolidowała ze stanem zdrowia skarżącego. W ocenie organu w zaistniałej sytuacji brak jest podstaw do różnicowania aktywności zawodowej skarżącego w reprezentowaniu stron w sprawach z urzędu i z wyboru. W odwołaniu od powyższej uchwały J. M. wnosząc o jej uchylenie podkreślił, iż przy gorszym stanie zdrowia nie jest w stanie podołać zbyt wielu obowiązkom. Tymczasem sprawy "z urzędu" z reguły są ciężkimi sprawami cywilnymi, w których wyznaczonych jest wiele terminów rozpraw. Wskazał, iż przepisy ustawy "Prawo o adwokaturze" różnicują sprawy z wyboru i z urzędu. Sprawy z wyboru – co do zasady – jest obowiązany przyjmować, natomiast ORA może zwolnić go z obowiązku prowadzenia spraw z urzędu albo w ogóle takich spraw mu nie powierzać. Uchwałą z dnia [...] maja 2005 r., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W jej uzasadnieniu wskazało, iż uznaje za trafny pogląd ORA w [...], iż brak jest podstaw do różnicowania aktywności zawodowej skarżącego w reprezentowaniu stron w sprawach z urzędu i z wyboru, zwłaszcza, że ilość spraw przydzielanych z urzędu jest niewielka i wynosi 1-2 sprawy rocznie. W skardze na powyższą uchwałę wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący J. M. wnosił o jej uchylenie podnosząc, iż jest osobą niepełnosprawną i wbrew swojej woli zmuszany jest do pracy ponad siły, w sytuacji gdy nie może on pracować tak wydajnie jak pozostali członkowie korporacji. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja narusza art. 32 ust. 2, art. 68 ust. 3 i art. 69 Konstytucji RP, a także art. 4 Konwencji Nr 159 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Nadto zdaniem skarżącego w kwestiach dotyczących obowiązków zawodowych członków korporacji powinny chronić przepisy dotyczące praw i ochrony pracowników. Skarżący podkreślił także, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest zdawkowe i w żadnym razie nie spełnia kryteriów określonych w art. 107 kpa, przez co decyzja NRA uchyla się kontroli sądowej. W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokacka wnosząc o oddalenie skargi podtrzymała swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd Administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Nie każde wszak naruszenie prawa przez organy administracji publicznej daje Sądowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, w jakich sytuacjach decyzje ulegają uchyleniu. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Prawne interesy adwokata pod względem procesowym są w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych decyzją podejmowaną przez organy samorządu adwokackiego, chronione tak samo, jak w każdej innej sprawie administracyjnej, albowiem obowiązuje zasada dwuinstancyjności, a kontrola zgodności z prawem ostatecznych decyzji jest wykonywana przez sąd administracyjny. Uchwała rady adwokackiej w zakresie zwolnienia z udzielenia pomocy prawnej z urzędu jest w swej istocie decyzją administracyjna podejmowaną w ramach uznania administracyjnego. Zgodnie z przepisem art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, adwokat świadczy pomoc prawną z urzędu w okręgu sądu rejonowego, w którym wyznaczył swoją siedzibę zawodową. W sprawach, w których pomoc prawna ma z mocy przepisów prawa nastąpić z urzędu, zwolnić adwokata od udzielenia tej pomocy może tylko organ, który go wyznaczył (art. 28 ust. 2 w/w ustawy). W ocenie sądu literalne brzmienie art. 28 ust. 2 cyt. ustawy jednoznacznie wskazuje na to, że do zwolnienia, o jakim mowa w tym przepisie, może dojść jedynie w poszczególnych sprawach, w których adwokat został wyznaczony do świadczenia pomocy prawnej. Ustępu 2 powołanego art. 28 nie można także interpretować w oderwaniu od regulacji zawartej w ust. 1 tego artykułu. Art. 28 ust. 1 ma charakter wyjątkowy w tym sensie, że odmowa, o której w nim mowa, może nastąpić tylko z ważnych przyczyn, tylko w sytuacjach nietypowych, a nawet – jak się przyjmuje w doktrynie – skrajnych. Reguluje on sytuację ogólną, dotyczącą generalnie odmowy udzielenia pomocy prawnej. Przyjąć zatem należy, że do zwolnienia z udzielenia pomocy prawnej, które jest w pewnym sensie odmową jej udzielenia, może także dojść tylko z ważnych przyczyn tj. np. czasowa niedyspozycja, trudna sytuacja rodzinna, nadzwyczajne zdarzenia losowe, brak wąskiej specjalizacji niezbędnej do prawidłowego świadczenia pomocy prawnej. Przyczyny te winny być badane w stosownym czasie, w odniesieniu do konkretnej sprawy. Nie mają one bowiem charakteru trwałego. Gdyby taki charakter miały, to należałoby przyjąć, że uniemożliwiają one wykonywanie zawodu adwokata. W rozpoznawanej przez organy samorządu adwokackiego sprawie skarżący J. M. na uzasadnienie swego wniosku o zwolnienie od obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu wskazał zły stan zdrowia. Ma o nim świadczyć uznanie skarżącego za niepełnosprawnego w stopniu umiarkowanym, przy czym orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy do dnia {...} marca 2007 r. Organy samorządu adwokackiego stosownymi uchwałami odmówiły powyższej prośbie z uwagi na brak podstaw faktycznych. Oznacza to, iż organy te dokonały niewłaściwej interpretacji przepisu art. 28 ust. 2 w/w ustawy i rozpatrywały wniosek skarżącego uznając, iż wskazany przepis dopuszcza zwolnienie adwokata z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu całościowo. W ocenie Sądu takiej możliwości ze względów wskazanych powyżej nie ma, a zatem uznać należy, że Okręgowa Rada Adwokacka w [...] i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej dokonując błędnej wykładni cyt. przepisu dopuściły się naruszenia prawa materialnego. Naruszenie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, albowiem uchwała odmawiająca zwolnienia od świadczenia pomocy prawnej z urzędu mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Jednocześnie wskazać należy, że skarżący w przypadku wyznaczenia go do udzielenia pomocy z urzędu może w poszczególnych sprawach występować o zwolnienie z udzielania tej pomocy podając konkretne, występujące w danym czasie ważne przyczyny usprawiedliwiające ten wniosek. Mając powyższe względy na uwadze Sąd uznał, że naruszenia przepisów postępowania nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Ma bowiem rację skarżący, że uzasadnienia uchwał, zwłaszcza uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, nie spełniają kryteriów wskazanych w art. 107 § 3 kpa. Skoro jednak Sąd przyjął, że uzasadnienie to, ze względu na niewłaściwą wykładnię prawa materialnego, jest błędne, to niedopełnienie przez organy obowiązku wynikającego z art. 107 § 3 kpa nie może mieć wpływu na wynik sprawy. Dlatego też z powodów wskazanych powyżej Sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.