I GSK 2372/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Chromicki Sędziowie NSA Józef Waksmundzki (spr.) Tadeusz Cysek Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 2 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 31 maja 2006 r. sygn. akt 3/I SA/Po 1964/03 w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 26 maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe I Uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P., II zasądza od Dyrektora Izby Celnej w P. na rzecz K. Z. kwotę 135 (sto trzydzieści pięć złotych) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. wyrokiem z dnia 31 maja 2006 r., sygn. akt 3/I SA/Po 1964/03, po rozpatrzeniu skargi K. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty wynikającej z długu celnego - oddalił skargę. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. Dyrektor Urzędu Celnego w P. przyjął zgłoszenia celne SAD OBR nr [...] z dnia [...] maja 2000 r., nr [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. i nr [...] z dnia [...] lipca 2000 r., objął zgłoszony towar (odzież używaną sortowaną, dezynfekowaną) procedurą dopuszczenia do obrotu z zastosowaniem obniżonej (zerowej) stawki celnej dla produktów pochodzących z obszaru Unii Europejskiej. Po przyjęciu zgłoszeń celnych i zwolnieniu towaru, polskie władze celne zwróciły się do niemieckich władz celnych z wnioskiem o weryfikację deklaracji pochodzenia towarów sporządzonych na fakturach, dołączonych do zgłoszeń celnych. N. władze celne pismem z dnia [...] września 2002 r. nr [...] poinformowały, że towary wymienione w fakturach są towarami niepochodzącymi z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego. Mając na uwadze wynik tej weryfikacji, Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...] uznał powyższe zgłoszenia celne za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanej, preferencyjnej stawki celnej i kwoty długu celnego oraz określił ten dług w kwocie [...] z zastosowaniem autonomicznej 60% stawki celnej. Po rozpoznaniu odwołania K. Z., Dyrektor Izby Celnej w P. decyzją z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej zastosowanej stawki celnej oraz kwoty wynikającej z długu celnego i określił ten dług w kwocie [...] z zastosowaniem 19% stawki celnej wskazując, że w sprawie korekty podatku od towarów i usług strona powinna zwrócić się do właściwego urzędu skarbowego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że dopuścił jako dokument, potwierdzający niepreferencyjne pochodzenie towaru przedłożone przez skarżącego świadectwo pochodzenia z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] i na tej podstawie uchylił zaskarżoną decyzją w części dotyczącej zastosowanej stawki celnej i określonej w tej decyzji kwoty długu celnego w pozostałej zaś części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalając skargę K. Z. nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organy celne wskazując, że normatywną podstawą działania organów celnych w sprawie był Kodeks celny oraz akt o charakterze umowy międzynarodowej - Porozumienie w formie wymiany listów między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej - podpisane w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (zał. do Dz.U. Nr 104, poz. 662). Zarówno sam Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony, sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. Nr 11 z 1994 r., poz. 38 ze zm.), jak i powyższe Porozumienie zostały przyjęte, ratyfikowane i potwierdzone w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej przez Prezydenta RP, wobec czego należało stwierdzić, iż zgodnie z art. 87 § 1 Konstytucji RP stanowią one -jako ratyfikowane umowy międzynarodowe - źródło powszechnie obowiązującego w Polsce prawa. Ratyfikacja tych aktów nie wymagała przy tym uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, albowiem ich treść nie dotyczyła materii wyszczególnionej w art. 89 § 1 Konstytucji RP. Są to zatem akty prawne równorzędne wobec Kodeksu celnego, mogące w związku z tym stanowić podstawę wydania decyzji administracyjnych. W przedmiotowej sprawie polskie organy celne zwróciły się do niemieckich władz celnych z prośbą o przeprowadzenie weryfikacji deklaracji pochodzenia towarów sporządzonych na fakturach, załączonych do zgłoszeń celnych SAD. Zgodnie bowiem z art. 32 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia może być przeprowadzona wyrywkowo, lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu. W oparciu o ten przepis władze celne kraju eksportu (N.) dokonały takiej weryfikacji i poinformowały polskie władze celne, że importowana odzież używana nie jest towarem pochodzącym w rozumieniu cytowanej powyżej umowy międzynarodowej. Sąd podkreślił, że odzież ta nie była towarem uzyskanym (wyprodukowanym) w całości na terenie Unii Europejskiej – co wykazano w procesie weryfikacji, ale również nie można było ją uznać za towar uzyskany na tym obszarze i zawierający materiały nie w pełni tam uzyskane, chociaż poddane wystarczającej obróbce lub przetworzeniu na terenie UE (zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 Protokołu). Sąd stwierdził, że odzież była wyprodukowana poza obszarem Unii Europejskiej i została sprowadzona do jednego z jej krajów w celu normalnego używania, przez co nie mogła podlegać procesowi obróbki czy też przetworzenia w rozumieniu postanowień art. 6 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego. Ponieważ, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie było podstaw do skorzystania z przywileju stawki obniżonej, organ celny I instancji był zobligowany do zastosowania stawki niepreferencyjnej i uznania zgłoszeń celnych za nieprawidłowe w części dotyczącej zastosowanych preferencji, stawek celnych i obliczenia kwoty długu celnego oraz określić kwotę tego długu na nowo, w oparciu o stawkę celną autonomiczną. Sąd wskazał również, że skarżący, jako uczestnik profesjonalnego obrotu towarowego prowadząc działalność winien zachować odpowiednią staranność i dbałość o własne interesy, zawierać umowy odpowiedniej treści, które chroniłyby go przed nieuczciwością czy nierzetelnością innych uczestników obrotu towarowego. W przeciwnym razie powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia wszelkich ujemnych skutków wcześniejszych zaniedbań w tym zakresie. Odnosząc się do zarzutów natury proceduralnej Sąd uznał, że organy celne nie uchybiły przepisom postępowania i zasadom określonym w Ordynacji podatkowej. W szczególności nie naruszyły zasad dotyczących nakazu działania na podstawie przepisów prawa, gromadzenia i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 120, art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej). Organy prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej (art. 121 Ordynacji podatkowej) i zapewniły stronie czynny udział w każdym stadium toczącego się postępowania (art. 123 Ordynacji podatkowej). Nie została też naruszona zasada swobodnej oceny dowodów (art. 191 cytowanej ustawy). K. Z. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, domagając się uchylenia w całości wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P., ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. w całości i uchylenie zaskarżonych decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. i Naczelnika Urzędu Celnego w K. oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wnoszący skargę kasacyjną zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 120-125; art. 187 i 191 oraz art. 207 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego, a także art. 16-20 i art. 83 i 85 w związku z art. 65 i art. 4 § 1 Kodeksu celnego, jak również art. 5 ust. 1 pkt (h) w związku z art. 7 ust. 1 i art. 16 oraz art. 33 w związku z art. 31 i 32 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego (zał. do Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662) i § 3 ust. 2, 5 i 11 oraz § 13 i nast. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być dokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz.U. Nr 130, poz. 851 ze zm.), a także naruszenie przepisów art. 2 oraz art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie, że weryfikacja dokonana przez władze celne państwa importera jest wiążąca dla polskich organów celnych niezależnie od jakichkolwiek okoliczności związanych z przyczyną, zakresem, sposobem i wynikami tej weryfikacji; 2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 113 § 1 i 2, art. 134 § 1 i 135 p.p.s.a. poprzez pominięcie części istoty rozpoznania sprawy w zakresie wskazanym w zarzutach skargi należących do granic sprawy w rozumieniu art. 134 p.p.s.a. W uzasadnieniu wskazał, że wbrew przyjętemu poglądowi zawartemu w uzasadnieniu wyroku, zarówno polskie organy celne, jak i Sąd nie wyjaśniły w pełni stanu faktycznego związanego z weryfikacją dowodów pochodzenia, a przede wszystkim przyczyn i kolejności procesu weryfikacji, jak i istoty problemu związanego z interpretacją pojęcia produktu pochodzącego. Skarżący podniósł, że Sąd zaniechał również zbadania, czy polskie organy celne nie zakładały w pierwszym rzędzie lub w pierwszym okresie stosowania postanowień Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego, że każda dostawa odzieży używanej z krajów Unii bezpośrednia i z deklaracją eksportera spełnia wymogi "produktu pochodzącego" w rozumieniu tego Protokołu, ze względu na istotę produktu, którą jest brak nowości. Zdaniem skarżącego kwestia ta ma kapitalne znaczenie dla właściwego rozumienia Układu Europejskiego, jak i dla jego właściwego stosowania przez polskie organy celne. Protokół nr 4 do Układu Europejskiego wcale nie zawiera uzasadnienia dla formalistycznego poglądu, że nieważne jest, czy chodzi o weryfikację wyrywkową, czy uzasadnioną konkretnymi okolicznościami i uzasadnionymi wątpliwościami. Zakres dokonanej weryfikacji i uzasadnienie wniosku weryfikacyjnego, jak i ustaleń weryfikacyjnych nie jest obojętny. Przyczyny wnioskowania o weryfikację, mimo sformułowania art. 32 ust. 2 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego zdanie drugie mają istotne znaczenie w sprawie, co Sąd przeoczył i czego należycie nie zbadał. Skarżący podniósł, że Sąd nie rozstrzygając tych zagadnień nie mógł powoływać się na fachowość skarżącego jako przedsiębiorcy traktując to jako zarzut nienależytego prowadzenia własnych spraw, a nie wymagając tego samego od polskich władz celnych, które w stosunkach z władzami celnymi państw eksporterów powinny być partnerami, a nie ich beneficjentami. Powinny ściśle określić i przyczyny i zakres weryfikacji, jak również znać postanowienia Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego i ich rozumienie. Skarżący stwierdził, że przez wiele lat współpracy z organami celnymi był zapewniany o prawidłowości deklaracji i zgodności z prawem, brakiem wadliwości dokumentów i utwierdzany o braku zastrzeżeń co do należytego stosowania prawa celnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarżący oparł skargę kasacyjną na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. zarzucając, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem wymienionych w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) oraz z naruszeniem wymienionych w tym punkcie przepisów Ordynacji podatkowej art. 120 – 125, art. 187, art. 191 i art. 207, a także z naruszeniem przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi – art. 113 § 1 i 2, art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. Sąd I instancji kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem przyjął za podstawę swoich ustaleń negatywny wynik weryfikacji świadectw pochodzenia towarów, przeprowadzonej przez n. władze celne i na tej podstawie uznał, że towary te nie mają statusu towaru pochodzącego w rozumieniu przepisów Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego i dlatego nie mogą korzystać z preferencji celnych w postaci obniżonej stawki celnej. Sąd przyjął również, że przywieziona odzież była wyprodukowana poza obszarem Unii Europejskiej i została sprowadzona do jednego z krajów Unii w celu normalnego używania, przez co nie mogła podlegać procesowi obróbki, czy też przetworzenia w rozumieniu art. 6 Protokołu Nr 4 UE. Opierając swoje rozstrzygniecie na tych przesłankach Sąd I instancji całkowicie pominął fakt, że zaskarżona decyzja nie została wydana na podstawie przeprowadzonej przez niemieckie władze celne (pismo z dnia [...] września 2002 r.) weryfikacji świadectw pochodzenia, lecz podstawę jej wydania stanowiło, dopuszczone przez organ odwoławczy świadectwo pochodzenia Nr [...] (k. 58 akt administracyjnych). W świadectwie tym stwierdzono, że odzież używana wymieniona w rachunkach dołączonych do zgłoszeń celnych została zebrana w R. oraz że była ona sortowana, zdezynfekowana i zapakowana. Na podstawie tego dokumentu organ odwoławczy uznał, że sprowadzona odzież jest towarem niepreferencyjnym i zastosował do obliczenia kwoty wynikającej z długu celnego stawkę celną w wysokości 19%. Sąd I instancji nie zbadał, czy oparta na tym dowodzie decyzja organu odwoławczego jest zgodna z prawem, lecz z naruszeniem normy art. 113 § 1 p.p.s.a. zamknął rozprawę nieprawidłowo uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że wojewódzki sąd administracyjny ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi i użytymi w niej argumentami. W świetle tak rozumianego niezwiązania granicami skargi, Sąd I instancji obowiązany był ocenić zgodność zaskarżonej decyzji z prawem z uwzględnieniem treści świadectwa pochodzenia Nr [...], mimo że zarzut w tym zakresie nie został w sposób wyraźny podniesiony w skardze. Sąd I instancji nie uczynił tego, dlatego też w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną uznając, że opiera się ona na usprawiedliwionej podstawie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zbada, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem przy uwzględnieniu treści świadectwa pochodzenia Nr [...], stanowiącego podstawę wydania tej decyzji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 6 pkt 2 i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.)