I FZ 609/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Niezgódka - Medek po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Celnej w Toruniu od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 października 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 247/06 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego Postanawia: oddalić zażalenie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 października 2006 r., sygn. akt I SA/Bd 247/06, mocą którego oddalono wniosek Dyrektora Izby Celnej w Toruniu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia Sąd opisał stan sprawy. Wskazał, że we wniosku Dyrektor Izby Celnej w Toruniu stwierdził, iż nie może swobodnie dysponować swym majątkiem, a środki przekazywane z budżetu państwa pokrywają tylko podstawowe koszty funkcjonowania izby i urzędów celnych. Dodał, że ilość spraw sądowoadministracyjnych nie pozwala mu na pokrycie wpisów we wszystkich z nich, a wygospodarowanie dodatkowych środków wymagałoby zmian w ustalonym planie wydatków i w ustawie budżetowej. Dokonanie takich zmian jest natomiast ograniczone aktualną sytuacją finansów publicznych oraz procedurami ustawodawczymi i wykonawczymi, które pozwalają na wprowadzenie zmian w planie finansowym jednostki po znacznym upływie czasu. Organ celny dodał także, że oczekując na wyrok ETS w przedmiocie nadpłaty podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego pojazdu osobowego nie mógł przewidzieć zmiany postępowania Sądu administracyjnego w tego typu sprawach, który dotychczas zawieszał postępowanie sądowe. Oceniając wniosek strony Sąd uznał, że nie jest on zasadny. Sąd przypomniał, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, a kwota wpisów, które Dyrektor Izby Celnej w Toruniu musi uiścić w sprawach toczących się przed tym sądem wynosi jedynie 2.200 zł i nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawcy. Sąd dodał, że ustawodawca nie przewidział wzorem postępowania cywilnego zwolnienia Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych od opłat sądowych, więc podmioty te powinny uwzględnić w swej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Organ administracji nie może natomiast oczekiwać, że prawo pomocy wypełni brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nie uwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych. W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie strona wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy bądź ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ celny stwierdził, że możliwości finansowe strony należy oceniać także w aspekcie przyczyn zaistniałego stanu rzeczy. Podkreślił, że Sąd nie odniósł się do kwestii braku możliwości przewidzenia na etapie planowania wydatków budżetowych zmiany kierunku rozpatrywania spraw przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. Dodał, że liczba spraw, w których niezbędne będzie wniesienie skarg kasacyjnych będzie rosła, a utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia może sugerować, że organy administracji mogą czerpać w sposób nieograniczony z budżetu państwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwana dalej P.p.s.a. - osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., nie ma charakteru obowiązkowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt sprawy nie wynika, by Dyrektor Izby Celnej w Toruniu spełnił przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, nie przekracza możliwości finansowych organu celnego uiszczenie przezeń należnego w tej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Fakt obowiązku uiszczenia wpisów sądowych w innych podobnych sprawach, których łącznej wysokości notabene organ celny nie wskazał, nie może zmieniać tej oceny. Jak ustalono bowiem w postępowaniu wpadkowym przed Sądem pierwszej instancji, do 10 października 2006 r. Dyrektor Izby Celnej w Toruniu został wezwany do uiszczenia wpisów w 22 sprawach w łącznej wysokości 2200 zł. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że jest to kwota stosunkowo niewielka, która nie ma znaczącego wpływu na możliwości finansowe organu celnego. Odnosząc się do przywołanej w zażaleniu okoliczności braku możliwości przewidzenia na etapie planowania wydatków budżetowych zmiany postępowania Sądu w sprawach dotyczących podatku akcyzowego od wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia, zwłaszcza w świetle niewielkiej ilości spraw w tym przedmiocie będących w toku, w których wpisy sądowe wynoszą 100 zł - czyli najniższą stawkę przewidzianą w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193). Organ celny podnosi, że wydatek w wysokości około 2100 zł jest w stanie zachwiać jego finansami, czego jednak nie wykazał poprzez uprawdopodobnienie niemożności dokonania zmian w planie finansowym dopuszczalnych w świetle ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.). W dalszej kolejności należy stwierdzić, że bezpodstawnym jest argument mający przemawiać za uwzględnieniem wniosku, że strona zamierza w podobnych sprawach także złożyć skargi kasacyjne. Art. 246 § 2 pkt. 2 P.p.s.a. nie przewiduje bowiem konieczności rozpatrywania sytuacji materialnej wnioskodawcy pod kątem planowanych przezeń przyszłych wydatków. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził – wzorem procedury cywilnej – zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych. We wniosku Dyrektor Izby Celnej w Toruniu podał, że nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jest związany planem wydatków, w którym nie uwzględnił kosztów postępowania sądowego, bo nie mógł przewidzieć stanowiska sądu. Wbrew przepisom ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.) organ twierdzi, że wygospodarowanie na ten cel środków wymagałoby zmiany planu finansowego i ustawy budżetowej. Tymczasem art. 148 cyt. ustawy zezwala dysponentom części budżetu na dokonywanie przeniesień wydatków między rozdziałami i paragrafami. Dysponenci ci mogą upoważniać kierowników podległych jednostek do dokonywania przeniesień w obrębie jednego rozdziału. Rozwinięcie tych możliwości znajduje się w przepisach rozdziału 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 marca 2006 r. w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych oraz trybu postępowania przy przekształcaniu w inną formę organizacyjno – prawną (Dz. U. Nr 116, poz. 783). W tym miejscu należy poruszyć jeszcze jedną kwestię. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 grudnia 2006 r., sygn. akt I FZ 589-594/06, wyrażono pogląd, że art. 246 P.p.s.a. nie obejmuje organów administracji publicznej, co oznacza brak podstawy prawnej do przyznania im prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie nie podziela tego stanowiska. Zasada równości stron, która obowiązuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym, musi prowadzić do wniosku, że również organ administracji publicznej może ubiegać się o przyznanie mu prawa pomocy, co potwierdza zresztą wykładnia gramatyczna art. 243 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 32 P.p.s.a., określającym podmioty, które są stronami w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych. Skoro bowiem ustawodawca nałożył na organy obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, może wystąpić sytuacja, w której z uwagi na konieczność ochrony interesu publicznego organ administracyjny będzie chciał wnieść skargę kasacyjną od niekorzystnego dlań wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a nie będzie dysponował niezbędnymi do tego środkami finansowymi. W takiej sytuacji brak jest prawnych przeszkód by jego wniosek, oczywiście odpowiednio umotywowany, uwzględnić. Przyczyną nałożenia przez ustawodawcę na organy administracji obowiązku uiszczania wpisów sądowych od skarg kasacyjnych było stworzenie zapory dla bezzasadnego, niejako automatycznego wnoszenia skarg kasacyjnych przez organy we wszystkich sprawach, w których wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego okazał się dlań niekorzystny. Celem tego uregulowania nie było natomiast zamknięcie drogi sądowej w przypadku, gdy organ nie posiada odpowiednich środków na pokrycie tychże kosztów. Z powyższego wynika, że nie tylko wykładnia językowa przepisów dotyczących prawa pomocy, mówiących przecież o stronie, którą bez wątpienia jest także organ administracyjny, ale także wykładnia celowościowa, musi prowadzić do wniosku, że przepisy dotyczące prawa pomocy mogą być zastosowane do organów administracji. Z uwagi jednak na bezzasadność wniosku oraz zażalenia strony Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zażalenie w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalić.