II FZ 388/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Edyta Anyżewska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Łd 96/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 30 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wznowienie postępowania w zakresie opłaty targowej postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Łd 96/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił J. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata). Analizując sytuację finansową wnioskodawcy (przedstawioną w stosownym wniosku i nadesłanych przez skarżącego, dodatkowych dokumentach) Sąd wojewódzki doszedł do przekonania, iż nie zostały przez niego spełnione przesłanki przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a. Sąd wojewódzki wyjaśnił w tym zakresie, że skarżący obraca na swoich rachunkach bankowych środkami pieniężnymi wielokrotnie przewyższającymi wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie. Strona posiada też wolne od obciążeń składniki majątkowe o znacznej wartości (mieszkanie o powierzchni 81 m2). W tej sytuacji skarżący może partycypować w kosztach procesu, co nie powinno spowodować uszczerbku koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (skarżący pokrywa koszty utrzymania swoich dwóch córek). Sąd podkreślił przy tym, że strona nie może przedkładać spłaty swoich bieżących zobowiązań nad pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, przeznaczoną dla osób, które nie będą w stanie pokryć kosztów procesu bez zabezpieczenia swoich podstawowych potrzeb (związanych z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny). Ponadto Sąd zastrzegł, że orzeczenie zapadłe w przedmiocie prawa pomocy w innej sprawie sądowoadministracyjnej, nie może determinować treści rozstrzygnięcia w tym przedmiocie w sprawie niniejszej. Przyznanie prawa pomocy wiąże się bowiem z każdorazową oceną spełnienia przez stronę przesłanek określonych w ustawie procesowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W motywach zażalenia strona podniosła, że Sąd wojewódzki przyznał jej prawo pomocy w zakresie całkowitym w trzech pozostałych, tożsamych sprawach dotyczących postanowień organu podatkowego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wznowienie postępowania w sprawie opłaty targowej (postanowienia Sądu pierwszej instancji o sygn. akt I SA/Łd 86/08, I SA/Łd 94/08, I SA/Łd 95/08). Odmowa przyznania prawa pomocy w sprawie niniejszej stoi w sprzeczności z dyrektywą jednolitości orzecznictwa sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Trafnie wskazuje skarżący, iż w trzech sprawach, tożsamych z niniejszą sprawą, zostało mu przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym (post. Sądu wojewódzkiego z dnia 3 lipca 2008 r. o sygn. akt I SA/Łd 86/08 oraz I SA/Łd 95/08 i post. tego Sądu z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Łd 94/08), w związku z czym Sąd pierwszej instancji nie powinien był odmiennie oceniać sytuacji materialnej strony na gruncie przedmiotowej sprawy. Orzeczenia te zostały wydane w analogicznym stanie faktycznym (odnośnie do żądania wnioskodawcy i jego sytuacji materialnej) i prawnym (na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). We wskazanych postanowieniach Sąd wojewódzki uznał, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał niejednokrotnie, że rozbieżna kwalifikacja w poszczególnych sprawach kondycji finansowej tego samego wnioskodawcy - na gruncie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy - w sytuacji gdy w żadnej z tych spraw nie doszło do zmiany sytuacji materialnej strony w stosunku do pozostałych spraw, godzi w zasadę zaufania obywatela do Państwa (wynikającą z art. 2 Konstytucji) - por. np. post. NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II FZ 390/06, niepubl.). Rację ma wprawdzie - co do zasady - Sąd wojewódzki, że przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje niejako "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej treści w innej sprawie. Nie ma jednakże podstaw do tego, aby przy identycznym stanie faktycznym (wynikającym z wniosku i załączonych dokumentów) wydawać w związku z powyższym orzeczenia o odmiennej treści w stosunku do tego samego skarżącego. Na takie postępowanie Sąd odwoławczy - stojący na straży jednolitości orzecznictwa sądów administracyjnych (por. art. 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153 poz. 1269/) - nie może wyrazić zgody. Należy przy tym zauważyć , że w/w postanowienia wpadkowe (w przedmiocie prawa pomocy) w pozostałych sprawach skarżącego nie zostały zaskarżone, w związku z czym zdążyły się uprawomocnić, stosownie do art. 168 § 1 P.p.s.a. Tym samym ocena w nich wyrażona (odnośnie do sytuacji materialnej strony) jest wiążąca nie tylko dla Sądu wojewódzkiego, ale również dla Sądu kasacyjnego, stosownie do art. 170 P.p.s.a. Mając w związku z tym na względzie wiążące na gruncie spraw o powołanych wyżej sygnaturach stanowisko Sądu wojewódzkiego, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), nie sposób podjąć odmienne rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej. W tym stanie rzeczy jedynie na marginesie zauważyć należy, że przesłanka niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) nie jest tożsama z przesłanką niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), toteż Sąd pierwszej instancji nie powinien był odwoływać się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia (s. 5) do drugiej z nich. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.