III SA/Gd 697/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz Sędziowie NSA Anna Orłowska WSA Felicja Kajut (spr.) Protokolant Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2006r. na rozprawie sprawy ze skargi K. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia 7 października 2005r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 września 2005 r., nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego K. L. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz adwokata J. P. kwotę 307,80 (trzysta siedem złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu; 4. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 12 września 2005 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), w zw. z art. 3 pkt 11 lit. c) ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.) po rozpatrzeniu sprawy z wniosku B. L. orzekł o wymeldowaniu K. L. z pobytu stałego z lokalu nr [...] położonego przy Al. [...] w G. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż posiadanie meldunku ma jedynie charakter ewidencyjny i rejestracyjny; odzwierciedla tym samym istniejący stan faktyczny. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika zaś, iż K. L. w spornym lokalu nie mieszka od 14 marca 2003 r., nie kontaktuje się z rodziną oraz nie partycypuje w kosztach utrzymania lokalu. Sąd Okręgowy w G. co prawda przyznał mu do wspólnego korzystania z synem jeden pokój, jednakże w/w nie wszczął stosownego postępowania komorniczego. W tym świetle uznać należało, iż zainteresowany nie podjął żadnych działań prawnych zmierzających do przywrócenia posiadania lokalu; stąd też opuszczenie mieszkania, jako konsekwencja przeniesienia się do innego lokalu miało charakter dobrowolny. Fakt opuszczenia lokalu potwierdził zresztą sam zainteresowany, który w toku postępowania przyznał, iż pracuje za granicą a do Polski przyjeżdża sporadycznie. Organ I instancji wskazał nadto, iż podstawą prawną do wymeldowania osoby jest art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodowych osobistych; w świetle tego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W odwołaniu od w/w decyzji K. L. wskazał, iż sporne mieszkanie stanowi składnik majątku wspólnego jego i żony. Pomimo zaś przysługującego mu prawa do lokalu w trakcie trwania małżeństwa była żona nie wpuszczała go do mieszkania. Z kolei po rozwodzie jego rzeczy osobiste zostały wyniesione do piwnicy. Nadto, w drzwiach mieszkania wymieniono zamki, a odwołujący nie otrzymał nowych kluczy. W tej sytuacji odwołujący musi mieszkać u swoich rodziców albo u siostry. Dalej K. L. wskazał, iż była żona zgodziła się wpuścić go do mieszkania po zapłaceniu kwoty 3.706 zł.; w jego ocenie jest to jednak kwota zbyt wygórowana. Do stycznia 2005 r. odwołujący płacił bowiem regularnie za mieszkanie, jednakże działania zmusiły do przerwania dokonywania płatności. Twierdzenia zaś żony, iż nie kontaktuje się on z rodziną przez ponad 10 miesięcy są nieprawdziwe. Odwołujący był bowiem w mieszkaniu w dniu 26 lipca, 6 i 8 września 2005 r. jednakże nie został do mieszkania wpuszczony. Decyzją z dnia 7 października 2005 r. nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu wydanej decyzji wskazano, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż K. L. w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje. Tym samym decyzja o jego wymeldowaniu znajduje uzasadnienie faktyczne i prawne. Co ważne, posiadanie pobytu stałego związane jest bowiem z przebywaniem pod poddanym adresem z zamiarem stałego pobytu, co oznacza, iż w danym lokalu osoba posiada tzw. centrum życiowe. Bez wątpienia takim centrum życiowym K. L. nie jest lokal, którego dotyczy prowadzone postępowanie. Organ odwoławczy podał nadto, iż fakt posiadania meldunku ma jedynie charakter ewidencyjny i powinien odzwierciedlać istniejący stan faktyczny. W sytuacji zaś gdy zainteresowany powróci do spornego lokalu i w nim zamieszka nic nie będzie stało na przeszkodzie aby ponownie się w nim zameldował; jednocześnie zauważyć należy, iż brak meldunku nie jest jednoznaczny z utratą uprawnień do przebywania w lokalu. Pozbawić odwołującego praw do lokalu może bowiem jedynie sąd. W przypadku trudności w zamieszkaniu w pokoju przydzielonym na mocy orzeczenia sądu należało wystąpić do komornika celem wyegzekwowania wyroku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. L., powtarzając okoliczności faktyczne zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazał, iż wydana decyzja jest dla niego krzywdząca. Przemawia za tym okoliczność, iż mieszkanie stanowi majątek wspólny jego i byłej żony, która swoim zachowaniem uniemożliwia mu zamieszkanie w lokalu. W spornym mieszkaniu zostały m. In. wymienione zamki w drzwiach; nadto skarżący nie miał dostępu do piwnicy, do której zostały wyniesione jego rzeczy osobiste. Równocześnie K. L. podniósł, iż przestał uiszczać opłaty eksploatacyjne za mieszkanie w następstwie zachowań żony. Nieprawdziwymi są zaś twierdzenia żony, o tym iż trwale opuścił mieszkanie i nie kontaktuje się z rodziną; świadczą o tym m.in. próby dostania się do mieszkania podjęte w lipcu i wrześniu 2005 r. Jednocześnie skarżący nie może liczyć na pomoc komornika, który właściwy jest jedynie w sprawie eksmisji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Punktem wyjścia dla oceny prawidłowości postępowania organu administracji w przedmiotowej sprawie są postanowienia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), który w dacie orzekania stanowił, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Mając na uwadze powyższą regulację podkreślić należy, iż instytucje zameldowania oraz wymeldowania z lokalu mają charakter ewidencyjny i jako takie – nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Organ administracji rzeczowo właściwy w sprawach wymeldowania nie bada zaś uprawnienia do przebywania w lokalu. Jego zadanie polega wyłącznie na ustaleniu czy dana osoba opuściła lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 1999 r., V SA 252/99, baza Lex nr 49952 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2000 r., V SA 1784/99, baza Lex nr 49415). Co oczywiste, nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona – z taką sytuacją mamy do czynienia m.in. gdy strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu. Równocześnie nie można uznać za dobrowolne opuszczenia lokalu w sytuacji, gdy strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Orzekając w tego rodzaju sprawach organy nie mogą pomijać również faktu, że częstokroć brak możliwości powrotu do uprzednio zajmowanego lokalu jest spowodowany działaniem innych osób i nie zawsze będzie się on wiązał z wolą jego opuszczenia. Podejmując zatem rozstrzygnięcie w tego rodzaju sprawach organ winien i ten aspekt sprawy uwzględnić. Co oczywiste, ustalenia organów muszą być dokonane w sposób rzetelny z poszanowaniem reguł wyznaczonych przez kodeks postępowania administracyjnego. Na organie spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a., poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Wszystko to należało w niniejszej sprawie uczynić mając na uwadze okoliczność, iż w świetle zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 k.p.a. każda sprawa winna być dwukrotnie rozpatrzona oraz rozstrzygnięta. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanki do wymeldowania skarżącego, w ocenie Sądu, prowadzi do wniosku, iż organ drugiej instancji niezasadnie rozstrzygnął przedmiotową sprawę utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji orzekającą o wymeldowaniu K. L. ze spornego lokalu. Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte we wrześniu 2003r. na skutek złożonego przez B. L. wniosku. Postępowanie to zostało zawieszone w związku z wystąpieniem przez K. L. z powództwem o ochronę naruszonego posiadania przedmiotowego lokalu. W wyroku rozwodowym z dnia 30 lipca 2004r. Sygn. akt II C 1032/04 Sąd Okręgowy w G. ustalił sposób korzystania ze spornego lokalu w ten sposób, że B. L. wraz z córkami będzie zajmowała większy pokój, zaś K. L. wraz z synem pokój mniejszy, z pozostałych pomieszczeń strony będą korzystały wspólnie. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 21 sierpnia 2004r. W następstwie przedmiotowego orzeczenia sądowego powstał stan potwierdzający okoliczność, iż K. L. lokalu nie opuścił w sposób dobrowolny. Mając zaś powyższe na uwadze wskazać nadto należy, iż prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu wiąże na podstawie art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) nie tylko strony i sąd, który go wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe oraz organy administracji publicznej. Samo niezamieszkiwanie w spornym lokalu nie stanowi samoistnej podstawy do wydania decyzji o wymeldowaniu, gdyż opuszczenie lokalu powinno być trwałe i dobrowolne. Co więcej, o braku dobrowolności w tym przypadku świadczy wyrok Sądu Okręgowego w G., którym przywrócono odwołującemu posiadanie spornego lokalu. Prawomocny wyrok przywracający posiadanie oznacza bowiem brak przesłanki opuszczenia lokalu. Mimo powyższego organy obu instancji uznały, że ponieważ K. L. nie podjął żadnych działań prawnych zmierzających do przywrócenie posiadania lokalu, należało uznać, że opuścił on miejsce stałego pobytu co uzasadniało jego wymeldowanie ze spornego lokalu. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący oraz jego pełnomocnik wskazywali na szereg okoliczności przeczących twierdzeniu jakoby nie miał on zamiaru powrócić do spornego lokalu wymieniając m.in. dokonywane przez Policję na jego wniosek interwencje, czy fakt uiszczania przez pewien okres czasu opłat czynszowych za mieszkanie. Do tych faktów żaden z organów orzekających w sprawie się nie odniósł, a ocena zachowania się skarżącego po wydaniu wyroku z dnia 30 lipca 2004r. odnośnie działań zmierzających do powrotu do spornego lokalu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z powyższym nie można też było kategorycznie stwierdzić - jak to uczynił organ pierwszej instancji - że skarżący nie podjął żadnych działań prawnych zmierzających do przywrócenia posiadania spornego lokalu. Należy również zauważyć, że zwłaszcza w swoim odwołaniu z dnia 16 września 2005r. skarżący wskazał na szereg faktów, do których organ odwoławczy w ogóle się nie odniósł opierając swe rozstrzygnięcie na ustaleniach dokonanych przez organ pierwszej instancji. Tymczasem zgodnie z przyjętą w art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadą dwuinstancyjności, konieczne jest by rozstrzygnięcia organów orzekających w obu instancjach zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. W przypadku postępowania odwoławczego jego istota polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego (art. 138 w zw. z art. 140 kpa). Organ drugiej instancji działa zatem jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie, a także uwzględniając zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Reasumując powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta [...] zostały wydane z naruszeniem cytowanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania co do dalszego toku postępowania wynikają z powyższych rozważań. Orzekając w sprawie ponownie organ winien dokonać uzupełnienia materiału dowodowego sprawy poprzez ustalenie jakie działania zmierzające do powrotu do lokalu podjął skarżący, a następnie, z uwzględnieniem powyższych uwag, dokonać jego oceny w świetle postanowień art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z postanowieniami art.152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na uwzględnienie skargi Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.