III SA/Lu 152/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Anna Gilowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2006 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zmiany we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 7c pkt 2 w związku z art. 7d ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. nr 101, poz. 1178 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy dokonania wnioskowanej zmiany we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, polegającej na dopisaniu w pkt 1 zaświadczenia imienia i nazwiska małżonka, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ podniósł, że w ocenie organu pierwszej instancji przyczyną odmowy było żądanie strony zmiany wpisu do ewidencji gospodarczej przez dopisanie obok jej nazwiska także nazwiska innej osoby, przez co jest to żądanie zmiany wpisu dotychczasowego podmiotu na inny niepodlegający wpisowi do ewidencji. Zdaniem organu jedna osoba fizyczna nigdy nie może być utożsamiana z podmiotem składającym się z co najmniej dwóch osób, zaś dwie osoby fizyczne prowadzące razem działalność gospodarczą powinny ubiegać się albo o odrębne wpisy do rejestru albo zawrzeć umowę spółki cywilnej albo starać się o zarejestrowanie w rejestrze przedsiębiorców na zasadach dla niego przewidzianych. W odwołaniu od decyzji E. W. podniosła, ze zgodnie z dyspozycją art. 434 k.c. w firmie przedsiębiorstwa osoby fizycznej może umieszczać "inne określenie dowolnie dobrane", a takim jest imię i nazwisko męża. Ponadto mąż strony jest współpracownikiem i wyraził zgodę na używanie jego imienia i nazwiska w nazwie przedsiębiorstwa strony. Strona zauważyła, że organ ewidencyjny może wydać decyzję o odmowie dokonania zmiany we wpisie do ewidencji gospodarczej jedynie w przypadku wystąpienia okoliczności określonych w art. 7c ustawy Prawo działalności gospodarczej, a skoro nie wystąpiła żadna z nich, to zmianę należy zarejestrować. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że zgodnie z art. 7c Prawa działalności gospodarczej organ ewidencyjny wydaje decyzję o odmowie wpisu, jeżeli: 1) zgłoszenie dotyczy działalności gospodarczej nieobjętej przepisami ustawy, 2) zgłoszenie zawiera braki formalne, które mimo wezwania nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie oraz 3) prawomocnie orzeczono zakaz wykonywania określonej w zgłoszeniu działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę. Podstawową zasadą wynikającą z art. 434 k.c. jest, że imię i nazwisko osoby fizycznej stanowią jednocześnie jej firmę. Z wyrażonych w literaturze przedmiotu poglądów wynika, że imię i nazwisko nie jest co do zasady elementem obligatoryjnym firmy, lecz jeśli zostanie umieszczone w nazwie, to ma służyć lepszej identyfikacji przedsiębiorcy posługującego się tak sformułowaną nazwą, podobnie jak dodatki do nazwy. Oznacza to, że dodatki nie mogą być dobierane przez przedsiębiorcę w sposób całkowicie dowolny, gdyż nie mogą one wprowadzać w błąd co do formy działalności przedsiębiorcy oraz muszą być zgodne z prawdą (art. 434 § 2 k.c.). Z tej przyczyny nie jest dozwolone, aby osoba fizyczna będąca przedsiębiorcą używała dodatków (określeń), które mogą kojarzyć się uczestnikom obrotu z inna formą prowadzenia działalności gospodarczej. Dodanie do nazwy przedsiębiorcy będącego osoba fizyczną imienia i nazwiska innej osoby wprowadza uczestnika obrotu gospodarczego w błąd, gdyż sugeruje, że działalność określonego rodzaju jest prowadzona w formie spółki cywilnej, dlatego imię i nazwisko może występować w firmie osoby fizycznej jako dodatek, o ile będzie jasne, które imię i nazwisko należy do przedsiębiorcy, a które imię i nazwisko stanowi dodatkowe określenie. Rozważając zarzut odwołania odnośnie braku ustawowej podstawy negatywnego załatwienia żądania strony, organ podniósł, że w pierwszej instancji nieprawidłowo posłużono się art. 7c pkt 1 Prawa działalności gospodarczej. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego podstawą prawną wydania kwestionowanej decyzji powinien być art. 7c pkt 2 tej ustawy. Art. 7d ust. 1 zd. 2 Prawa działalności gospodarczej stanowi, że do zgłoszenia zmian stosuje się odpowiednio m.in. przepisy art. 7c tego aktu prawnego. W rozpatrywanym przypadku strona zgłosiła pojedyncza zmianę wpisu do ewidencji, która nie mogła zostać uwzględniona z powodu jej sprzeczności z przepisami k.c., więc organ pierwszej instancji nie mógł wezwać strony do usunięcia braku formalnego, gdyż oznaczałoby to całkowite wyeliminowanie wniesionego żądania. Innymi słowy, wezwanie strony do usunięcia braku formalnego przez nadanie aptece prawidłowej nazwy sprowadzałoby się – w razie jego uwzględnienia – do zanegowania istoty żądanej zmiany, bowiem nazwa przedsiębiorcy pozostałaby taka sama, jak przed zgłoszeniem zmiany do organu ewidencyjnego. Natomiast w przypadku zgłoszenia do ewidencji nowej działalności gospodarczej przez dwie osoby, z których imię i nazwisko jednej byłoby imieniem i nazwiskiem przedsiębiorcy, zaś imię i nazwisko drugiej jedynie dodatkiem, wówczas organ ewidencyjny powinien wezwać stronę do usunięcia braku przez wskazanie, której osoby fizycznej imię i nazwisko powinno oznaczać zamierzoną działalność gospodarczą albo poinformować o możliwości zawarcia umowy spółki cywilnej, której nazwa zawierałaby imiona i nazwiska wspólników. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła E. W. reprezentowana przez radcę prawnego A. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji i zarzucając naruszenie art. 7b, 7c, 7d ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. nr 101, poz. 1178 ze zm.) poprzez uznanie, że organ ewidencyjny mógł odmówić skarżącej dokonania wpisu do ewidencji pomimo tego, że skarżąca spełniła wszystkie wymagane przepisami prawa warunki, a jednocześnie nie zaszły okoliczności uprawniające organ ewidencyjny do odmowy dokonania przedmiotowego wpisu oraz naruszenie art. 434 Kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, że firmą osoby fizycznej nie może być jej imię i nazwisko wraz z innym określeniem dowolnie dobranym w postaci imienia i nazwiska drugiej osoby. Strona podała, że w dniu [...] 2005 r. zgodnie z dyspozycją art. 7d ust. 1 Prawa działalności gospodarczej złożyła wniosek o dokonanie zmian we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. We wniosku wyraźnie zaznaczyła, że chodzi o zmianę oznaczenia przedsiębiorcy. Jako nową nazwę przedsiębiorca skarżąca podała określenie "Apteka E. W., W. S.". Organ ewidencyjny określił ten wniosek jako żądanie dopisania w tej samej pozycji rejestrowej, obok imienia i nazwiska przedsiębiorcy również imienia i nazwiska innej osoby, a następnie wszczął postępowanie i zobowiązał skarżącą do udzielenia niezbędnych wyjaśnień. Skarżąca wskazała, że zaskarżona decyzja SKO narusza przepisy prawa materialnego poprzez uznanie, że organ pierwszej instancji miał prawo do odmowy zmiany we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. SKO stwierdziło, że podstawa decyzji organu ewidencyjnego powinien byc przepis art. 7c pkt 2 Prawa działalności gospodarczej, a więc potraktowało sprzeczność z przepisami prawa materialnego (przepisami k.c.) treści wniosku jako brak formalny wniosku. Natomiast organ ewidencyjny powinien jedynie zbadać, czy wniosek spełnia wszystkie wymogi formalne i czy nie zachodzą przesłanki do odmowy wpisu (bądź zmiany wpisu) określone w art. 7c ustawy, a nie zajmować się badaniem wniosków o wpis do ewidencji działalności gospodarczej pod kątem ich zgodności z przepisami prawa materialnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje badanie zgodności z prawem indywidualnych aktów administracyjnych, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny, rozpoznając skargę, ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów proceduralnych. Jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie Skarga E. W. nie jest zasadna, zatem podlega oddaleniu z uwagi na fakt, że decyzja Samorządowego Kolegium z dnia [...] nr [...] została wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego oraz bez naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzję i utrzymaną przez nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji wydano w oparciu o przepisy ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. z 1999 r. nr 101, poz. 1178 ze zm.) obowiązujące na podstawie art. 66 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2004 r. nr 173, poz. 1808 ze zm.) i w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm. – zwanego dalej k.c.) dotyczące przedsiębiorców i ich oznaczeń (firm). Na wstępie należy odnieść się do kwestii uprawnień organu rejestrującego wpisy do ewidencji działalności gospodarczej do badania zgodności zgłaszanych wpisów i zmian wpisów pod względem zgodności z prawem. Rozważając powyższe zagadnienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie umocowania organu ewidencyjnego do kontroli wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. Choć przepisy regulujące składanie wniosków o wpis do ewidencji działalności gospodarczej i o zmiany wpisów nie przewidują expressis verbis badania zgodności wpisów z przepisami prawa, to należy zgodzić się z zapatrywaniem, że w obowiązującym systemie prawnym badanie takie czyni zadość obowiązkowi organów administracji publicznej stania na straży praworządności. Zgodnie bowiem z zasadą ogólną prawa administracyjnego – zasadą praworządności (art. 6, art. 7 in fine ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. w związku z art. 7h cyt. ustawy Prawo działalności gospodarczej nakazującym odpowiednie stosowanie w nieuregulowanych w art. 7a-7g sprawach w postępowaniu ewidencyjnym Kodeksu postępowania administracyjnego) organy administracji publicznej działają na podstawie prawa oraz stoją na straży praworządności. Obowiązek stosowania owej zasady w postępowaniu rejestracyjnym ewidencji działalności gospodarczej oznacza w konsekwencji zobligowanie organów ewidencyjnych do badania wniosków o wpis do ewidencji pod względem zarówno formalnym, jak i materialnoprawnym oraz do odmawiania dokonywania wpisów i zmian wpisów stojących w sprzeczności z porządkiem prawnym. Idąc za powyższym, za logiczny i pozostający w zgodzie z zasadą praworządności należy uznać pogląd na odpowiednie stosowanie art. 7c cyt. ustawy Prawo działalności gospodarczej do zgłaszania zmian stanu faktycznego i prawnego odnoszących się do przedsiębiorcy i wykonywanej przez niego działalności gospodarczej. Gdy zatem z treści zgłoszenia zmiany wpisu do ewidencji wynika, że zmiana wpisu jest niedopuszczalna (niezgodna z porządkiem prawnym), organ ewidencyjny, stosując odpowiednio art. 7c pkt 2 cyt. ustawy Prawo działalności gospodarczej, powinien wydać decyzję o odmowie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Z przepisów art. 431-433 k.c. wynika, że firma jest oznaczeniem, pod którym działa przedsiębiorca (tj. zgodnie z art. 431 k.c. oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, Dz. U. z 2004 r. nr 173, poz. 1807 ze zm., osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej – której ustawa przyznaje zdolność prawną – jeżeli prowadzi we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową), odróżniającym go od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku, podlegającym obowiązkowej rejestracji we właściwym rejestrze. Przedmiotowa sprawa dotyczy przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. Firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko; dopuszczalne jest również zamieszczenie w niej pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych (art. 434 k.c.). Niedopuszczalne jest takie brzmienie firmy, które wprowadzałoby w błąd, w szczególności co do osoby przedsiębiorcy, przedmiotu działalności przedsiębiorcy, miejsca działalności, źródeł zaopatrzenia (art. 433 § 2 k.c. – tzw. zasada prawdziwości), przy czym dla oceny, czy dana firma jest myląca (wprowadzająca w błąd), miarodajne są odczucia przeciętnego odbiorcy oferty rynkowej danego przedsiębiorcy (J. Sitko, Firma w świetle przepisów kodeksu cywilnego, Przegląd prawa handlowego z 2003 r. nr 5, s. 24-32; T. Żyznowski, Firma w kodeksie cywilnym, Przegląd sądowy z 2003 r. nr 9, s. 47-74). Należy zwrócić uwagę, że katalog wytycznych przestrzegania zasady prawdziwości nie jest zamknięty – dotyczy więc wszelkich aspektów działalności przedsiębiorcy, które mogą mieć swe odzwierciedlenie w brzmieniu firmy (J. Sitko, Firma nie tylko dla spółek, Rzeczpospolita z 2002 r. nr 199, s. C3). Tym samym – przyjąć należy, że pozostawiono organowi orzekającemu (ewidencyjnemu) znaczną swobodę w ocenie okoliczności konkretnej sprawy i oznaczenia rejestrowanego przedsiębiorcy. Elementem obligatoryjnym firmy osoby fizycznej jest imię i nazwisko przedsiębiorcy, natomiast fakultatywnym określenie dowolnie dobrane, jednakże całe oznaczenie (oba elementy) nie może wprowadzać w błąd. Przy doborze firmy – zarówno jej elementu obligatoryjnego, jak i dodatków fakultatywnych – zwrócić należy uwagę na przestrzeganie ukształtowanych zasad prawa firmowego (tj. m.in. zasady wyłączności, zasady niewprowadzania w błąd, zasady prawdziwości - T. Żyznowski, Tamże, s. 51, 55-56) oraz na to, by firma dostatecznie identyfikowała przedsiębiorcę. Stwierdzić należy, że w świetle przepisów prawa regulujących dobór firmy przedsiębiorcy niedopuszczalne jest dobranie do firmy osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą jako "innego określenia dowolnie obranego" (art. 434 k.c.) innego imienia i nazwiska; skonstruowanie firmy przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną poprzez umieszczenie obok siebie dwóch imion i nazwisk (w formie "imię i nazwisko, imię i nazwisko") stanowić będzie bowiem oznaczenie przedsiębiorcy wprowadzające w błąd przeciętnego odbiorcy oferty rynkowej co do osoby przedsiębiorcy oraz formy prowadzenia działalności gospodarczej. Powyższe potwierdza sformułowanie przepisu art. 435 § 3 k.c. dopuszczające dobranie nazwiska lub pseudonimu osoby fizycznej do firmy osoby prawnej, jeżeli służy to ukazaniu związków tej osoby z powstaniem lub działalnością przedsiębiorcy, które to dobranie obwarowane jest uzyskaniem pisemnej zgody tej osoby, a w razie jej śmierci – zgody jej małżonka i dzieci. Wynika stąd, że zamysłem ustawodawcy było przyzwolenie na dołączanie do oznaczeń nazwiska i imienia osoby fizycznej jako "innych określeń dowolnie obranych" jedynie w przypadku firmy osoby prawnej. Wymóg rejestracji firmy przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną przewidziany w art. 432 § 2 k.c. jest spełniony poprzez wpis do prowadzonej przez gminy ewidencji działalności gospodarczej, który obejmuje między innymi oznaczenie przedsiębiorcy (art. 7 ust. 1, art. 7a ust. 1, art. 7b ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo działalności gospodarczej). Zmiana firmy wymaga ujawnienia w rejestrze (art. 437 k.c.). Zmiana firmy osoby fizycznej rejestrowana w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez gminę podlega identycznym zasadom i ograniczeniom co przybieranie firmy przez nowo rejestrowanego przedsiębiorcę. Zatem zasada dostatecznej identyfikacji i zakaz wprowadzania do firmy danych, które mogłyby wprowadzać w błąd osoby trzecie mają zastosowanie również do rejestrowanych zmian firmy osób fizycznych. W konsekwencji powyższego możliwe byłoby dokonanie zmiany wpisu działalności gospodarczej do ewidencji działalności gospodarczej w zakresie firmy na zawierającą jako określenie dowolnie obrane – imię i nazwisko osoby innej niż osoba zgłaszająca działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie zgłoszenie zmiany prawnej formy działalności gospodarczej nie miało miejsca, zatem zgłoszenie zmiany firmy przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną w podany we wniosku z dnia [...] 2005 r. sposób – pozostaje w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa. Z tych względów działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.