II OSK 1748/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia del. WSA Izabela Ostrowska Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 237/06 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz P. K. kwotę: 395 (słownie: trzysta dziewięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 maja 2006 r., II SA/Kr 237/06, oddalił skargę P. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z dnia [...] lipca 2000 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego pozbawił P. K. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez ZW ZBOWiD w K. decyzją z dnia [...] września 1977 r. z tytułu walki o utrwalanie władzy ludowej w okresie [...] września 1947 r. – [...] grudnia 1947 r. W uzasadnieniu organ powołał się na okoliczność, że P. K. nie brał udziału w walkach z UPA ani W. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy P. K. podniósł, że służbę wojskową pełnił w WOP na terenie województwa s., gdzie walczył z W., ponadto od sierpnia 1944 r. do stycznia 1945 r. był żołnierzem kompanii rezerwowej Batalionu "[...]" wchodzącego w skład [...] 23 Dywizji Piechoty AK w obwodzie O. "[...]" Inspektoratu S. - Okręgu Ś.. Stwierdził, że w 1976 r. złożył w ZBOWiD dokumenty dotyczące działalności w AK i służby wojskowej, uprawnienia otrzymał jednak wyłącznie z tytułu służby wojskowej w PRL. Do wniosku dołączył oświadczenia dwóch świadków S. K. i P. P., byłych żołnierzy z OP [...] Oddziału Rozpoznawczego 23 Dywizji Piechoty AK potwierdzających jego działalność konspiracyjną. Decyzją z [...] grudnia 2000 r. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją decyzję wydaną w I instancji. Decyzja ta została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2004 r., II SA/Kr 200/01. Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 kwietnia 2003 r., w którym uznano za niezgodny z art. 2 i 23 Konstytucji przepis art. 22 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r., oraz uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 3 grudnia 2001 r., OPS 11/01 w myśl, której termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich nie obowiązuje wówczas, gdy w postępowaniu weryfikacyjnym, weryfikowany kombatant zgłasza nowy tytuł do posiadania takich uprawnień. Zarzucono także organowi administracji naruszenie przepisów o postępowaniu wyjaśniającym i uznano za uzasadnione ustalenie czy [...] Oddział WOP walczył w okresie do [...] grudnia 1947 r. ze zbrojnym podziemiem na podstawie akt personalnych skarżącego. Decyzją z [...] grudnia 2005 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lipca 2000 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że stosownie do zaświadczenia Archiwum Straży Granicznej P. K. pełnił służbę w [...] Oddziale WOP S. w okresie od [...] lipca 1947 r. do [...] września 1949 r. Archiwum nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi jego udział w walkach z W.. Z opracowań historyków wynika zaś, że walki takie na tym terenie ustały pod koniec 1946 r., a w połowie 1947 r. W. przestał praktycznie istnieć – H. Dominiczak, Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza, s. 319. W oparciu o § 20 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 lipca 2004 r. w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej (Dz. U. nr 162, poz. 1699) akta żołnierzy, którzy ukończyli 70 rok życia zostały zniszczone. P. K. swej działalności w AK nie wykazywał w aktach ZBOWiD, nie potwierdza jej także Światowy Związek Żołnierzy AK, oświadczenia zaś świadków potraktowano, jako złożone tylko po to, aby pomóc stronie w zachowaniu uprawnień kombatanckich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego P. K. zakwestionował m.in. stanowisko organu administracji, który bezzasadnie odmówił wiary zeznaniom świadków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku uznał skargę za bezzasadną. Jego zdaniem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przeprowadził postępowanie administracyjne w sposób wymagany prze przepisy k.p.a. i zgodnie z oceną prawną zawartą w wyroku NSA w Krakowie z dnia 20 grudnia 2004 r.. Skarżący nie odnosi się w żaden sposób do wskazanych przez organ administracji źródeł historycznych, nie przedstawił żadnych dowodów, ani też nie podał przyczyn, dla których przemilczał na etapie postępowania przed organami ZBOWiD swą działalność w szeregach AK, czy o walkach z W. Oświadczenia świadków pozostają w rażącej sprzeczności z oświadczeniami samego skarżącego zawartymi w życiorysie – z oświadczenia P. P. wynika, że utrzymywał kontakty ze skarżącym od sierpnia do października 1944 r., to jest do czasu, gdy ze swoim plutonem przeniósł się do M. P., natomiast poświadczył przynależność skarżącego do AK także na dalszy okres - do stycznia 1945 r. W skardze kasacyjnej P. K. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu: 1. naruszenia prawa materialnego przez odmowę zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 oraz art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych oraz okresu powojennego przez nieuznanie, że skarżący spełnia przesłanki z tych przepisów uprawniające do uznania jego działalności za kombatancką; 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 80 k.p.a.- to jest naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przez odmowę wiarygodności przedstawionych oświadczeń żołnierzy AK. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przypomniano służbę wojskową skarżącego uznawaną za działalność kombatancką. Uznano odmowę wiarygodności oświadczeń żołnierzy AK za bezzasadną, gdyż w żaden sposób nie wykazano, że zeznania te nie są zgodne z prawdą. Twierdzenia organu administracji o nagminnej praktyce poświadczania nieprawdy jako nie poparte żadnymi dowodami są bezpodstawne. Wątpliwości, co do tych oświadczeń należało wyjaśnić np. "wnosząc o dodatkowe informacje celem uzyskania w tym zakresie pewności. Opinia Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Zarządu Okręgowego w K. ma, zdaniem skarżącego, mniejszą wartości ze względu na jej pośredni charakter niż oświadczenia żołnierzy AK. Stanowi to naruszenie art. 80 k.p.a. Okoliczność, że skarżący nie posiada dowodów bezspornie wskazujących na jego działalność w czasie wojny nie może być podstawą odmowy uznania jego działalności kombatanckiej. Działał on bowiem w zaufaniu do decyzji organów administracji, które przyznały mu uprawnienia kombatanckie i mógł uważać, że kwestia ta została definitywnie rozstrzygnięta. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W orzecznictwie sądowym kontrowersje wywołuje podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej - p.p.s.a.) Dotyczą one przede wszystkim tego, czy w przepisie tym chodzi wyłącznie o naruszenie prawa procesowego stosowanego przez Sąd I instancji, to znaczy naruszenie przepisów p.p.s.a. czy także o naruszenie przepisów k.p.a. stosowanych przez organy administracji, a ocenianych przez Sąd. W wyroku składu siedmiu sędziów NSA z 16 stycznia 2006 r., I OPS 4/05, ONSAiWSA 2006, z. 2, poz. 39 przyjęto, iż naruszenie przepisów postępowania może odnosić się także do naruszenia przepisów k.p.a. Podobny pogląd wyraził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 20 września 2006 r., SK 63/05 (OTK-A 2006, nr 8, poz. 108). Przyjmując więc dopuszczalność postawienia zarzutu naruszenia art. 80 k.p.a. należy uznać zasadność takiego zarzutu w rozpoznawanej sprawie. W myśl tego przepisu organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie, czego nie dostrzegł Sąd I instancji, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w sposób całkowicie dowolny odmówił wiarygodności oświadczeniom byłych żołnierzy Armii Krajowej potwierdzających przynależność skarżącego do tej formacji. Uzasadnił to brakiem informacji na ten temat w aktach ZBOWiD, negatywną opinią Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Zarządu Okręgowego w K. oraz nie popartym niczym przeświadczeniem, że złożyli oni te oświadczenia by pomóc stronie, "co jest zjawiskiem nagminnym w postępowaniu waryfikacyjnym". Stanowisko to podzielił Sąd I instancji zauważając ponadto, że oświadczenie świadka P. P. obejmuje okres do stycznia 1945 r., podczas, gdy sam świadek po październiku 1944 r. nie utrzymywał ze skarżącym żadnych kontaktów. Zgodnie z art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a. jako dowód w postępowaniu administracyjnym należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W kontekście tych warunków dopuszczalności dowodu w postępowaniu weryfikacyjnym dotyczącym uprawnień do świadczeń kombatanckich dowodem może być także oświadczenie byłych żołnierze Armii Krajowej potwierdzających przynależność strony do tej formacji zbrojnej. Oświadczenia tego nie można utożsamiać z dowodem z "oświadczenia świadka", bowiem kodeks zna jedynie "zeznania świadka" – art. 83 k.p.a. oraz "oświadczenie strony" – wyłącznie strona może takie oświadczenie złożyć - art. 75 § 2 k.p.a. Organ administracji nie dając wiary owym oświadczeniom żołnierzy AK powinien przesłuchać składających owe "oświadczenia" w celu ewentualnego wyeliminowania wątpliwości, co do okoliczności wstąpienia skarżącego do Armii Krajowej, pouczając ich stosownie do art. 83 § 3 k.p.a. o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Można by wtedy podjąć próbę wyjaśnienia, na jakiej podstawie świadek oparł swe twierdzenia o działalności skarżącego w Armii Krajowej od października 19944 r. do stycznia 1945 r. Wartość dowodowa zeznań świadka jest zupełnie inna niż owych "oświadczeń". Gołosłowne twierdzenie organu o nagminności nieprawdziwych potwierdzeń przynależności do podziemnych organizacji nie może być uznane za wystarczające dla podważenia i dezawuowania twierdzeń byłych żołnierzy Armii Krajowej. Takie twierdzenie organu administracji może być traktowane jako próba dyskredytowania dobrego imienia składających je kombatantów, a zgodnie z preambułą do ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego "kombatantom oraz ofiarom represji należny jest głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych". Ten szacunek należy się im także ze strony centralnego organu administracji rządowej, którym jest Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Z zawartego w aktach administracyjnych pisma Prezesa Zarządu Okręgu Ś. Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej z [...] września 2005 r. nie wynika wcale negatywna opinia o przynależności skarżącego do AK. Odmówiono wydania opinii pozytywnej argumentując to pominięciem "drogi służbowej" złożenia wniosku o przyznanie uprawnień, zakończeniem weryfikacji z dniem [...] grudnia 1998 r., brakiem możliwości zweryfikowania oświadczeń świadków, bowiem jeden z nich umarł, ale przede wszystkim nie wskazaniem, kiedy, przed kim i w jakich okolicznościach była składana przysięga. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w takich okolicznościach obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie było ustalenie tych kwestii właśnie w drodze przesłuchania świadka, albo, gdyby było to niemożliwe przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z przesłuchania strony (art. 86 k.p.a.). Organ administracji zdaje się nie zauważać prozaicznego z pozoru faktu – odnosząc się do braku informacji dotyczącej ewentualnej działalności skarżącego w AK - że w czasie uzyskiwania uprawnień kombatanckich przez skarżącego przynależność do AK była zaledwie tolerowana przez ówczesne władze. Skoro więc otrzymał owe uprawnienia z tytułu "utrwalania władzy ludowej", domaganie się przez niego uprawnień także z innego tytułu mogło być dla niego zbędne. Powyższe rozważania nie oznaczają, że w każdym przypadku zeznania świadków muszą posiadać moc dowodową, przesądzając o pełnieniu służby w armii podziemnej. Jednak, trudno uznać, że organ administracji w rozpoznawanej sprawie podjął stosownie do zasady prawdy obiektywnej wszelki kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Zarzut naruszenia art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach i niektórych innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie jest trafny. Zebrany w sprawie – dostępny - materiał dowodowy nie potwierdza udziału skarżącego w walkach w grupami W. Na marginesie należy zauważyć, iż w kontekście prowadzenia w dalszym ciągu postępowań weryfikacyjnych zdumiewa fakt, iż w oparciu o § 20 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 lipca 2004 r. w sprawie prowadzenia ewidencji wojskowej osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej (Dz. U. nr 162, poz. 1699) akta żołnierzy, którzy ukończyli 70 rok życia zostały zniszczone. Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z 24 stycznia 1991 r. nie może zostać przez Sąd rozpoznany. Skoro wątpliwości budzi stan faktyczny sprawy w zakresie ewentualnej przynależności skarżącego do Armii Krajowej nie można ocenić czy prawidłowo Sąd I instancji odmówił zastosowania tego przepisu. Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 tej samej ustawy.