III SA/Wa 930/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i administracji na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] wystawionego w dniu [...] lipca 2005 r. przez [...] Urząd Wojewódzki w K. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. prowadził wobec J. S. postępowanie egzekucyjne, zmierzające do wyegzekwowania grzywny w wysokości trzystu złotych nałożonej mandatem karnym. Pismem z dnia [...] października 2005 r. J. S. zgłosiła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podstawą zarzutu był art. 33 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm., dalej: p.e.a.). Strona podniosła, iż w sprawie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanej do zapłacenia grzywny wymierzonej w postępowaniu mandatowym przez Państwową Inspekcję Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w K. Oddział w T. w dniu [...] listopada 2004 r. Mandat karny o numerze [...] został bowiem wystawiony na nazwisko A. S., a zobowiązaną z tytułu wykonawczego jest J. S. Strona zaznaczyła również, iż co prawda podpisała ww. mandat karny, lecz nastąpiło to wskutek błędu co do treści dokumentu mandatu oraz skutków prawnych potwierdzenia jego odbioru. Błąd ten zobowiązana uzasadniła stanem silnego stresu wynikającego z zachowania się osoby prowadzącej kontrolę w imieniu Państwowej Inspekcji Pracy. W wyniku wniesienia zarzutu organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela w celu zajęcia stanowiska w sprawie. Wojewoda [...], występujący w sprawie jako wierzyciel, postanowieniem z dnia [...] listopada 2005 r., wydanym na podstawie art. 34 § 2 p.e.a. oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.), wyraził negatywne stanowisko w zakresie zgłoszonych przez J. S. zarzutów. Organ podał, iż na podstawie wystawionego i nie uiszczonego mandatu karnego o numerze [...] na wniosek wierzyciela zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. W dniu [...] lipca 2005 r. został wystawiony tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący należność z ww. mandatu. W trakcie czynności egzekucyjnych w urzędzie skarbowym w T. stwierdzono rozbieżność danych w tytule wykonawczym, tj. między imieniem i nazwiskiem zobowiązanej a numerem PESEL. Z związku z powyższym tytuł wykonawczy został zwrócony do wierzyciela. W trackie weryfikacji danych na mandacie stwierdzono, iż imię i nazwisko zobowiązanej nie są zgodne z numerem PESEL, numerem dowodu osobistego, adresem zamieszkania oraz podpisem na mandacie. Funkcjonariusz Państwowej Inspekcji Pracy w K. Oddział w T., który nałożył przedmiotowy mandat wyjaśnił, iż przy jego wypisywaniu dokonał pomyłkowego wpisu imienia i nazwiska osoby ukaranej. Grzywna nałożona mandatem karnym została nałożona na Panią J. S., której dotyczą pozostałe dane zawarte w treści mandatu. Mając powyższe na uwadze wystawiono kolejny tytuł wykonawczy na nazwisko J. S. W związku z wniesionymi przez stronę zarzutami dokonano ponownego sprawdzenia okoliczności wystawienia mandatu karnego, w wyniku czego potwierdzono wyjaśnienia złożone przez funkcjonariusza, który nałożył dochodzoną grzywnę. Organ stwierdził również, iż grzywna nałożona mandatem karnym nr [...] została nałożona za wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Dane zawarte na mandacie, tj. numer PESEL, numer dowodu osobistego, adres zamieszkania zostały spisane z dowodu osobistego przedłożonego osobiście przez J. S., która przyznała się do popełnionego wykroczenia. Strona wnioskowała o zaniechanie sporządzenia protokołu na okoliczność przesłuchania. Wyraziła jednocześnie zgodę na przyjęcie mandatu karnego, kwitując odbiór własnoręcznym podpisem. Przy wypisywaniu mandatu funkcjonariusz popełnił oczywistą omyłkę, wpisując imię i nazwisko innej osoby. Pozostałe dane na mandacie należą do J. S. W związku z powyższym, w opinii organu, nie ma żadnych przesłanek, aby uznać, iż w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym nastąpił błąd co do osoby zobowiązanej. Tytuł wykonawczy jak i postępowanie egzekucyjne skierowane jest przeciwko rzeczywistemu sprawcy wykroczenia. Pismem z [...] listopada 2005 r. strona wniosła zażalenie na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2005 r. Zobowiązana podniosła, iż błąd co do imienia i nazwiska osoby zobowiązanej nie może zostać zakwalifikowany jako oczywista omyłka pisarska, którą można sprostować w drodze wyjaśnień organu wystawiającego mandat karny. Mandat taki obarczony jest nieusuwalnym błędem i nie może stanowić podstawy do wystawienia prawidłowego tytułu wykonawczego. Powinien być natomiast anulowany, gdyż nie może pozostawać w obrocie prawnym. Postanowieniem z 5 stycznia 2006 r., wydanym na podstawie art. 34 § 2 p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy stwierdził, iż strona nie zakwestionowała skutecznie, w sposób prawnie dopuszczalny zasadności nałożonego mandatu karnego, nie odwołała się do sądu grodzkiego w zawitym 7 dniowym terminie od dnia uprawomocnienia się mandatu. Nie wyjaśniła też w sposób racjonalny dlaczego pokwitowała przyjęcie odcinków mandatu z niewłaściwym nazwiskiem i imieniem. Z dokumentacji zgromadzonej przez Wojewodę [...] oraz organ wystawiający mandat wynika jednoznacznie, iż mandat karny nałożono na J. S. Świadczy o tym również charakter wykonywanej przez nią pracy, a popełnione wykroczenie wiąże się z zakresem jej odpowiedzialności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła postanowieniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2006 r. naruszenie: 1) art. 7 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przy rozstrzyganiu sprawy interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz poprzez niespełnienie obowiązku kierowania się zasadą praworządności w toku postępowania; 2) art. 27 § 1 p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, iż mandat karny zawierający błąd co do osoby ukaranej może stanowić podstawę do wystawienia prawidłowego tytułu wykonawczego; 3) § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz. U. Nr 20, poz. 201, dalej: rozporządzenia z 2002 r.) poprzez błędne przyjęcie, że mandat karny nie wypełniony zgodnie z załącznikiem do powyższego rozporządzenia może istnieć w obrocie prawnym i nie powinien być anulowany. Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca zaznaczyła, że organ odwoławczy nie uzasadnił na jakiej podstawie uznał wadliwie wystawiony mandat karny, nie odpowiadający wymogom określonym w rozporządzeniu z 2002 r., za dokument istniejący w obrocie prawnym i mogący być podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego w rozumieniu art. 27 § 1 p.e.a. Organ w ogóle nie dokonał analizy ww. aktów prawnych, czym naruszył art. 7 K.p.a. Strona ponownie podkreśliła, że pomyłka w imieniu i nazwisku przy wystawianiu mandatu karnego nie może być uznana za oczywistą pomyłkę pisarską, którą można usunąć według swobodnego uznania organów administracji. Mandat obarczony takim błędem powinien być bezwzględnie wycofany z obrotu prawnego. Jako dokument zawierający nieusuwalną wadę nie może również stanowić podstawy do wystawienia prawidłowego tytułu wykonawczego oraz prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Organ dodał, iż nie posiada kompetencji co do oceniania zasadności nałożonych mandatów karnych przez organy do tego upoważnione. Co więcej strona nie odwoływała się do Okręgowego Inspektora Pracy. Nie można wykluczyć, że wymieniony organ Państwowej Inspekcji Pracy mógłby dokonać sprostowania błędu pisarskiego znajdującego się w prawomocnym mandacie karnym. W piśmie procesowym z dnia [...] września 2006 r. skarżąca podtrzymała stanowisko zawarte w skardze do WSA. Stwierdziła ponadto, iż grzywna nałożona mandatem karnym została już od niej wyegzekwowana. Do pisma strona załączyła kopię postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] sierpnia 2006 r., którym uchylono postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. uznające zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione oraz umorzono postępowanie egzekucyjne w sprawie. W uzasadnieniu ww. postanowienia organ wskazał m.in. na fakt wystawienia tytułu wykonawczego przez organ nieuprawniony oraz na rozbieżności pomiędzy mandatem karnym stanowiącym podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego oraz tymże tytułem wykonawczym w zakresie imienia i nazwiska osoby zobowiązanej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć Sąd dopatrzył się naruszeń prawa innych niż wskazane w skardze. Sąd bowiem oceniając zaskarżony akt rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej P.p.s.a.). Na wstępie zauważyć należy, iż w postępowaniu egzekucyjnym w administracji zobowiązanemu przysługują dwojakiego rodzaju środki prawne. Może on bowiem zgłosić zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne (co miało miejsce w niniejszej sprawie) bądź, po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych – wnieść skargę na te czynności. Celem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może być zapoczątkowanie sporu o dopuszczalność egzekucji (art. 33 pkt 1, 5 i 6 p.e.a.) lub o wymagalność obowiązku (art. 33 pkt 2 p.e.a.), zarzucenie wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu istotnych uchybień proceduralnych (art. 33 pkt 3-4, 6-7, 9-10 p.e.a.) bądź poddanie w wątpliwość celowości wszczęcia egzekucji lub zastosowania danego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 5-6, 7-8 p.e.a.) (zob. Postępowanie egzekucyjne w administracji – Komentarz, Piotr Przybysz, LexisNexis, Warszawa 2006r.). Są one środkiem, przy użyciu którego zobowiązany może kwestionować tytuł wykonawczy. Podstawy zarzutów zostały określone przez ustawodawcę w art. 33 p.e.a. W myśl natomiast art. 34 § 1 p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zgłoszony w niniejszej sprawie przez stronę skarżącą zarzut dotyczył błędu co do osoby zobowiązanego i określony został w art. 33 pkt 4 p.e.a. Oznacza to, iż przed jego rozpatrzeniem organ egzekucyjny zobowiązany był uzyskać stanowisko wierzyciela. Co więcej organ egzekucyjny jest tym stanowiskiem związany. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd stwierdził, iż rację miała strona skarżąca podnosząc, że tytuł wykonawczy będący podstawą do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie zawiera wadę, polegającą na wskazaniu w jego treści jako zobowiązanej innej osoby niż osoba wymieniona w mandacie karnym będącym podstawą do wystawienia tego tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy powinien zawierać szereg elementów wymienionych w art. 27 p.e.a. Takimi elementami są m.in. wskazanie imienia i nazwiska zobowiązanego oraz wskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek ten jest wymagalny. W niniejszej sprawie tytuł wykonawczy wystawiony został na J. S. Jako podstawę prawną należności wskazano natomiast wystawiony w dniu [...] listopada 2004 r. mandat karny o numerze [...] (poz. 30 tytułu wykonawczego). Jak słusznie zauważyła strona skarżąca mandat ten nie został jednak wystawiony na nazwisko J. S., lecz na A. S. Doszło więc do sytuacji, w której pomiędzy treścią tytułu wykonawczego a treścią orzeczenia będącego podstawą jego wystawienia (mandatu karnego) istnieje rozbieżność co do imienia oraz nazwiska osoby zobowiązanej. Taka sytuacja wypełnia, zdaniem Sądu, przesłanki uznania, iż w sprawie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanej, o którym mowa w art. 33 pkt 4 p.e.a. Na marginesie należy zaznaczyć, iż powyższe skutkuje również wadliwością tytułu wykonawczego jako wystawionego niezgodnie z wymogami wskazanymi w art. 27 p.e.a. Naruszenie to nie było jednak przedmiotem badania Sądu, gdyż zarzuty zgłoszone przez stronę skarżącą dotyczyły jedynie wskazanego w art. 33 pkt 4 p.e.a. błędu co do osoby zobowiązanego i tylko w tym zakresie wierzyciel wyrażał swoje stanowisko. W opinii Sądu niezasadne są twierdzenia organu, iż błąd w postaci wskazania na mandacie karnym innego imienia i nazwiska osoby ukaranej niż zawartego w tytule wykonawczym, przy zgodności pozostałych danych zawartych w tym mandacie z danymi J. S, można uznać za oczywistą omyłkę nie mającą wpływu na prawidłowe ustalenie osoby, do której powinno być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Jak już bowiem wspomniano tytuł wykonawczy powinien wskazywać podstawę prawną jego wystawienia oraz być z tą podstawą zgodny. Jakiekolwiek odstępstwa od tej zasady skutkują brakiem możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji. Sąd stwierdza również, iż strona skarżąca, wbrew stanowisku organu wyrażonemu w odpowiedzi na skargę, nie miała obowiązku odwoływania się od wystawionego nie na jej nazwisko mandatu karnego, bądź o występowanie z wnioskiem o jego sprostowanie. Mogła bowiem przypuszczać, iż mandat ten nie dotyczy jej osoby i został jej wręczony przez pomyłkę. To w zakresie obowiązków organu administracji leży natomiast podejmowanie niezbędnych czynności, aby wystawione przez niego akty zgodne były ze stanem faktycznym oraz ze stanem prawnym. Brak wystąpienia przez stronę z ww. wnioskami nie może sankcjonować błędu popełnionego przez wystawiającego mandat karny, nienaprawionego z urzędu przez organ do tego właściwy. Jak stwierdzono bowiem w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy z Gdańsku z 22 lipca 1998 r., sygn. akt I SA/Gd 1529/96 (LexPolonica Maxima) odpowiedzialność za podstawy wystawienia tytułu wykonawczego (w niniejszej sprawie za treść mandatu karnego) ponosi wierzyciel. Stanowisko, iż w sprawie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanej potwierdzone zostało również przez Dyrektora Izby Skarbowej w K., który postanowieniem z [...] sierpnia 2006 r. (przedłożonym Sądowi przez stronę skarżącą) umorzył postępowanie egzekucyjne w sprawie ze względu na wystawienie tytułu wykonawczego przez organ nieuprawniony oraz właśnie ze względu na niezgodność treści tytułu wykonawczego z treścią dokumentu stanowiącego podstawę jego wystawienia. Na zakończenie zaznaczyć należy, iż Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanego w skardze §2 rozporządzenia z 2002r. gdyż przepisy tego aktu prawnego nie mają zastosowania w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji. Zobowiązanym do stosowania tych przepisów był natomiast organ wystawiający mandat karny, a nie wierzyciel grzywny nałożonej tym mandatem w ramach ustosunkowywania się do zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym zarzutów. Podsumowując powyższe rozważania, Sąd stwierdził, iż zaskarżone postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody [...] naruszają art. 33 pkt 4 p.e.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Rozstrzygniecie z punktu drugiego ma swoje uzasadnienie w dyspozycji art. 152 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.