I SA/Wa 603/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Elżbieta Lenart Asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referendarz sądowy Aneta Wirkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2006 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata S. K. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w W. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/00) złotych stanowiącą 22% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania A. H., decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] przyznającą zasiłek okresowy w wysokości [...] zł na okres od dnia 1 października 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] przyznano A. H. zasiłek okresowy w wysokości [...] zł na okres od dnia 1 października 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż dwuosobowa rodzina wnioskodawczyni jest dysfunkcyjna, występuje w niej ubóstwo i bezrobocie. Źródło dochodu stanowią alimenty w wysokości [...] zł. natomiast kryterium dochodowe dla rodziny wynosi 632 zł. Wysokość zasiłku okresowego wyliczona została w wysokości 20% różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem rodziny (632-250=382 x 20%=76,40 zł.). Pomoc przyznana została, jak wskazano, na częściowe pokrycie celów bytowych. Minimalną wysokość pomocy uzasadniono dużą liczbą osób i rodzin oczekujących na przyznanie tej formy pomocy oraz ograniczone środki finansowe Ośrodka na koniec roku budżetowego, wynikające z wykorzystania 85 % budżetu. Zobowiązano również A. H. do aktywnego poszukiwania pracy. Od decyzji powyższej A. H. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. W uzasadnieniu podniosła, że przyznana kwota zasiłku jest zbyt niska. Wysokość zasiłku winna wynosić [...] zł. Zdaniem A. H. organ pierwszej instancji obliczył kryterium dochodowe z użyciem nieprawidłowej kwoty, tj. 316 zł na osobę w rodzinie, podczas gdy kwota ta aktualnie wynosi 350 zł na osobę w rodzinie. W ocenie odwołującej się argumentacja dotycząca ograniczonych możliwości finansowych Ośrodka nie jest przekonywująca, ponieważ w całym okresie roku budżetowego organ pomocy społecznej tłumaczy wysokość przyznawanych świadczeń brakiem środków finansowych. Wskazała także, iż przyznana pomoc nie poprawia jej trudnej sytuacji (ubóstwo), ani nie zaspokaja potrzeb, czemu winna służyć. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 10-letnią córką P. Pozostaje bezrobotna, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Jak wskazał organ pierwszej instancji w piśmie z dnia [...] listopada 2005 r. przesyłającym odwołanie wraz z aktami sprawy, pierwsza rejestracja skarżącej w Powiatowym Urzędzie Pracy trwała od dnia 1 maja 1999 r. do dnia 19 grudnia 2003 r. - wyrejestrowanie z powodu nie stawienia się w terminie, druga rejestracja od dnia 19 marca 2003 r. do dnia 26 sierpnia 2004 r. - wyrejestrowanie z powodu nie stawienia się w terminie, trzecia rejestracja od dnia 26 listopada 2004 r. trwa nadal. Organ pierwszej instancji stoi na stanowisku, że A. H., która z wykształcenia jest [...], nie poszukuje aktywnie pracy, podczas gdy w prasie lokalnej i Powiatowym Urzędzie Pracy są oferty dla osób z takim wykształceniem. Pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego zaproponował wstępnie dwie oferty pracy ([...]), które pozyskał w Powiatowym Urzędzie Pracy. Klientka oferty przyjęła i oświadczyła, że skontaktuje się z firmami. W drugiej z firm klientka musiałaby przejść przyuczenie do zawodu. Została poinformowana o możliwości uzyskania i sfinansowania przeszkolenia przez PUP, została też skierowana do doradcy zawodowego przy PUP w Z. jako osoba długotrwale pozostająca bez pracy. Na dzień 14 listopada 2005 r. PUP, jak wskazał organ pierwszej instancji, dysponował ofertami pracy w zawodzie [...]. Klientka została poinformowana o możliwościach podjęcia pracy na 1/2 etatu, czy możliwości podjęcia pracy chałupniczej. Przedstawiono jej również inne oferty pracy. W związku z trudną sytuacją materialną skarżącej, zaproponowano dożywianie córki w szkole, jednak skarżąca odmówiła, twierdząc, że wyżywienie dają dziadkowie (pisemne oświadczenie w aktach sprawy). Córka P. uczęszcza do [...] klasy szkoły podstawowej. Skarżąca twierdzi, że nie może podjąć pracy, bo nie ma kto zaopiekować się dzieckiem, podczas gdy jak stwierdza organ pierwszej instancji, dziadkowie P. mieszkają w tej samej miejscowości, co skarżąca. W szkole jest ponadto czynna świetlica. Jak wyjaśnił organ pomocy społecznej w piśmie przesyłającym odwołanie, zasiłek okresowy przyznany został na trzy miesiące w wysokości [...] zł. z uwagi na dużą liczbę osób i rodzin oczekujących na przyznanie tej formy pomocy oraz fakt, że w dniu wydawania zaskarżonej decyzji rozdysponowano już 85% budżetu zaplanowanego na zasiłki okresowe na rok 2005. Pod koniec roku 2005 Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej przyznawał zasiłki okresowe wszystkim świadczeniobiorcom w minimalnej wysokości tj. 30% w przypadku osoby samotnie gospodarującej i 20% w przypadku osoby w rodzinie, ze względu na dużą liczbę osób i rodzin występujących o tę formę pomocy, a mających bardzo niskie dochody uzyskiwane z prac dorywczych lub nie osiągających żadnego dochodu. Zdaniem Kolegium kryteria związane z przyznawaniem zasiłku okresowego reguluje art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten określa pewne ramy dotyczące sposobu ustalania wysokości przyznanego na jego podstawie świadczenia, ale jednocześnie ze sformułowania powyższego przepisu wynika, że decyzja o przyznaniu pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego mieści się w pewnej mierze w sferze uznania administracyjnego. Organ administracji biorąc pod uwagę sytuację materialną (kryterium finansowe) i osobistą wnioskodawcy jak również aktualne możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Przyznanie zasiłku z pomocy społecznej o żądanej wysokości, nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia o określonej wysokości, zaś dla Ośrodka obowiązku jego przyznania. Organy pomocy społecznej zachowują w tej mierze znaczny zakres swobody zarówno w ocenie warunków bytowych osoby zainteresowanej, jak i w ocenie okoliczności sprawy, a także korzystają ze znacznego zakresu swobody w wyborze właściwego rozstrzygnięcia. Dzięki temu stwarza się możliwość dokonywania właściwych wyborów, ale tym samym nie każdy potrzebujący w każdym czasie może uzyskać spełnienie swoich pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej. W dniu 27 lutego 2006 r. A. H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2006 r. W uzasadnieniu wskazała na swoja trudną sytuację osobistą. Podniosła, że kwota zasiłku okresowego ustalona na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, co w jej przypadku daje kwotę [...] zł. W żadnym razie nie można przyjąć, iż rozstrzygnięcie o przyznaniu zasiłku okresowego leży w sferze uznania administracyjnego. Odnosząc się zaś do argumentacji dotyczącej mało aktywnego poszukiwania pracy wskazała, że pomoc Ośrodka ogranicza się do wskazywania ofert pracy w prasie lokalnej. Jednak przede wszystkim z uwagi na przyczyny losowe: jej chorobę, nieaktualność oferty w momencie dowiadywania się o pracę, a także ze względu na brak doświadczenia z zakresu [...] i [...], brak połączeń komunikacyjnych oraz brak możliwości zapewnienia opieki nad dzieckiem nie jest w stanie skorzystać z propozycji zatrudnienia. Nie może również zmuszać córki do korzystania z dożywiania w szkole. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. Sąd uwzględnia skargę strony tylko wówczas, gdy w sprawie będącej przedmiotem skargi ustali, że organy administracji naruszyły przepisy prawa, a naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na merytoryczny wynik sprawy. Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w jej treści podstawą prawną. Czyni to wedle stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Zatem zgłoszenie przez stronę w postępowaniu sądowym dowodu (zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] czerwca 2006 r.), wystawionego po dacie wydania zaskarżonej decyzji nie może mieć znaczenia dla oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy. Dokonując kontroli decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2006 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] lutego 2006 r. Sąd uznał, że nie naruszają one przepisów prawa w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzja wydana została na podstawie prawidłowej podstawy prawnej, a w jej uzasadnieniu wskazano motywy, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi należy wskazać, że z przepisów art. 38 ust. 1-3 i art. 147 ust. 2 pkt 2 i ust. 6-7 ustawy o pomocy społecznej wynika, że w przypadku rodziny wysokość zasiłku okresowego w 2005 r. nie może wynosić mniej niż 20% różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem rodziny i nie więcej niż wysokość tej różnicy. Dopiero od 2008 r. dolna granica zasiłku okresowego nie będzie mogła być niższa niż 50% różnicy, o której mowa w art. 38 ust. 3 tej ustawy. Powyższe przepisy wskazują więc, że organ pomocy społecznej ustala wysokość zasiłku okresowego miarkując kwotę tego świadczenia, pomiędzy wskazanymi wyżej granicami, z uwzględnieniem ogólnych zasad udzielania świadczeń z pomocy społecznej oraz indywidualnej sytuacji rodziny świadczeniobiorcy. Zgodnie z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej na rozmiar świadczenia z pomocy społecznej mają bowiem wpływ okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy, tj. istniejąca po stronie świadczeniobiorcy i wynikająca z jego warunków osobistych możliwość przezwyciężenia swej trudnej sytuacji życiowej, zakres realizacji obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu problemów, możliwości finansowe ośrodka. Z powyższych przepisów wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego cechuje względna uznaniowość, ograniczona ustawową wysokością najwyższego i najniższego zasiłku. O tym więc, czy zasiłek ten będzie przyznany w rozmiarze wyższym bądź niższym decyduje organ biorąc pod uwagę sytuację rodzinną i zdrowotną uprawnionego oraz członków jego rodziny, postawę świadczeniobiorcy, jego obiektywne możliwości wyjścia z kryzysu, oraz elementy subiektywne – chęć i aktywność w rozwiązaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Trzeba przecież mieć na uwadze, iż zadaniem pomocy społecznej nie jest udzielanie świadczeń pieniężnych w celu zapewnienia świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, lecz służenie mu pomocą, aby poprzez wspólne działania (państwa i uprawnionego) zlikwidować nie tylko skutki, ale przede wszystkim przyczynę trudnej sytuacji życiowej jego rodziny. Analizując materiał dowodowy zgromadzony w niniejszym postępowaniu, w oparciu o wskazane wyżej przepisy, Sąd uznał, że przy rozpatrywaniu sprawy nie zostały przekroczone przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. granice uznania administracyjnego. Organy obu instancji wskazały bowiem, że przyznanie zasiłku okresowego w minimalnej wysokości wynikało z prezentowania przez skarżącą postawy roszczeniowej i braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Zdaniem organów pasywność A. H. przejawiała się w szczególności w braku reakcji na oferowaną przez pracownika socjalnego możliwość zatrudnienia u kilkunastu pracodawców, również w swoim zawodzie, w tym także na ofertę pracy w domu (chałupnictwo) lub w systemie zmianowym, pozwalającą dostosować czas pracy do potrzeb dziecka, braku chęci współpracy z doradcą zawodowym, przekwalifikowania się lub ukończenia kursu, odmowie skierowania córki na dożywianie (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego str. [...]). W ocenie organów argumentacja skarżącej tłumacząca jej brak aktywności w poszukiwaniu pracy (przede wszystkim brak możliwości zapewnienia opieki dziesięcioletniej córce) nie zwalniała jej z obowiązku współdziałania, ponieważ skarżąca jako osoba młoda ([...] lata), zdrowa ma pewne możliwości zapewnienia dziecku opieki na czas pracy. Istnieje bowiem możliwość przebywania córki po zajęciach szkolnych w świetlicy lub częściowo pod opieką niepracującego ojca skarżącej, u którego dziewczynka często przebywa (rodzice skarżącej zapewniają wnuczce obiady po lekcjach - kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego str. [...] ). Należało zatem uznać, że organy obu instancji w sposób dostateczny wyjaśniły stronie powody, które legły u podstaw przyznania zasiłku okresowego w miesięcznej wysokości [...] zł. Motywy, którymi kierowały się organy mieszczą się w celach i zadaniach pomocy społecznej oraz zasadach przyznawania zasiłków okresowych, przewidzianych przez przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4 , art. 4, art. 38 ust. 2 i 3 w związku z art. 147 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie należnych adwokatowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 205 § 2 wskazanej wyżej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).