I SA/Wa 665/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Elżbieta Lenart Asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referendarz sądowy Aneta Wirkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2006 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata H. O. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/00) złotych stanowiącą 22% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania A. H., decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] o przyznaniu A. H. zasiłku okresowego w kwocie [...] zł na okres od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 marca 2006 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. przyznał A. H. zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 marca 2006 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rodzina A. H. jest dwuosobowa, w rodzinie występują dysfunkcje: ubóstwo i bezrobocie. Źródło dochodu stanową alimenty w wysokości [...] zł, natomiast kryterium dochodowe dla rodziny wynosi 632 zł. Wysokość zasiłku okresowego wyliczono w wysokości 25% różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem rodziny (632 – [...] = 382 x 25% = [...] zł). Jednocześnie organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, o czym świadczy odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, nie wywiązywanie się z zaleceń pracownika socjalnego oraz brak złożenia wniosku do Powiatowego Urzędu Pracy w Z. o ukończenie kursu bądź przekwalifikowanie się, mimo iż Urząd posiada środki finansowe na tę formę pomocy. A. H. nie podjęła również współpracy z doradcą zawodowym w Powiatowym Urzędzie Pracy. Nie zaobserwowano również żadnych działań z własnej inicjatywy, mimo iż pracownik socjalny wskazywał różnorodne oferty pracy dostosowane do możliwości A. H.. Poza tym organ podniósł, że przyznał zasiłek okresowy w minimalnej wysokości, ze względu na duże bezrobocie oraz dużą liczbę osób i rodzin oczekujących na przyznanie tej formy pomocy, szczególnie w okresie zimowym kiedy nie ma możliwości podjęcia prac dorywczych. W minimalnej wysokości są przyznawane zasiłki okresowe dla wszystkich świadczeniobiorców korzystających z tej formy pomocy. Od powyższej decyzji A. H. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.. W uzasadnieniu podniosła, że jej sytuacja osobista jest bardzo trudna, a przyznana kwota zasiłku jest zbyt niska. Wysokość zasiłku, zgodnie z art. 38 ustawy o pomocy społecznej, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny, co w jej przypadku daje kwotę [...] zł. W ocenie odwołującej się zarzuty organu pierwszej instancji co do braku chęci współpracy w poszukiwaniu pracy, korzystania ze szkoleń, przekwalifikowania się nie są uzasadnione. Organ pomocy społecznej nie bierze bowiem pod uwagę jej sytuacji rodzinnej, związanej z brakiem możliwości pozostawienia dziecka pod opieką osoby trzeciej. Wskazała także, iż pomoc Ośrodka sprowadza się tylko do przedstawiania ofert pracy, podczas gdy rozwiązaniem jej problemów byłoby znalezienie pracy na pół etatu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ podniósł, że jedynymi dochodami rodziny A. H. są alimenty w wysokości [...] zł, a zatem spełnia ona kryterium dochodowe ustalone na podstawie art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Poza tym ustawa o pomocy społecznej w art. 38 ust. 1 pkt 2 stanowi, że zasiłek okresowy przysługuje szczególności ze względu na bezrobocie rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zgodnie zaś z art. 147 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w 2006 r. minimalna wysokość zasiłku okresowego wynosi w przypadku rodziny - 25 % różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem rodziny. Stwierdzić więc należy, że wyliczenie zasiłku okresowego w zaskarżonej decyzji (632,00 zł – [...] zł = 382,00 zł x 25% = [...] zł) zostało dokonane prawidłowo. Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, a osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z powyższego wynika, że osoba ubiegająca się pomoc społeczną winna we własnym zakresie podejmować wszelkie działania w celu poprawy swojej sytuacji życiowej i materialnej, a ośrodki pomocy społecznej nie mogą ponosić wszystkich kosztów utrzymania wnioskodawcy. Zgodnie z art. 4 tej ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Dlatego też brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 tej ustawy). Z akt niniejszej sprawy wynika, że A. H. odmawia współpracy w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji i nie wykazuje własnej inicjatywy w tym zakresie, zatem organ pierwszej instancji miał prawo odmówić przyznania świadczenia Pomoc społeczna nie może być bowiem stałym źródłem utrzymania świadczeniobiorcy. Odnosząc się natomiast do podniesionych w odwołaniu argumentów dotyczących niemożności zapewnienia opieki nad córką organ wskazał, że dziesięcioletnie dziecko może pozostać po szkole w świetlicy lub np. pod opieką dziadków, czy innej osoby i opieka nad dzieckiem w tym wieku nie może być wskazywana jako jedyna i uzasadniona przyczyna odmowy podjęcia pracy. W dniu 27 marca 2006 r. A. H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2006 r. W uzasadnieniu wskazała na swoja trudną sytuację osobistą. Podniosła, że kwota zasiłku okresowego ustalona na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, co w jej przypadku daje kwotę [...] zł. W ocenie skarżącej wskazana w art. 147 ustawy o pomocy społecznej minimalna kwota świadczenia wskazana jako 25% różnicy miedzy kryterium dochodowym rodziny, a dochodem rodziny stanowi dotację celową z budżetu państwa, z tego wynika, że drugie 25% winna wyłożyć gmina z własnego budżetu, co daje w sumie 50% różnicy, o której mowa w art. 38 ust. 3 tej ustawy. Odnosząc się zaś do argumentacji dotyczącej mało aktywnego poszukiwania pracy podniosła, że z uwagi na niskie kwalifikacje ma duży problem ze znalezieniem pracy, z uwagi na brak możliwości pozostawienia córki pod opieką osób trzecich. Nie może bowiem liczyć na pomoc pracującej matki oraz ojca inwalidy, który często jeździ na wizyty lekarskie. Najważniejsze jest w tej sytuacji dobro dziecka. Mimo to chce pracować na trzy czwarte etatu ażeby zapewnić dziecku minimum opieki. Zdaniem skarżącej propozycje ofert pracy przedstawiane przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej są bezsensowne, z uwagi na brak dojazdu do oferowanego miejsca pracy. Jeżeli zaś chodzi o proponowany kontrakt socjalny, to w jej ocenie jego wykonanie jest nierealne, z uwagi na niskie środki finansowe pozostawione do dyspozycji, które nie pozwalają na dojazdy po uzyskanie informacji o zatrudnieniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] lutego 2006 r. Sąd uznał, że naruszają one przepisy prawa w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy. Jednakże Sąd administracyjny będąc związany zakazem wynikającym z art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie mógł uchylić zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na niekorzyść strony, w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności decyzji. Trzeba bowiem zauważyć, że organ pomocy społecznej ustalił wysokość dochodu rodziny A. H. z naruszeniem zasad określonych w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tymi przepisami za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (z zasiłku okresowego nie potrąca się podatku dochodowego oraz składek ubezpieczeniowych). Przy czym do tak ustalonego dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego (np. zasiłku celowego), wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Nieprawidłowo więc organ pomocy społecznej pominął przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny wysokość zasiłku okresowego w kwocie [...] zł z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. grudnia 2005 r. (wniosek został złożony 12 stycznia 2006 r.). Zasiłek okresowy jako pieniężne świadczenie z pomocy społecznej o charakterze okresowym winien więc być doliczony do kwoty alimentów uzyskanych przez A. H. w miesiącu grudniu 2005 r. w wysokości [...] zł. Z powyższych względów wysokość zasiłku okresowego ustalonego w decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] lutego 2006 r. uległa by zmniejszeniu, ponieważ zgodnie z art. 38 ust. 2 w związku z art. 147 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej kwota zasiłku okresowego stanowi różnicę pomiędzy kryterium dochodowym rodziny, a dochodem rodziny, dlatego też większy dochód rodziny spowodowałby zmniejszenie różnicy, o której mowa w tych przepisach, a w konsekwencji zmniejszenie zasiłku przyznanego przez organ w wysokości minimalnej wskazanej w art. 147 ust. 3 pkt 2 tej ustawy. Uchybień organu pierwszej instancji nie dostrzegło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., dlatego też decyzję tego organu również należało uznać za wadliwą, w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi należy wskazać, że z przepisów art. 38 ust. 1-3 i art. 147 ust. 3 pkt 2 i ust. 6-7 ustawy o pomocy społecznej wynika, że w przypadku rodziny wysokość zasiłku okresowego w okresie przejściowym, tj. w latach 2006-2007 nie może wynosić mniej niż 25% różnicy między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem rodziny i nie więcej niż wysokość tej różnicy. Dopiero od 2008 r. dolna granica zasiłku okresowego nie będzie mogła być niższa niż 50% różnicy, o której mowa w art. 38 ust. 3 tej ustawy. Powyższe przepisy wskazują więc, że organ pomocy społecznej ustala wysokość zasiłku okresowego miarkując kwotę tego świadczenia, pomiędzy wskazanymi wyżej granicami, z uwzględnieniem ogólnych zasad udzielania świadczeń z pomocy społecznej oraz indywidualnej sytuacji i postawy świadczeniobiorcy. Zgodnie z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej na rozmiar świadczenia z pomocy społecznej mają bowiem wpływ okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy, tj. istniejąca po stronie świadczeniobiorcy i wynikająca z jego warunków osobistych możliwość przezwyciężenia swej trudnej sytuacji życiowej, zakres realizacji obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu problemów, możliwości finansowe ośrodka. Z powyższych przepisów wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego cechuje względna uznaniowość, ograniczona ustawową wysokością najwyższego i najniższego zasiłku. O tym więc czy zasiłek ten będzie przyznany w rozmiarze wyższym bądź niższym decyduje organ biorąc pod uwagę sytuację rodzinną i zdrowotną uprawnionego i członków jego rodziny, postawę świadczeniobiorcy, jego obiektywne możliwości wyjścia z kryzysu, oraz elementy subiektywne – chęć i aktywność w rozwiązaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Trzeba przecież mieć na uwadze, iż zadaniem pomocy społecznej nie jest udzielanie świadczeń pieniężnych w celu zapewnienia świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, lecz służenie mu pomocą, aby przy pomocy wspólnych działań (państwa i uprawnionego) zlikwidować przyczynę trudnej sytuacji życiowej jego rodziny. Analizując materiał dowodowy zgromadzony w niniejszym postępowaniu, w oparciu o wskazane wyżej przepisy, Sąd uznał, że przy rozpatrywaniu sprawy nie zostały przekroczone przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. granice uznania administracyjnego. Organy obu instancji wskazały bowiem, że przyznanie zasiłku okresowego w minimalnej wysokości wynikało z prezentowania przez skarżącą postawy roszczeniowej i braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Zdaniem organów pasywność A. H. przejawiała się w szczególności w braku reakcji na oferowaną przez pracownika socjalnego możliwość zatrudnienia u kilkunastu pracodawców, również w swoim zawodzie, w tym także na ofertę pracy na pół etatu jako sprzedawca w piekarni, w miejscu zamieszkania skarżącej, niezawarciu kontraktu socjalnego, braku chęci współpracy z doradcą zawodowym, przekwalifikowania się lub ukończenia kursu (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego str. 14), odmowie skierowania córki na dożywianie, odmowie udostępnienia danych dotyczących ojca dziecka (oświadczenie z dnia [...] stycznia 2006 r.). W ocenie organów argumentacja skarżącej tłumacząca jej brak aktywności w poszukiwaniu pracy (przede wszystkim brak możliwości zapewnienia opieki dziesięcioletniej córce) nie zwalniała jej z obowiązku współdziałania, ponieważ skarżąca jako osoba młoda (33 lata), zdrowa ma pewne możliwości zapewnienia dziecku opieki na czas pracy. Istnieje bowiem możliwość przebywania córki po zajęciach szkolnych w świetlicy lub częściowo pod opieką niepracującego ojca skarżącej, u którego dziewczynka często przebywa i z którym ma dobry kontakt. Należało zatem uznać, że organy obu instancji w sposób dostateczny wyjaśniły stronie powody, które legły u podstaw przyznania zasiłku okresowego w miesięcznej wysokości [...] zł. Motywy, którymi kierowały się organy mieszczą się w celach i zadaniach pomocy społecznej oraz zasadach przyznawania zasiłków okresowych, przewidzianych przez przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4 , art. 4, art. 38 ust. 2 i 3 w związku z art. 147 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie należnych adwokatowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 205 § 2 wskazanej wyżej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).