II OZ 726/06

Dnia 14 lipca 2006 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2006 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia skarżących G. P. i S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2006 roku, sygn. akt VII SA/Wa 932/05 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym ustanowienia adwokata i częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. P. i S. P. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 kwietnia 2005 roku znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: oddalić zażalenie. Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2005 roku (sygn. akt VII SA/Wa 932/05) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G. i S. P. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 kwietnia 2005 roku w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 marca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a.", odmówił przyznania skarżącym G. i S. P. prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym ustanowienia adwokata i częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższe orzeczenie Sąd I instancji wskazał, iż w dniu 8 marca 2006 roku wpłynął do Sądu uzupełniony przez wnioskodawców formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wnieśli o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd I instancji po przytoczeniu treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. podniósł, że co do zasady obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu od kosztów sądowych bądź ustanowieniu adwokata. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jakiego domagała się strona skarżąca następuje w przypadku wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obejmuje zatem osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarżący utrzymują się z dochodów z tytułu renty i emerytury w wysokości [...] złotych brutto miesięcznie. Pozostający z wnioskodawcami we wspólnym gospodarstwie domowym syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Strony posiadają mieszkanie (spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu) o powierzchni 72 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,46 ha. Wnioskodawcy wykazali, iż ponoszą miesięczne wydatki stałe związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 572 złotych oraz kosztami leczenia i zakupu lekarstw w wysokości 530 złotych. Strony spłacają również kredyt udzielony na zakup samochodu oraz odsetki od kredytu odnawialnego w łącznej wysokości [...] złotych miesięcznie. W ocenie Sądu I instancji wnioskodawcy posiadając stały dochód miesięczny są w stanie opłacić koszty sądowe samodzielnie. Z tych samych względów odmówiono ustanowienia adwokata z urzędu. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli G. i S. P., którzy nie zgodzili się z zawartym w tym orzeczeniu rozstrzygnięciem i podtrzymali wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu strona wnosząca zażalenie podniosła zarzuty dotyczące przewlekłości postępowania administracyjnego oraz zasadności wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2005 roku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zakres rozpoznania sądu w postępowaniu zażaleniowym wyznacza przede wszystkim treść zaskarżonego postanowienia. W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania jest zaś postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - pkt 2). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zbadał przesłanki przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, iż sytuacja finansowa skarżących oraz ponoszone przez nich wydatki nie dają podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Skarżący dysponują stałym dochodem w wysokości [...] złotych miesięcznie brutto, są właścicielami nieruchomości o powierzchni 2,46 ha oraz dysponują spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego o powierzchni 72 m2. Sąd I instancji, oceniając wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy, trafnie zwrócił uwagę na powyższe okoliczności. Podzielić zarazem należy stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów powszechnych w sprawach cywilnych, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych. (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 23 października 1934 roku, sygn. akt C.II. 1441/34, opubl. PPiA 1935/2/143; z dnia 30 sierpnia 1934 roku, sygn. akt C.I. 1061/34, opubl. Zb. Urz. 1935/50; z dnia 12 lipca 1935 roku, sygn. akt C.III. 384/35, opubl. "Głos Sądownictwa" 1936/485; z dnia 1 lutego 1937 roku, sygn. akt C.II. 2379/36, opubl. PPiA 1937/4/344) W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, iż skarżący posiadając stałe miesięczne dochody i majątek trwały są w stanie poczynić odpowiednie oszczędności oraz ponieść koszty sądowe i koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżących i ich rodziny. Mając na uwadze treść zażalenia nadmienić należy, iż rozpatrując zażalenie na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy Naczelny Sąd Administracyjny nie może badać meritum sprawy, w tym przypadku kwestii objętych skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.