II SA/Wa 772/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant apl. prok. Piotr Witaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2006 r. sprawy ze skargi Ł. N. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do służby zastępczej: 1) uchyla zaskarżone orzeczenie i utrzymane nim w mocy orzeczenie Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby zastępczej [...] z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości. Ł. N. jest poborowym i w dniu [...] października 2005 r. złożył wniosek o przeznaczenie go do służby zastępczej. Wniosek motywował swoimi zasadami moralnymi i etycznymi oraz religijnymi uniemożliwiającymi mu odbywanie służby wojskowej. Powołał się na obszerne cytaty Pisma Świętego, uzasadniające jego poglądy. Na wstępie wniosku wskazał, iż " ...w Polsce mieszkają nie tylko katolicy godzący się na służbę wojskową". Komisja Wojewódzka ds. Służby Zastępczej [...] orzeczeniem nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r., działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), odmówiła Ł. N. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej, wskazując, że wyjaśnienia poborowego zawarte we wniosku są niewystarczające do przyjęcia, iż wyznawane zasady moralne nie pozwalają mu pełnić zasadniczej służby wojskowej oraz pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza. Nadto organ wskazał, iż doktryna Kościoła katolickiego nie neguje służby wojskowej, o czym świadczy chociażby uczestnictwo kapłanów katolickich w życiu wojskowym. W ocenie organu poborowy nie wykazał przesłanek określonych w treści art. 11 ust. 2 powołanej wyżej ustawy uzasadniających przeznaczenie go do służby zastępczej. Od powyższego orzeczenia poborowy złożył odwołanie do Komisji do Spraw Służby Zastępczej, która orzeczeniem nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. na podstawie art. 13 ustawy o służbie zastępczej, utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu Komisja stwierdziła, że powoływanie się poborowego na przekonania religijne jako praktykującego katolika nie mogą być uznane za dostateczne uzasadnienie wniosku o przeznaczenie do służby zastępczej, ponieważ brak jest doktrynalnych przeszkód w pełnieniu służby wojskowej przez chrześcijanina obrządku rzymskokatolickiego. W skardze na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ł. N. zarzucił organowi brak analizy przedstawionych przez niego we wniosku powodów starania się o przeznaczenie do służby zastępczej. Wskazywał, iż w sposób precyzyjny określił swoje poglądy i racje oraz wskazywał na przyczyny niestawiennictwa na posiedzenia organu w obu instancjach. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu obu orzeczeń. W dniu [...] kwietnia 2006 r. Komisja do Spraw Służby Zastępczej rozpatrzyła wniosek poborowego o wstrzymanie wykonania orzeczenia, wydając w tym przedmiocie postanowienie uwzględniające wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrywana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Art. 16 ustawy o służbie zastępczej zawiera zasady procesowe dotyczące rozpatrywania przez organ I instancji wniosku poborowego o przeznaczenie do służby zastępczej. Z ust. 3 tego przepisu wynika obowiązek powiadamiania poborowego o każdym posiedzeniu wojewódzkiej komisji rozpatrującej jego wniosek, aby umożliwić mu obecność na tym posiedzeniu. A zatem, gdy wniosek nie zostanie rozpatrzony na pierwszym posiedzeniu, o terminie następnego, należy powiadomić poborowego. Sposób zawiadamiania poborowego o posiedzeniach zarówno komisji wojewódzkiej jak i komisji precyzuje § 2 ust. 4 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lutego 2004 r. w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 304). Nadto § 7 ust. 3 powyższego rozporządzenia nakazuje sporządzanie protokołów posiedzeń zarówno komisji wojewódzkiej jak i komisji. Dodać tu także należy, iż zgodnie z treścią art. 6 ustawy o służbie zastępczej do postępowania określonego tą ustawą, jeżeli nie stanowi ona inaczej, stosuje się przepisy Kpa. W niniejszej sprawie uchybiono powyższym przepisom. Organ I instancji wyznaczył termin posiedzenia na dzień [...] listopada 2005 r., na który poborowy, będąc powiadomiony, nie stawił się, nie przesyłając usprawiedliwienia. Organ nie sporządził protokołu z posiedzenia wyznaczonego na dzień [...] listopada 2005 r. i przeprowadził posiedzenie w dniu [...] października 2005 r., na którym wydał orzeczenie, zaniechawszy powiadomienia poborowego oraz właściwego WKU o posiedzeniu w dniu [...] października 2005 r. Brak takiego powiadomienia stanowi uchybienia treści art. 16 ust. 1 – 3 ustawy o służbie zastępczej i powinno skutkować uchyleniem orzeczenia komisji wojewódzkiej przez organ II instancji. Organ II instancji wyznaczył termin posiedzenia na dzień [...] stycznia 2006 r., na który poborowy, będąc powiadomiony, nie stawił się, przesyłając w dniu [...] stycznia 2006 r. (data wpływu pisma do organu) usprawiedliwienie nieobecności. Wbrew obowiązkowi określonemu w § 7 ust. 3 wyżej wskazanego rozporządzenia organ II instancji nie sporządził stosownego protokołu z posiedzenia z dnia [...] stycznia 2006 r., nie rozpatrzył w tym dniu sprawy, a natomiast przeprowadził posiedzenie w dniu [...] lutego 2006 r., na którym wydał orzeczenie, zaniechawszy uprzedniego powiadomienia poborowego oraz właściwego WKU o terminie posiedzenia w dniu [...] lutego 2006 r., przez co uchybił treści art. 10 ust. 1 Kpa, co stanowi naruszenie podstawowych praw strony w postępowaniu administracyjnym jak prawo do czynnego udziału w postępowaniu (art. 16 ustawy o służbie zastępczej nie ma zastosowania do rozpatrywania sprawy przez organ II instancji). Organ II instancji w treści orzeczenia pominął także przepis art. 138 Kpa, mimo oparcia orzeczenia na brzmieniu tego przepisu, powołując tu jedynie przepis art. 13 ustawy o służbie zastępczej. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchybienia dotyczące braku stosownego powiadamiania stron o terminach posiedzeń stanowią istotne uchybienia proceduralne, określone w art. 7 -10 Kpa, oraz w art. 16 ust. 1-3 ustawy o służbie zastępczej. Spowodowały one to, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowanie, a ściślej z winy organu została pozbawiona możliwości uczestnictwa w posiedzeniach. Uchybienia te stanowią przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 4 Kpa), stanowiąc jednocześnie podstawę o uchylenia orzeczeń obu instancji na podstawie art. art. 145 § 1 pkt. 1 ppkt. b) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uchybienia polegające na braku stosownych protokołów z posiedzeń organów mogły w ocenie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stanowią one podstawę o uchylenia orzeczeń obu instancji na podstawie art. art. 145 § 1 pkt. 1 ppkt. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast uchybienie organu II instancji polegające na braku przywołania w orzeczeniu treści art. 138 Kpa, stanowi uchybienie proceduralne, jednakże wobec zastosowania w orzeczeniu sformułowania znajdującego się w katalogu rozstrzygnięć przewidzianych tym przepisem, nie miało ono w tej sprawie wpływu na treść orzeczenia. Orzeczenia obu instancji zawierają także inne niżej wskazane uchybienia co do treści merytorycznych uzasadnień, polegające na wadliwej interpretacji prawa materialnego i skutkujące uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeczeń obu instancji na podstawie art. art. 145 § 1 pkt. 1 ppkt. a) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący nie powołał się wprost we wniosku na wyznawanie religii katolickiej, tymczasem organy obu instancji a priori uznały, iż skarżący jest praktykującym katolikiem, zaś doktryna tego kościoła nie uniemożliwia pełnienie służby wojskowej przez chrześcijan obrządku rzymskokatolickiego. Zważyć tu należy, iż treść art. 1 oraz art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej nie ogranicza przesłanek skutkujących przeznaczeniem poborowego do służby zastępczej jedynie od wyznawanej religii, ale także od jego zasad moralnych, nie pozwalających na pełnienie służby wojskowej. Dlatego też, ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, organ powinien ustalić na ile przedstawiane przez Ł. N. poglądy wynikają z jego przekonań, zasad moralnych ugruntowanych na bazie religii chrześcijańskiej, czy też wynikają z wyznawania konkretnej religii. Mając powyższe na uwadze, na podstawie wyżej wskazanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił orzeczenia obu organów. W zakresie wykonalności zaskarżonego orzeczenia Sąd orzekł na zasadzie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.