I OSK 168/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Wojciech Chróścielewski Sędziowie NSA Izabella Kulig – Maciszewska Leszek Włoskiewicz (spr.) Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie dnia 19 października 2005r. sygn. akt II SA/Lu 792/05 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wstrzymania wypłaty oraz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – uwzględniając skargę J. K. – wyrokiem z dnia 19 października 2005 r. II SA/Lu 792/05 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] [...], którą wstrzymano wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego, przyznanego skarżącemu w związku z koniecznością opieki nad córką E. K., i orzeczono o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 września 2004 r. do 30 kwietnia 2005 r. w kwocie 3360 zł wraz z odsetkami. E. K. jest uczennicą szkoły podstawowej, prowadzonej przez Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci i Młodzieży Niesłyszącej i Słabo Słyszącej w [...], w Ośrodku przebywa od poniedziałku do piątku i korzysta z internatu, za który odpłatność ponosi skarżący. Obywa organy stwierdziły, że w sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2256 ze zm.), natomiast sąd nie podzielił tego stanowiska. Sąd uznał bowiem, że – w świetle ustawowej definicji instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, którą jest również szkoła zapewniająca nieodpłatne pełne utrzymanie, w tym wyżywienie i zakwaterowanie (art. 3 pkt 7 i 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych ) – "prawidłowa wykładnia przepisu art.17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, iż pobyt dziecka wymagającego opieki w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, przez co najmniej 5 dni w tygodniu, wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko i wyłącznie wtedy, gdy wiąże się on z nieodpłatnym pełnym utrzymaniem (art. 3 pkt 7 in fine)", gdyż tylko nieodpłatne pełne utrzymanie nie uzasadnia potrzeby rezygnacji z zatrudnienia w celu zapewnienia dziecku koniecznej opieki i tym samym nie uzasadnia również swoistej rekompensaty za rezygnację z zatrudnienia jaką stanowi właśnie świadczenie pielęgnacyjne. Wnosząc skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], jako podstawę przytoczyło naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na błędnej wykładni poprzez uznanie, że pojecie "placówka zapewniająca całodobową opiekę" jest tożsame z pojęciem "instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono przede wszystkim, że obydwa pojęcia są różne, i w art. 17 ust. 5 pkt 3 jest wprost mowa o placówce zapewniającej całodobową opiekę, nie zaś o zdefiniowanej w art. 3 pkt 7 instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, a zatem przyjęta przez sąd wykładnia wykracza poza treść przepisu oraz niweczy istotę świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje tylko wówczas, kiedy rodzic nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad dzieckiem, podczas gdy córce skarżącego opiekę zapewnia Ośrodek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwiona podstawę. Stosownie do art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej do sądu decyzji), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, legitymującemu się orzeczeniem o niepełnosprawności (ust. 1), jednak nie przysługuje, jeżeli dziecko wymagające opieki przebywa, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu (ust. 5 pkt 3). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje temu, kto nie pozostaje w zatrudnieniu tylko dlatego, aby sprawować opiekę nad dzieckiem, i sprawuje tę opiekę. Natomiast, jeżeli opiekę zapewnia odpowiednia placówka, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje właśnie dlatego, że placówka zastępuje opiekuna. Nie ma więc znaczenia prawnego, że placówka działa odpłatnie, gdyż nie tylko literalne brzmienie, lecz przede wszystkim ratio legis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwala uwzględnić tej okoliczności. Nieodpłatność działania ma znaczenie, lecz dla ustalenia, czy chodzi o instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie, jednak wówczas, kiedy zapewnienie utrzymania wyłącznie przez taką instytucję wywołuje skutki prawne (art. 7 ust. 1 w odniesieniu do zasiłku rodzinnego, art. 16 ust. 5 w odniesieniu do zasiłku pielęgnacyjnego), podczas gdy w świetle art. 17 ust. 5 pkt 3 skutki prawne nie wiążą się z całodobowym utrzymaniem tylko z całodobową opieką, i dlatego placówka zapewniająca całodobową opiekę – chociaż zapewnia również utrzymanie – nie jest instytucją, o której mowa w art. 3 pkt 7, może więc działać odpłatnie. Odpłatność opieki zatem nie powoduje, że pobrane przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjne nie były nienależne w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli został pouczony o braku prawa do pobierania świadczenia w razie umieszczenia dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę, przy czym samo ustalenie, że świadczenia były nienależne nie zwalnia właściwego organu od oceny, czy nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny pozwalające umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń, czy też odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 30 ust. 9). Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na mocy art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.