II SA/Łd 260/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant Agnieszka Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2006 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Łodzi T. K. sprawy ze skargi C. U. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę. II SA/Łd 260/06 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] (nr [...]) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. odmówił C. U. uchylenia decyzji własnej z dnia [...] oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...]o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wskazując jako podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia okoliczność, iż wykonywała pracę przymusową w Ł. w okresie od października 1940r. do sierpnia 1944r., następnie w J. w okresie od września 1944r. do października 1944r. oraz w miejscowości U. od listopada 1944r. do maja 1945r. Decyzją z dnia 26 lipca 2000r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia 13 listopada 2000r., Kierownik Urzędu odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Rozstrzygnięcia powyższe zostały zaskarżone przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który skargę oddalił. Następnie strona ponownie zwróciła się do Urzędu do Spraw Kombatantów, jednakże w piśmie swym nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania, ani też na podstawy do wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności decyzji. Organ działając w oparciu o dyrektywy wypływające z art. 235 §1 kpa zakwalifikował pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 kpa, w myśl którego "decyzja ostateczna na mocy, której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony". Jednakże strona nie wykazała, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony, okoliczności, na które się powołuje nie uzasadniają jej wniosków, zaś od dnia wydania poprzednich decyzji nie uległ zmianie stan faktyczny i prawny sprawy. Strona uzasadniała, iż w 1944 roku osadzona została w obozie pracy przymusowej w J., Zadzim, następnie od dnia 28 listopada 1944r., po łapance ulicznej przewieziono ją do U.. Jak ustalił organ miasto U. zostało wyzwolone przez armię amerykańską w dniu 24 kwietnia 1945r., strona nie wykonywała zatem pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy, co jest konieczną przesłanką przyznania świadczenia – art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Ponadto opis pobytu w U. sporządzony przez stronę, także wskazuje, iż nie była więźniem obozu pracy, lecz jedynie pracownikiem przymusowo zatrudnionym w fabryce i zakwaterowanym w szkole. Ostatecznie zatem wobec braku zmiany stanu faktycznego i prawnego oraz braku podstawy do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji organ odmówił uchylenia decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 6 sierpnia 2005r. C.U. zarzuciła organowi, iż wydał decyzję na jej niekorzyść, nie uwzględnił doznanych przez stronę cierpień spowodowanych wojną, pobytem w obozie i trudnymi warunkami tam panującymi. Uzasadniając wyjaśniła, iż od dnia 12 sierpnia 1944r. do dnia 28 listopada 1944r. przebywała w obozie pracy przymusowej J.-Z., podczas łapanki ulicznej została zatrzymana i w dniu 28 listopada 1944r. wywieziona do T.-W. U. nad D.. Następnie od maja do sierpnia 1945r. z uwagi na ciężką chorobę przebywała w szpitalu w L., w obozie przejściowym. Reasumując strona podniosła, iż była deportowana na okres przekraczający 6 miesięcy tj. od sierpnia 1944r. do 9 maja 1945r., spełnia zatem ustawowy wymóg sprecyzowany w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Decyzją z dnia [...](Nr [...]) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu organ podkreślił, iż stosownie do regulacji zawartej w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Strona ubiegała się o przyznanie przedmiotowego świadczenia pieniężnego z tytułu pracy na terenie Ł. w okresie od 26 października 1940r. do 14 września 1943r. w pończoszarni i od dnia 15 września 1943r. do dnia 12 sierpnia 1944r. w firmie A, a także przy kopaniu okopów w czasie osadzenia w obozie pracy J.-Z. w okresie od dnia 12 sierpnia 1944r. do dnia 28 listopada 1944r. oraz pracy przymusowej w obozie w miejscowości U. w ramach firmy A. Organ wyjaśnił, iż z uwagi na obowiązującą regulację prawną na poczet okresu deportacji nie może zostać stronie zaliczony okres pracy w Ł., zaś z uzyskanych przez organ informacji nie wynika by w J.-Zadzim staniał obóz pracy przymusowej. Urząd zwracał się do Archiwum Państwowego w Ł. oraz Archiwum Państwowego w Poznaniu – Oddział w Koninie celem potwierdzenia tych danych, jednakże Archiwa odpowiedziały, iż nie odnaleziono żadnych materiałów archiwalnych dotyczących takiego obozu i przebywania w nim skarżącej. Z kolei pobyt w obozie fortyfikacyjnym również nie może zostać zaliczony do okresu represji, bowiem z zebranego materiału wynika, iż strona wykonywała prace fortyfikacyjne jednakże zakwaterowana była najprawdopodobniej w tworzonych doraźnie obozach mieszalnych, których nie można zakwalifikować do obozów pracy przymusowej. Strona oświadczyła, iż od dnia 28 listopada 1944r. przebywała w obozie pracy w U., jednak czas spędzony w tej miejscowości po dniu 24 kwietnia 1945r. tj. po dniu zajęcia U. przez wojska koalicji antyhitlerowskiej, nie nosił już znamion represji. Całkowity okres represji, jakim była poddawana strona to okres 4 miesięcy i 27 dni, niespełniona została zatem przesłanka określona w powołanym art. 2 pkt 2 lit. a w/w ustawy a co za tym stronie nie może zostać przyznane uprawnienie do wnioskowanego świadczenia pieniężnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]. Zarzuciła, iż Urząd bezpodstawnie nie uwzględnił wniosków skarżącej, która ciężko pracowała w obozie pracy przymusowej w J. i Zadzimiu, dowodem pobytu w tym obozie jest przepustka obozowa z dnia 28 listopada 1944r., wystawiona na wieczornym apelu z datą ważności od 28 listopada 1944r. na wyjście do lekarza. Ponadto istnienie obozów pracy w tych miejscowościach potwierdza Muzeum Miasta i Rzeki Warty w swym zaświadczeniu z dnia 14 listopada 2005r. Warunku pracy i życia w tych obozach były trudne, za prace robotnicy nie otrzymywali żadnego wynagrodzenia, byli skoszarowani, obozu strzegł wermacht i uzbrojeni żandarmi, pobyt tam pod każdym względem miał charakter przymusowości. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania i nie znajdując uzasadnienia dla argumentów skarżącej wniósł o oddalenie skargi. Ponownie wyjaśnił, iż na poczet okresu represji nie może zostać stronie zaliczona praca w Ł., ponieważ wykonywana była na terytorium II RP, w jej granicach sprzed 1 września 1939r., stanowisko to znajduje potwierdzenie w ukształtowanym orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA we Wrocławiu z dnia 21.06.2001r., sygn.akt II SA/Wr 933/99). Z kolei obozy w J. i Zadzimiu nie zostały uznane za obozy pracy przymusowej, dlatego też jedynie okres pobytu w miejscowości U. może być uwzględniany przez organ, poczynione ustalenia wskazują jednak, iż jest on krótszy niż wymagane przepisem prawa 6 miesięcy. Na rozprawie w dniu 11 lipca 2006r. skarżąca potwierdziła, iż pracowała na terenie obozu w miejscowości J., Zadzim przy kopaniu rowów fortyfikacyjnych, a następnie w dniu 28 listopada 1944r. została deportowana do miejscowości U.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może, zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić w całości lub części (art. 145 § 1 ust.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), stwierdzić jej nieważność w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 ust. 2 w/w ustawy). Ewentualnie stwierdzić, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 ust. 3 w/w ustawy). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Podkreślić należy także, iż sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Przy czym sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania spraw, nie mogą zmienić rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie miało miejsca naruszenie przepisów prawa, które skutkowałoby uwzględnieniem skargi, a co za tym uchyleniem decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności. Na podstawie dokonanych przez organ ustaleń stanu faktycznego bezspornym jest, iż strona skarżąca w okresie od dnia 26 października 1940r. do dnia 14 września 1943r. pracowała w Ł. w pończoszarni, od dnia 14 września 1943r. do dnia 12 sierpnia 1944r. w firmie A, następnie przy kopaniu okopów fortyfikacyjnych w J., Zadzimiu w okresie od dnia 12 sierpnia 1944r. do dnia 28 listopada 1944r., w którym to dniu została zatrzymana podczas łapanki ulicznej i wywieziona do obozu pracy w miejscowości U., gdzie pracowała w ramach firmy A. Powyższe nie budzi wątpliwości i nie było kwestionowane, jednakże wbrew wnioskom skarżącej nie wszystkie powyższe okresy mogą zostać uwzględnione jako spełniające przesłanki do przyznania stronie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Podstawą prawną przyznania wnioskowanego świadczenia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W myśl art. 1 ust. 1 powołanej ustawy świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei przez represję należy m.in. uznać deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 – art. 2 pkt 2 lit a w/w ustawy. Ustawodawca zakreślając przesłanki przyznania przedmiotowego świadczenia uczynił to dla dwóch kategorii osób, a mianowicie, dla "osób deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla "osób osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i ZSRR. Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie, to znaczy, wystarczy wykazanie albo deportacji do pracy przymusowej, albo osadzenie w obozach pracy. Takie ujęcie znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 2 pkt 1 ustawy, gdzie oddzielnie definiuje się oba rodzaje represji – por. wyrok NSA z dnia 30.06.2000r., V SA 3029/99, System Informacji prawnej LEX, LEX nr 79624. W niniejszej sprawie istotne było ustalenie dwóch kwestii, po pierwsze czy skarżąca była deportowana, a następnie jak długi był czas tej deportacji. Jak wskazane zostało powyższej ważne jest aby w danej sprawie miała miejsce deportacja a zatem wywiezienie z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z ustaleń poczynionych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wynika, iż skarżąca pracowała wpierw w Ł. następnie w J. i Zadzimiu, ostatecznie zaś w miejscowości U. koło W.. Nie ma wątpliwości, iż zarówno Ł. jak i J., Zadzim znajdowały się na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. a zatem pobyt w tych miejscowościach nie nosił znamion deportacji. Nie oznacza to, że strona nie wykonywała pracy przymusowej w ciężkich dla siebie, tak fizycznie jak psychicznie warunkach, jednakże ustawodawca położył nacisk na fakt samej deportacji. Przepis art. 2 pkt 2 lit a ustawy wyraźnie wskazuje, co należy rozmieć przez deportację, wywiezienie, zaś po stronie skarżącej nie zostały spełnione przesłanki ustawy. Odmienna, rozszerzająca wykładnia przepisu art. 2 pkt 2 lit a w/w ustawy nie byłaby uprawniona, jako sprzeczna z brzmieniem przepisu, który nie przewiduje wyjątków od warunku deportacji. Z tych wszystkich względów jedynie czas pobytu w obozie U. stanowił represję, ponieważ niewątpliwie miała miejsce deportacja z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Drugą przesłanką, której spełnienie uprawnia do przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia jest czas trwania samej deportacji. Ustawodawca wskazał, iż deportacja z terytorium państwa polskiego ma trwać "co najmniej 6 miesięcy". W przypadku strony skarżącej przystępując do obliczenia tego okresu należy uwzględnić jedynie pobyt strony w obozie w U., zatem czas od 28 listopada 1944r. do dnia 8 maja 1945r., który to dzień jest datą końcową okresu represji i Sąd niniejszy podziela w tym zakresie ukształtowaną linię orzeczniczą zgodnie, z którą określenie "zakończenie wojny" należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. daty 8 maja 1945 roku, a nie do sytuacji wyzwolenia danej miejscowości, względnie jej zajęcia przez armie sojusznicze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999r., III RN 158/98, OSNAP 2000/3/86; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2002r., II SA/Łd 535/00, niepublikowany). Wprawdzie Kierownik Urzędu obliczając ten okres, jako datę końcową przyjął datę 24 kwietnia 1945r. tj. datę wyzwolenia miejscowości U., jednakże wyliczając czas trwania deportacji należy brać pod uwagę również treść art. 3 ust. 1 w/w ustawy, zgodnie z którym "świadczenie przysługuje (...) za każdy pełny miesiąc trwania represji". Uwzględnieniem przez organ innej daty końca represji nie zmienia sytuacji strony, ponieważ licząc okres deportacji od dnia 28 listopada 1944r. do dnia 8 maja 1945r. nadal nie będzie to wymagane przepisem art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, 6 miesięcy. Do tego okresu zgodnie z powoływanym art. 3 ust. 1 w/w ustawy nie mógł zostać zaliczony miesiąc listopad i maj. Ustawodawca nie przewidział wyjątków w sposobie obliczania okresu represji, dlatego też nie można przeprowadzić tego wyliczenia w inny sposób. Po stronie skarżącej nie zostały spełnione wymienione w art. 2 pkt 2 lit. a w/w ustawy przesłanki, dlatego też rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji jest zasadne. Zarówno Sąd orzekający jak i Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. nie kwestionuje, iż represje jakim była poddawana strona miały miejsce oraz że pozostawiły trwały ślad w psychice i zdrowiu fizycznym skarżącej, jednakże przepisy powoływanej powyższej ustawy nie pozwalają na wydanie odmiennego rozstrzygnięcia. Niewątpliwie strona była deportowana jednakże na czas krótszy niż 6 miesięcy. Reasumując powyższe, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa a przytoczona w niej argumentacja organu zasługuje na uwzględnienie. Podnoszone w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.