II SA/Wa 539/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.),, sędzia WSA Bronisław Szydło, Protokolant Milada Wiśniewska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 lipca 2006 r. sprawy ze skargi K. M. przedstawicielki ustawowej małoletnich Z., S., W., K., K., K., P. i M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku K. M. przedstawicielki ustawowej małoletnich dzieci: Z., S., W., K., K., K., P. i M. o świadczenie w drodze wyjątku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2005r., którą to decyzją odmówił K. M. przyznania świadczenia w drodze wyjątku – renty rodzinnej dla małoletnich dzieci. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwały tej osobie. Wskazał, że przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy odnosi się do osoby zmarłej. Organ stwierdził, iż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których zmarły ojciec małoletnich dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Wyjaśnił nadto, że za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Stwierdził, iż wnioskodawczyni nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego spowodowane było okolicznościami, na które zmarły ojciec dzieci nie miał wpływu. Prezes ZUS podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy. Wskazał, że w okresie od ustania ostatniego okresu nieskładkowego tj. [...].05.2001 r. do czasu orzeczenia wobec ubezpieczonego całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji w maju 2005 r. tj. przez okres 4 lat ojciec dzieci nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. Wyjaśnił również, że we wskazanym okresie nie była wobec męża wnioskodawczyni orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W skardze na ostateczną decyzję Prezesa ZUS oraz w piśmie z dnia [...] kwietnia 2006 r. uzupełniającym skargę K. M. zakwestionowała ustalenia dokonane przez organ rentowy i wyjaśniła, że nie jest prawdą, iż jej zmarły mąż do maja 2005 r. był zdolny do pracy, bowiem po wypadku w 2000 r. mimo leczenia szpitalnego i rehabilitacyjnego w sanatorium nie odzyskał zdrowia umożliwiającego mu podjęcie pracy. Podniosła, że brak pracy i trudna sytuacja materialna rodziny były przyczyną [...] męża i spowodowały, że popadł on w [...] . W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na zarzuty skargi podniósł, że 42 – letni w chwili zgonu i do maja 2005 r. zdolny do pracy ojciec dzieci wykazał łącznie 13 lat i 3 miesiące ubezpieczenia, nie pracując w latach [...] oraz od wyczerpania prawa do zasiłku dla bezrobotnych w maju 2001 r. do powstania całkowitej niezdolności do pracy 4 lata później, przy czym brak ubezpieczenia nie był spowodowany okolicznościami szczególnymi. Wskazał, iż lekarz orzecznik nie potwierdził, by wypadek z 2000 r. miał wpływ na zdolność ojca dzieci do pracy oraz, że zaawansowany i nie leczony [...] niewątpliwie utrudniał znalezienie stałej, legalnej pracy, lecz nie może być uznany za okoliczność szczególną. W dniu [...] maja 2006 r. M. M. w związku z uzyskaniem pełnoletniości ([...] maja 2006 r. ) podtrzymał skargę wniesioną przez matkę K. M., udzielając jej pełnomocnictwa do występowania przed Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art.13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r, - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Tak więc sąd administracyjny nie przyznaje świadczenia, a jedynie kontroluje czy wydana przez organ decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przewiduje on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne ( kumulatywne) spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek tj. przesłana szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca dzieci. Niewątpliwie małoletnie dzieci pozostałe po zmarłym M. M. znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, to jednak świadczenie przewidziane w w/w przepisie, co należy podkreslić nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby o nie ubiegającej się. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiały. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać chociażby pośrednio, że zmarły nie podejmował zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych i uniemożliwiających zatrudnienie i pracę. Nie można było podzielić poglądu skarżącej, że stan zdrowia, brak wykształcenia i zawodu był tą szczególną okolicznością, która uniemożliwiała ojcu dzieci podjęcie zatrudnienia. Lekarz orzecznik ZUS nie potwierdził, by zdarzenie – wypadek z 2000 r. miał wpływ na zdolność do pracy. Podkreślić w tym miejscu należy, iż w myśl art. 14 ust. 3 ustawy orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Dotyczy to również prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W niniejszej sprawie całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczono wobec męża wnioskodawczyni dopiero w maju 2005 r. tj. na dwa miesiące przed śmiercią, przy czym przez czteroletni okres poprzedzający orzeczenie całkowitej niezdolności zmarły nie pozostawał w ubezpieczeniu. Akcentowany również przez skarżącą [...] jej męża nie może być uznany za okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy, albowiem negatywnych skutków tej choroby można uniknąć w drodze skutecznego leczenia [...]. Z akt sprawy nie wynika jednak, że takie próby mąż wnioskodawczyni podejmował. Nie można było więc przyjąć w konsekwencji, że [...] stanowił okoliczność usprawiedliwiającą bezczynność zawodową ubezpieczonego. Oceniając przebieg aktywności zawodowej zmarłego zauważyć należy, że przerwy w zatrudnieniu w latach [...] miały miejsce w okresie gdy na rynku nie występowały trudności w znalezieniu pracy. Natomiast przerwa w okresie od maja 2001 r. do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji w maju 2005 r. tj. w okresie 4 lat nie została usprawiedliwiona szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi podjęcie zatrudnienia. Dodać należy, że okoliczność iż skarżąca i jej dzieci znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie uzasadnia sama w sobie przyznania przedmiotowego świadczenia. Reasumując w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych, analizowanych na tle art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżonej decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego, nie można zarzucić dowolności. Z tych też powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.