II GSK 104/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant Anna Tomaka - Magdoń po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. N.-N. P. Otwarty Fundusz Emerytalny w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 1035/06 w sprawie ze skargi I. N.-N. P. Otwarty Fundusz Emerytalny w W. na decyzję Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych w Warszawie z dnia 22 marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zmianę § 19 ust. 1 statutu, polegającą na podwyższeniu maksymalnej wysokości kosztów zarządzania postanawia uchylić zaskarżone postanowienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 lipca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę I. N.-N. P. Otwarty Fundusz Emerytalny na decyzję Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych z dnia 22 marca 2006 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zmianę § 19 ust. 1 statutu, polegającą na podwyższeniu maksymalnej wysokości kosztów zarządzania. Sąd I instancji, dokonując ustaleń co do nieuiszczenia wpisu od skargi w oparciu o notatkę służbową z dnia 8 czerwca 2006 r., na podstawie art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uznał, że podlega ona odrzuceniu. W dniu 1 sierpnia 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wyjaśniając, że przyczyną nieuiszczenia stosownej opłaty było zaniedbanie ze strony pracownika banku przyjmującego przelew do realizacji. Po zauważeniu błędu w dniu 26 lipca 2006 r. przelew został zrealizowany. W ocenie skarżącego, uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Sąd I instancji postanowieniem z dnia 29 lipca 2006 r. przywrócił termin, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny, na skutek zażalenia organu uchylił je własnym postanowieniem z dnia 24 października 2006 r. wskazując, że pełnomocnik skarżącego Funduszu, oprócz wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, wniósł również skargę kasacyjną na postanowienie z dnia 10 lipca 2006 r. o odrzuceniu skargi wobec nieuiszczenia wpisu stałego w ustawowym terminie. Zdaniem sądu kasacyjnego obie czynności wykluczają się wzajemnie. Wniosek o przywrócenie terminu oparty jest na twierdzeniu, że do uchybienia tego terminu doszło, jednakże bez winy strony. Natomiast w skardze kasacyjnej strona twierdzi jednocześnie, że czynności procesowej dopełniła, i to skutecznie. Zatem dopiero na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej może być dokonana ocena, czy nastąpiło uiszczenie przez stronę wpisu sądowego w rozumieniu art. 219 § 2 p.p.s.a. w wymaganym terminie. Tym samym, postanowienie z dnia 29 sierpnia 2006 r. wydane zostało z naruszeniem art. 86 § 1 p.p.s.a., ponieważ nie wyjaśniono kwestii spełnienia ustawowych przesłanek wymaganych do przyjęcia, że wniosek o przywrócenie terminu jest dopuszczalny. Ostatecznie, postanowieniem z dnia 9 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 88 p.p.s.a. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżący nie skorzystał z prawa do jego zaskarżenia, zatem nadano bieg skardze kasacyjnej, w której Fundusz zarzucił postanowieniu Sądu I instancji z dnia 10 lipca 2006 r., na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie następujących przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 219 § 2 zdanie pierwsze oraz art. 221 p.p.s.a. przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że w razie uiszczenia opłaty sądowej "na rachunek bankowy właściwego sądu" przez uiszczenie (opłacenie) opłaty należy rozumieć uznanie rachunku bankowego sądu kwotą opłaty, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że w razie uiszczenia opłaty sądowej przelewem momentem jej uiszczenia (opłacenia) jest przyjęcie przez bank polecenia przelewu kwoty opłaty na rachunek sądu, o ile kwota ta ma pokrycie na rachunku zleceniodawcy, 2. art. 221 p.p.s.a. poprzez zastosowanie tego przepisu i odrzucenie skargi, powołując się na fakt nieuiszczenia w terminie, tj. do dnia 28 kwietnia 2006 r. wpisu od skargi w wysokości 200 zł, pomimo jego uiszczenia przez skarżącego w dniu 27 kwietnia 2006 r., tj. w dniu wniesienia skargi. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że termin do wniesienia skargi na decyzję Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych wraz z uiszczeniem wpisu upływał w dniu 28 kwietnia 2006 r. Skarga została wniesiona w dniu 27 kwietnia 2006 r. W tym samym dniu kancelaria pełnomocnika skarżącego Funduszu złożyła w Oddziale Banku B. S.A. w W. polecenie przelewu ze swojego rachunku na rachunek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwoty 200 zł, tytułem wpisu od skargi. Polecenie to zostało przez bank przyjęte do realizacji, a stan konta kancelarii pełnomocnika zapewniał pokrycie wykonania złożonego przelewu. Kwota wpisu nie została przez bank przekazana na rachunek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w konsekwencji skargę odrzucił. Po zapoznaniu się z treścią postanowienia w dniu 25 lipca 2006 r. pełnomocnik skarżącego niezwłocznie wystąpił do banku, który polecenie przelewu przyjął, z prośbą o wyjaśnienie sprawy. W odpowiedzi bank poinformował, że polecenie przelewu nie zostało terminowo zrealizowane, pomimo istnienia pokrycia na rachunku zleceniodawcy, z przyczyn zawinionych przez pracownika Oddziału i po zauważeniu błędu przelew został natychmiast zrealizowany, tj. w dniu 26 lipca 2006 r. Zdaniem skarżącego, Sąd I instancji nietrafnie przyjął, że przez uiszczenie opłaty sądowej "na rachunek bakowy właściwego sądu", w myśl art. 219 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a. należy rozumieć uznanie rachunku bankowego sądu kwotą opłaty. Tym samym niezasadnie założył, że dopóki uznanie takie nie nastąpi, pismo, od którego stosowna opłata winna być uiszczona, "nie jest opłacone" w rozumieniu art. 221 p.p.s.a. W ocenie skarżącego, prawidłowa wykładnia wyżej wymienionego przepisu prowadzi do wniosku, że momentem uiszczenia w formie przelewu opłaty sądowej w myśl art. 219 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a. jest przyjęcie przez bank polecenia przelewu kwoty opłaty na rachunek sądu, o ile kwota ta ma pokrycie na rachunku zleceniodawcy. Z tą chwilą pismo, od którego opłata jest wnoszona, przestaje być "nieopłacone" według art. 221 p.p.s.a. Natomiast okoliczność, kiedy nastąpiło uznanie rachunku bankowego właściwego sądu, nie jest już istotna. Taka interpretacja przepisów przez skarżącego zbieżna jest ze stanowiskiem doktryny i judykatury. Ponadto, konstrukcja uiszczenia opłaty sądowej w formie przelewu zakłada korzystanie przez wnoszącego daną opłatę z usług innego podmiotu, którym może być bank. Skoro ustawodawca w art. 219 § 2 p.p.s.a. dopuszcza taką formę uiszczenia opłaty sądowej, to podmiot ją wnoszący nie może być obciążony ryzykiem ujemnych następstw prawnych ewentualnych uchybień czy niedociągnięć pomiotu pośredniczącego w zakresie terminowości wykonania zlecenia. Podobnie jest w przypadku korzystania z pośrednictwa innego podmiotu (np. polskiego urzędu pocztowego, polskiego urzędu konsularnego, itp.) przy wnoszeniu pisma do sądu administracyjnego (art. 83 § 3 i 4 p.p.s.a.). O zachowaniu terminu rozstrzyga to, kiedy pismo złożono do podmiotu pośredniczącego, a nie to, kiedy ten podmiotu przekazał stosowne pismo do sądu. Zdaniem skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie miał podstaw do zastosowania art. 221 p.p.s.a. i odrzucenia skargi, ponieważ, jak to wyżej wykazał, została ona należycie opłacona. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Nadzoru Finansowego (organ, który przejął kompetencje Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych) wniosła o jej oddalenie. Akceptując wykładnię przepisów prawa zaprezentowaną przez skarżącego, Komisja nie zgodziła się z jego argumentacją, uzasadniającą wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wbrew opinii Funduszu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia podjął wszelkie, przewidziane prawem działania, zmierzające do dokładnych ustaleń co do dokonania wpisu od skargi. Postępowanie wyjaśniające w tej sprawie zostało przeprowadzone właściwie, a art. 221 p.p.s.a. zobowiązuje sąd administracyjny do wydania postanowienia o odrzuceniu skargi, wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika, ale nieopłaconej. Zachodzi zatem pewnego rodzaju automatyzm działania sądu, który nie jest upoważniony do prowadzenia z pełnomocnikiem strony stosownej korespondencji, zmierzającej do wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości. Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia art. 219 § 2 p.p.s.a. Jednakże, zdaniem organu, późniejszy przebieg zdarzeń, ujawniający nieprawidłowości w działaniu banku, który przyjął przelew, uzasadnia pogląd, że takie postanowienie nie powinno się ostać w obrocie prawnym. Skarżący wybrał jednak niewłaściwy sposób wyeliminowania wadliwego orzeczenia, ponieważ zamiast skargi kasacyjnej winien był skorzystać ze skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego (art. 273 § 2 p.p.s.a.). Przepis ten pozwala na wznowienie postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Taka sytuacja zaistniała w tej sprawie, ponieważ nie tylko sąd administracyjny, ale także strona nie była świadoma uchybień banku, który przyjął przelew do realizacji, ale go nie wykonał. Skorzystanie z takiej formy wzruszenia orzeczenia jest najbardziej zasadne, tym bardziej, ze nie można działaniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucić naruszenie prawa, uzasadniające wniesienie skargi kasacyjnej na podstawie art. 174 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania zatem ocena zasadności skargi kasacyjnej zostanie dokonana w nawiązaniu do sformułowanych w niej zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny uznał kasację za zasadną. Na wstępie należy podkreślić, że art. 219 § 2 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny i czytelny przewiduje dwa sposoby uiszczania opłaty sądowej, tj. bezpośrednio gotówką w kasie właściwego sądu administracyjnego bądź na rachunek bankowy właściwego sądu. Brak jest w ustawie procesowej przepisów rozstrzygających, jaki dzień należy uznać za dzień uiszczenia opłaty sądowej w przypadku obrotu bezgotówkowego. Należy przyznać rację skarżącemu, że nie może on ponosić ujemnych skutków nienależytego wykonania zleconych zadań (w tym przypadku polecenia wykonania przelewu) przez podmioty pośredniczące, tj. pocztę lub bank. Skarżący nie ma też obowiązku, nie może nawet ingerować w działania tych podmiotów. W przypadku składania pisma do sądu za pośrednictwem innego podmiotu (np. Poczty Polskiej, czy polskiego konsulatu) o zachowaniu terminu decyduje data wniesienia takiego pisma do podmiotu pośredniczącego, a nie moment wpływu takiego dokumentu do właściwego sądu (art. 83 § 3 i 4 p.p.s.a.). Natomiast w przypadku uiszczania opłat sądowych przelewem, z braku stosownych przepisów pomocne okazuje się orzecznictwo, które stoi na stanowisku, że o zachowaniu terminu decyduje data przyjęcia polecenia przelewu przez bank, pod warunkiem, że przelew ten w dniu jego przyjęcia lub w terminie do uiszczenia opłaty miał pokrycie na rachunku zleceniodawcy (tak: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 1969 r., sygn. akt I PZ 76/68, OSNCP 1969/9/167; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt II FSK 167/05, lex 201449). Ponadto, art. 221 p.p.s.a. jednoznacznie obliguje sąd administracyjny do odrzucenia pisma, jeżeli podlegało ono opłacie stałej, a wniesione zostało przez profesjonalnego pełnomocnika (tj. adwokata lub radcę prawnego). W omawianej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postąpił właściwie, tj. odrzucił skargę wniesioną wprawdzie w terminie przez adwokata, lecz nieopłaconą, ponieważ po sprawdzeniu w rejestrze opłat sądowych stwierdzono brak stosownego wpisu. Dopiero po doręczeniu postanowienie o odrzuceniu skargi w dniu 25 lipca 2006 r. pełnomocnik skarżącego Funduszu dowiedział się, że opłata nie została uiszczona, pomimo wydania stosownego polecenia przelewu, i niezwłocznie przystąpił do wyjaśnienia tej sytuacji. Pismem zwrotnym z dnia 26 lipca 2006 r. bank, który przelew przyjął, wyjaśnił, że polecenie przelewu nie zostało wykonane z jego winy, a po wykryciu nieprawidłowości niezwłocznie przystąpił do jego realizacji. Do czasu wyjaśnienia powyższych okoliczności zarówno sąd jak i strona mieli inne przekonanie co do stanu faktycznego sprawy. Strona była przekonana o spełnieniu wszystkich wymogów formalnych skargi, sąd - o braku uiszczenia stosownej opłaty. Ponieważ skarżący skutecznie wykazał, że polecenie przelewu wpisu od skargi zostało przyjęte przez bank w dniu złożenia tej skargi, zatem należało uznać, że została ona opłacona w terminie. W tej sytuacji właściwym sposobem wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego orzeczenia sądu administracyjnego była skarga kasacyjna. Nie można zgodzić się z poglądem organu, który stwierdził, że zamiast skargi kasacyjnej skarżący winien był skorzystać ze skargi o wznowienie postępowania (art. 273 § 2 p.p.s.a.) Skarga o wznowienie postępowania jest dopuszczalna w przypadku późniejszego wykrycia okoliczności faktycznych, nieujawnionych w poprzednim postępowaniu i wówczas niemożliwych do ujawnienia z tego powodu, że nie były one znane stronom. Niemniej jednak należy podkreślić, że taka skarga zaliczana jest do nadzwyczajnych środków zaskarżenia o charakterze wyjątkowym, która zmierza do ponownego rozpoznania sprawy, ale już prawomocnie zakończonej. Natomiast w tej sprawie postanowienie sądu wojewódzkiego jest nieprawomocne, zatem właściwe było wniesienie skargi kasacyjnej, jako środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, o charakterze suspensywnym, zwyczajnym i powodującym wstrzymanie uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.