II OZ 1232/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt III SAB/Po 7/06 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. K. na bezczynność Urzędu Miasta i Gminy w P. w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie wycięcia drzew bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt III SAB/Po 7/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. K. na bezczynność Urzędu Miasta i Gminy w P. w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie wycięcia drzew bez zezwolenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, iż postanowieniem z dnia 21 lutego 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2007 r., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe orzeczenie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż Sąd pierwszej instancji błędnie rozpoznał zakres wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż żądanie skarżącego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym zawarte we wniosku z dnia [...] sierpnia 2006 r. zostało w toku postępowania zmodyfikowane do żądania przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, iż nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd pierwszej instancji podniósł, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.) jest uzależnione od wykazania niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podał, że z wniosku skarżącego wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, uzyskuje miesięczny dochód w wysokości [...] zł brutto, zaś matka skarżącego pobiera emeryturę w kwocie [...] zł brutto. Skarżący posiada także dom o powierzchni [...] m2. Sąd podniósł, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i dotyczy przypadków, w których zdobycie przez stronę odpowiednich środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym jest praktycznie niemożliwe. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna jednak wykazać, iż pomimo wykorzystania wszelkich dostępnych sposobów zgromadzenia środków finansowych nie jest w stanie ponieść kosztów danego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu pierwszej instancji sytuacja finansowa skarżącego wskazuje na możliwość opłacenia przez niego profesjonalnego pełnomocnika. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący M. K. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł szereg zarzutów dotyczących przebiegu dotychczasowego postępowania. Skarżący wskazał, iż Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu nie ustosunkował się do składanych przez skarżącego wniosków z dnia [...] sierpnia 2006 r., z dnia [...] września 2006 r. oraz z dnia [...] listopada 2006 r. Podniósł, iż z treści zaskarżonego postanowienia w żaden sposób nie wynika, na jakiej podstawie Sąd uznał, iż sytuacja majątkowa skarżącego wskazuje na możliwość opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. M. K. stwierdził, iż na przestrzeni ponad pół roku sytuacja finansowa skarżącego, na którą powołuje się Sąd w postanowieniu z dnia 29 sierpnia 2007 r., mogła ulec całkowitej zmianie. Skarżący wskazał, iż Sąd pierwszej instancji nie ma żadnych danych o obecnej sytuacji majątkowej skarżącego, ponieważ od czasu kiedy złożył ostatnie pismo w zakresie postępowania dotyczącego prawa pomocy ([...] listopada 2006 r.), Sąd nie powziął żadnej informacji. Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził żadnych czynności od wydania postanowienia z dnia 21 lutego 2007 r., wskazanych także w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2007 r., nie ustosunkował się do wcześniejszych wniosków skarżącego oraz nie zajął stanowiska w sprawie przewlekłości postępowania. Ponadto skarżący wykazał, iż istnieje konieczność zajęcia przez Sąd stanowiska odnośnie wszystkich składanych przez skarżącego wniosków, w tym także wniosku skarżącego z dnia [...] sierpnia 2006 r. o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania /przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1/ lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny /przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2/. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, iż sytuacja finansowa skarżącego wskazuje na możliwość opłacenia przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika. Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest praktycznie niemożliwe. Wskazać także należy, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. M. K. we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, iż uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] zł brutto, mieszka wraz matką pobierającą emeryturę w wysokości [...] zł oraz posiada dom o powierzchni [...] m2. Stwierdzić należy, iż w uzasadnieniu wniosku skarżący nie powołał się na żadne fakty, z których wynikałoby, iż wniosek jest zasadny. Zatem, Sąd pierwszej instancji uznając, iż dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżącego są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych zasadnie zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2006 r. – na zasadzie art. 255 p.p.s.a. - wezwał skarżącego do uzupełnienia tego wniosku. Skarżący nie wykonał tego zarządzenia. Podnieść należy, iż we wniosku z dnia [...] września 2006 r. skarżący wskazał, iż oczekuje od Sądu pierwszej instancji wyjaśnienia w jaki sposób dane przedstawione przez skarżącego będą wykorzystane przez Sąd oraz wskazania pułapu dochodów, który kwalifikowałby go do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, a w sytuacji nieuzyskania takiej informacji wniósł o rozpoznanie wniosku w części dotyczącej przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. W piśmie z dnia [...] listopada 2006 r. skarżący ponowił swój wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. W takiej sytuacji nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż Sąd pierwszej instancji nie ustosunkował się do wniosków składanych przez skarżącego. Należy wskazać, iż strona dochodząca przyznania prawa pomocy nie może zasłaniać się ochroną danych osobowych przed udzieleniem Sądowi informacji służących weryfikacji oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach, a Sąd w oparciu o art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 101 poz. 926) jest uprawniony do przetwarzania tych danych. Ponadto Sąd nie ma obowiązku wskazywania pułapu dochodów kwalifikujących do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd orzeka na podstawie oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez stronę, ocenia także sytuację majątkową i rodzinną strony. W sytuacji, gdy skarżący nie przedstawił żadnych dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, Sąd pierwszej instancji mógł rozpoznać wniosek tylko na podstawie danych przedstawionych przez skarżącego we wniosku z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nie można zgodzić się także ze stwierdzeniem skarżącego, iż Sąd pierwszej instancji od czasu wydania postanowienia z dnia 21 lutego 2007 r. nie powziął żadnych informacji na temat sytuacji majątkowej skarżącego, ponieważ to na stronie ciąży obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, iż w niniejszym postępowaniu zażaleniowym przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje wyłącznie kwestia zgodności z prawem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2007 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy zakresie częściowym. Kwestia przewlekłości postępowania oraz wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi nie podlegają ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w postanowieniu.