II SA/Wa 41/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant apl. prok. Rafał Guz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi S. S - przedstawicielki ustawowej małoletniego A. S na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę II SA/Wa 41/05 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 z późń. zm.) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2004 r. nr [...] odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniego A. S, po jego zmarłym ojcu R. K. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach o rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz.353 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie oraz podniósł, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Prezes ZUS wskazał, że w przedmiotowej sprawie od 1 sierpnia 1998 r. do zgonu w dniu [...] lipca 2003 r., tj. przez prawie 5 lat nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia, za który opłacano składki ubezpieczeniowe, zaś w tym okresie zmarły był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia. W takim przypadku nie można uznać, że niewykonywanie zatrudnienia nastąpiło wskutek niezależnych od woli ubezpieczonego okoliczności, na które nie miał wpływu. W ocenie organu przepis art. 83 powołanej ustawy nie daje podstaw do przyznania świadczenia w oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu, chociaż niewystarczającego do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, natomiast zmarły udokumentował okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 18 lat 7 miesięcy i 7 dni, który jest nieadekwatny do jego wieku 49 lat w chwili zgonu. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przedstawicielka ustawowa małoletniego S. S wniosła o jej uchylenie i nakazanie Prezesowi ZUS podjęcie ponownej decyzji z rzetelnym uzasadnieniem, a nadto o obciążenie organu kosztami procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, że spełnione zostały warunki do przyznania świadczenia, gdyż występują w sprawie szczególne okoliczności w postaci niespodziewanej śmierci ojca dziecka oraz zmian w ustawodawstwie polegających na likwidacji Funduszu Alimentacyjnego, zaś syn nie może podjąć pracy ze względu na wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Skarżąca zarzuciła, że Prezes ZUS w swej decyzji pomylił osobę wnioskodawcy ze zmarłym, po którym prawa do renty w trybie szczególnym powinny przechodzić na jego zstępnych, jak również, że nie rozpoznał wniosku skarżącej, a rozważał ustawowe prawo do renty, jakiego nie nabył ojciec dziecka. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie z argumentacją zbieżną z przedstawioną w zaskarżonej decyzji, odnosząc się zaś do zarzutów skargi podał w szczególności, że nie można uznać za okoliczność szczególną w sprawie tych względów, które dotyczą małoletniego A. S, w tym sytuacji związanej z likwidacją Funduszu Alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie maja niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczonych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 w/w ustawy. W rozpatrywanej sprawie małoletni syn skarżącej bezspornie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Niemniej, jednak świadczenie przewidziane w omawianym art. 83 ust. 1 nie jest, jak trafnie podniósł Prezes ZUS, świadczeniem socjalnym przyznanym wyłącznie według potrzeb. W świetle tego przepisu konieczne jest wykazanie, że zmarły nie spełnił warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia w zwykłym trybie, wskutek szczególnych okoliczności. Za okoliczność szczególną zaś, w jego rozumieniu, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000r., sygn. akt II SA 306/00). Okolicznością taką nie jest w niniejszej sprawie, w szczególności stan zdrowia ojca dziecka, bowiem brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na niepodejmowanie pracy w związku z chorobą. Sama skarżąca podała, że zmarły był zdrowy i mógł pracować, lecz unikał pracy aby nie płacić zasądzonych na rzecz syna alimentów, nie wskazała natomiast żadnych dowodów mogących świadczyć, że brak jego uprawnień do renty w trybie zwykłym mógł być efektem wystąpienia szczególnych okoliczności. Taka postawa matki dziecka może wynikać z błędnego stanowiska, iż świadczenie w drodze wyjątku nie ma żadnego związku z osobą zmarłego ubezpieczonego i w związku z tym, szczególne okoliczności w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS należy odnosić do tego, na którego rzecz ma być przyznane świadczenie. Zarówno orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz piśmiennictwo nie pozostawiają w tym zakresie żadnych wątpliwości, iż kwestię szczególnych okoliczności należy badać w odniesieniu do zmarłego, co trafnie podniósł organ zarówno w zaskarżonej decyzji, jak też w decyzji pierwszoinstancyjnej. Zatem całkowicie chybiony jest zarzut skarżącej dotyczący pomylenia przez Prezesa ZUS osoby wnioskodawcy ze zmarłym. W tej sytuacji zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.