I SA/Łd 135/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Z. Kmieciak, Sędzia NSA T. Porczyńska (spr.), Asesor WSA C. Koziński, Protokolant A. Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (sto zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. działając w oparciu o treść przepisu art. 168 d § 1ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2002r., Nr 110, poz. 968 ze zm.) orzekł o nałożeniu na J. L. kary pieniężnej w wysokości 1.000 zł. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec współwłaściciela nieruchomości – A. M., zawiadomieniem doręczonym w dniu 15 września 2004r. firmie A – Wytwórni Protez i Sprzętu Ortopedycznego Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Ł. będącej podnajemcą lokalu dokonano zajęcia wierzytelności przysługującej wynajmującemu – A. M. na poczet zaległości powstałych z tytułu podatku od nieruchomości. W piśmie z dnia 24 września 2004r. Dyrektor firmy A J. L. – dłużnik zajętej wierzytelności, odmówił uznania zajęcia wierzytelności podnosząc, iż organ egzekucyjny nie podjął należytych starań w celu skierowania egzekucji bezpośrednio wobec zobowiązanego – współwłaściciela nieruchomości A. M.. Prezydent Miasta Ł. stwierdził, że firma A będąca dłużnikiem zajętej wierzytelności nie jest stroną w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, a więc podmiotem uprawnionym do dokonania oceny podjętych przez organy egzekucyjne czynności. Powinna natomiast zgodnie z udzielonym pouczeniem stosownie do art. 89 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji udzielić informacji o uznaniu zajętej wierzytelności i przekazaniu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności, lub poinformować z jakiego powodu odmawia tego przekazania. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał, iż jest jedynie najemcą części budynku, którego współwłaścicielem jest zobowiązany – A. M. posiadający odrębny rachunek bankowy, na który przelewem dokonywane są opłaty czynszu i z którego powinna być prowadzona egzekucja. Ponadto podniósł, że wszystkie zaległości zostały uregulowane, a nałożona kara pieniężna jest niesłuszna. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu wskazano, że zgodnie z art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W ocenie organu zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności na poczet powstałych zaległości spełnił wskazane przesłanki, o czym świadczy fakt wykonania zobowiązania przez bezpośrednio zobowiązanego. Stosownie zaś do treści art. 89 § 2 i 3 powołanej ustawy zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: 1) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, 2) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, 3) – i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Niedopełnienie zatem przez dłużnika zajętej wierzytelności ciążącego na nim obowiązku uzasadniało nałożenie kary pieniężnej na podstawie art. 168e § 1 (a nie jak wskazał organ pierwszej instancji art. 168d § 1) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zaakcentowano, że przesłanką zastosowania kary pieniężnej jest "niewykonanie lub nienależyte wykonanie ciążących na dłużniku zajętej wierzytelności obowiązków związanych z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności lub prawa majątkowego. Złożenie oświadczenia o nie uznaniu zajęcia wierzytelności i ograniczenie się w uzasadnieniu oświadczenia jedynie do stwierdzenia, że "organ egzekucyjny nie podjął należnych starań bezpośredniej egzekucji zobowiązania" jest zdaniem organu nienależytym wykonaniem ciążących na dłużniku zajętej wierzytelności obowiązków związanych z egzekucją W skardze skierowanej do sądu administracyjnego skarżący wskazał, iż będąc niewłaściwym adresatem zawiadomienia o dokonaniu zajęcia wierzytelności, nie był zobowiązany do uznania zajętej wierzytelności, co uzasadnił nie podjęciem przez organ egzekucyjny należytych starań w celu skierowania egzekucji bezpośrednio wobec zobowiązanego - współwłaściciela nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Na wstępie niniejszych rozważań należy wyjaśnić, iż stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 168e § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2002r., Nr 110, poz. 968 ze zm.), stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności lub prawa majątkowego, można nałożyć karę pieniężną do wysokości 3.800 zł. Unormowanie to dotyczy zatem odpowiedzialności administracyjnej dłużników zajętej wierzytelności, niewykonujących lub nienależycie wykonujących nałożone obowiązki i przewiduje sankcje wobec nich za niedopełnienie obowiązków powstałych w toku stosowania środka egzekucyjnego. Sankcje, o których mowa w powołanym przepisie w zasadzie mieszczą się w ramach definicji kary administracyjnej, ponieważ stanowią karę pieniężną nakładaną aktem administracyjnym (postanowieniem), na podstawie przepisów prawa publicznego za naruszenie obowiązków administracyjnych. Powołując się natomiast na poglądy występujące zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie ukształtowanym przez Trybunał Konstytucyjny należy wskazać, że przesłanką wymierzenia kary administracyjnej jest wystąpienie subiektywnego elementu zawinienia, a podmiot będący adresatem zarzutów powinien "mieć możliwość obrony i wykazania, że niedopełnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności" (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994r., sygn. akt U. 7/93, OTK 1994, cz. I, poz. 5). Jeżeli zatem brzmienie przepisu nie stoi temu na przeszkodzie, wykładnia powinna zmierzać do rozszerzenia gwarancji procesowych praw obywatela oraz obowiązywania zasady zaufania do organów państwowych. Dokonując ustalenia wysokości nałożonej kary pieniężnej oraz rozstrzygając kwestię nałożenia bądź nienałożenia kary, organ orzeka przy zastosowaniu konstrukcji uznania administracyjnego. Użycie bowiem przez ustawodawcę w treści art. 168d i art. 168e powołanej ustawy wyrażenia "może" powoduje, że organ egzekucyjny ma możliwość, na podstawie udzielonego upoważnienia ustawowego wyboru właściwego (optymalnego) jego zdaniem rozstrzygnięcia. Powinien mieć jednak na względzie zgodnie z art. 7 kpa w zw. z art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, interes społeczny i słuszny interes obywateli. W związku z powyższym kontrola zgodności z prawem postanowienia o nałożeniu kary pieniężnej polega na zbadaniu, czy organ nie przekroczył prawnie zakreślonych granic uznania i czy nie zastosował zbyt surowej sankcji, poprawnie zrekonstruował treść normy prawnej zawierającej sankcję i czy nie naruszył obowiązującej procedury. W rozpoznawanej sprawie w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec współwłaściciela nieruchomości – A. M., zawiadomieniem doręczonym firmie A Wytwórni Protez i Sprzętu Ortopedycznego Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Ł., będącej jedynie podnajemcą lokalu w tej nieruchmości dokonano zajęcia wierzytelności na poczet zaległości A. M. powstałych z tytułu podatku od nieruchomości. Podstawą zaś nałożenia kary pieniężnej stało się oświadczenie skarżącego - dyrektora firmy A, który nie do końca rozumiejąc sytuację prawną w jakiej się znajduje odmówił uznania zajęcia wierzytelności podnosząc w uzasadnieniu jako przyczynę, iż organ egzekucyjny nie podjął należytych starań w celu skierowania egzekucji bezpośrednio wobec zobowiązanego czyli A. M. – współwłaściciela i najemcy nieruchomości. Wobec wynikającego wprost z treści oświadczenia odmawiającego uznania wierzytelności - faktu niezrozumienia stanu faktycznego i prawnego sprawy przez stronę skarżącą, organ powinien stosownie do art.9 kpa poinformować skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie ze wskazanym przepisem ustawodawca nałożył na organy obowiązek czuwania nad tym aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu zobowiązał organy do udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nie zastosowanie się przez Prezydenta Miasta Ł. do zasady postępowania sformułowanej w art.9 kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skutkowało także przekroczeniem w rozpoznawanej sprawie granicy swobody decyzyjnej określonej konstrukcją uznania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.