II SA/Wr 1093/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie – Asesor WSA Anetta Chołuj – Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Protokolant – Katarzyna Dziok po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi T. i K. J. na wydaną we wznowionym postępowaniu decyzję Wojewody D. z dnia 4 kwietnia 2003 r., Nr [...] w przedmiocie wymeldowania, I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia 11 lutego 2003 r., Nr [...] oraz postanowienie Prezydenta W. z dnia 23 grudnia 2002 r., Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania, II. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżących kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, określa, że uchylone orzeczenia nie mogą być wykonane Na wniosek Miejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej we W. Prezydent W. prowadził postępowanie administracyjne o wymeldowanie z pobytu stałego Małżonków T. i K. J. oraz ich dzieci A. i E. J. z lokalu Nr [...] przy ul. Z. [...] we W. Postępowanie to zakończone zostało decyzją Prezydenta W. z dnia 15 grudnia 2000 r., Nr [...] orzekającą o wymeldowaniu wymienionych osób z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu. Z uwagi na to, że żadna ze stron nie złożyła odwołania ostateczna decyzja stała się prawomocna. W konsekwencji tego orzeczenia Miejska Spółdzielnia Mieszkaniowa we W. zbyła przedmiotowy lokal na rzecz M. i P. B. W dniu 9 lipca 2001 r. T. i K. J. złożyli do Wojewody D. wniosek o stwierdzenie nieważności opisanej decyzji Prezydenta W. z dnia 15 grudnia 2000 r., jako – w ich ocenie – wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu swojego żądania państwo J. zarzucili Prezydentowi W., że nie zapewnił im osobistego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu o wymeldowanie oraz to, że nie zostały podjęte żadne czynności nakierowane na zapewnienie wnioskodawcom reprezentacji w osobie kuratora. Z tego względu nie mogli zgłosić wniosków dowodowych ani wypowiedzieć się w swojej sprawie. Wojewoda D. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji uznał za zasadny i decyzją z dnia 19 września 2001 r., Nr [...] stwierdził nieważność decyzji Prezydenta W., orzekającej o wymeldowaniu rodziny J. z pobytu stałego. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodzili się państwo B. oraz Miejska Spółdzielnia Mieszkaniowa we W., którzy odwołali się od decyzji Wojewody D. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Decyzją z dnia 27 listopada 2001 r., Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił decyzję Wojewody D. z dnia 19 września 2001 r. w całości oraz odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. orzekającej o wymeldowaniu rodziny skarżących z pobytu stałego w wymienionym wcześniej lokalu. Wyrokiem z dnia 3 października 2002 r. (sygn. akt: V SA 67/02) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. i K. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 listopada 2001 r., wychodząc z założenia, że przytoczona przez skarżących argumentacja na uzasadnienie ich wniosku o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta W. z dnia 15 grudnia 2000 r., Nr [...] mogłaby ewentualnie stanowić podstawę wznowienia postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji. Na dzień 15 grudnia 2002 r. (data wpływu do organu – 20 grudnia 2002 r.) datowany jest wniosek T. i K. J. o wznowienie postępowania zakończonego ostatecznie wskazaną decyzją Prezydenta W. z dnia 15 grudnia 2000 r., Nr [...], w którym zainteresowani powołali jako podstawę faktyczną swojego żądania to, iż bez swojej winy nie brali udziału we wskazanym postępowaniu oraz fakt zatajenia przez Zarząd Miejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej informacji o znanym temu organowi adresie do korespondencji T. i K. J., a jako podstawę prawną – przepisy art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a. Prezydent W., postanowieniem z dnia 23 grudnia 2002 r. (Nr [...]), wznowił postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania małżonków J. wraz z dziećmi z miejsca stałego pobytu w lokalu Nr [...] usytuowanym w budynku przy ul. Z. [...] we W., po czym – decyzją z dnia 11 lutego 2003 r. (o tym samym numerze) – odmówił uchylenia swojej własnej decyzji z dnia 15 grudnia 2000 r., powołując w podstawie prawnej swojego orzeczenia przepisy art. 145 i art. 151 § 2 k.p.a. Wojewoda D. – decyzją z dnia 4 kwietnia 2003 r. (Nr [...]), wydaną po rozpatrzeniu odwołania stron – utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie, z powołaniem w podstawie prawnej przepisów art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 151 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji, organ odwoławczy – po opisaniu dotychczasowego przebiegu wcześniejszych postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych, jakie toczyły się w sprawie – ograniczył się do zaprezentowania następującego stanowiska: Badając zarzut stron, "organ I instancji ustalił, że pomimo, iż uchybił on art. 10 § 1 i art. 34 Kodeksu postępowania administracyjnego, to jednak T. i K. J. z własnej winy nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego, gdyż nie dopełnili oni obowiązku meldunkowego wynikającego z treści art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tj. nie zameldowali się w innym miejscu ani na pobyt stały ani na pobyt czasowy przed upływem czwartej doby, licząc od dnia przybycia, zatem brak jest w niniejszej sprawie powodu do uchylenia decyzji o wymeldowaniu rodziny J. z miejsca pobytu stałego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Gdyby natomiast tytuł wykonawczy Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyki został w przyszłości uchylony, to odwołujący się będą mogli żądać wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem zgodnie z art. 151 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej odmawia uchylenia dotychczasowej decyzji, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego". T. i K. J. zaskarżyli decyzję Wojewody D. z dnia 4 kwietnia 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu. W skardze (a także w dodatkowym piśmie z dnia 21 września 2003 r.) wywodzili, że same organy przyznały, iż w toku postępowania zakończonego wydaniem ostatecznej już decyzji Prezydenta W. z dnia 15 grudnia 2000 r. doszło do naruszenia prawa. Skarżący nie zgodzili się z oceną, iż to z ich winy nie brali oni udziału w tamtym postępowaniu. W tym kontekście podkreślili, że przez cały czas odbierali przesyłaną im korespondencję, zarówno na adres miejsca ich stałego zameldowania, jak i nadchodzącą na podany Spółdzielni, a zatajony przez nią przed organami administracji, adres dla korespondencji. Zarzucili także, iż skoro złożyli sprzeciw od eksmisyjnego wyroku zaocznego, wznowione postępowanie należało zawiesić do zakończenia tej sprawy. Wyrazili wreszcie zapatrywanie, że zakończenie sprawy będzie możliwe dopiero po wszczęciu postępowania karnego, którego przedmiotem miałoby być poświadczenie nieprawdy przez Zarząd MSM. W odpowiedzi strona przeciwna podtrzymała swoje stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ze względu na dokonaną reformę sądownictwa administracyjnego wymaga wyjaśnienia, że od dnia 1 stycznia 2004 r. skarga podlegała już rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako miejscowo i rzeczowo właściwy. Uwzględniając dyspozycję art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Sąd zobowiązany był stosować przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej w dalszych rozważaniach – w skrócie – jako p.s.a. Należy w związku z tym podkreślić, że stosownie do art. 3 § 1 p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w tej ustawie, między innymi w art. 145 § 1 p.s.a. Natomiast z art. 134 § 1 p.s.a. wynika, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględniając przywołane przepisy należy stwierdzić, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie całą przytoczoną w niej argumentację można podzielić. W ocenie składu rozpoznającego sprawę, orzekając we wznowionym postępowaniu oba organy uchybiły przepisom procesowym w stopniu, który mógł zaważyć na kierunku podejmowanego rozstrzygnięcia. Pierwsze uchybienie polegało na częściowym tylko rozpatrzeniu wskazanych we wniosku o wznowienie podstaw z art. 145 § 1. Zwłaszcza Wojewoda D. skupił się wyłącznie na podstawie wymienionej w pkt. 4 tego przepisu (strona nie brała udziału w postępowaniu bez własnej winy), ignorując drugą podstawę, o której mowa w pkt. 5, tzn. wyjście na jaw nowej okoliczności – zatajenie przez inną stronę postępowania znanego jej adresu dla korespondencji podanego przez T. i K. J. – istniejącej w czasie rozstrzygania o wymeldowaniu, ale nieznanej organowi. Doprowadziło to zresztą do odmiennej oceny sprawy przez organy administracji publicznej obu instancji. Z powołanej podstawy prawnej przez Prezydenta W. (art. 151 § 2 k.p.a.) zdaje się wynikać, że organ ten przyjął, iż zaistniała jednak któraś z przyczyn uzasadniających wznowienie postępowania, skoro po ponownym rozpatrzeniu sprawy odmówił uchylenia swojej własnej decyzji z dnia 15 grudnia 2000 r., ponieważ w wyniku wznowionego postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Organ pierwszej instancji przeoczył jednak, że w wypadku zastosowania art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 2 k.p.a. powinien był jednocześnie stwierdzić, że przy wydawaniu decyzji z dnia 15 grudnia 2000 r. doszło do naruszenia prawa. Otóż, takiego stwierdzenia naruszenia prawa, tzn. wskazania konkretnej przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 k.p.a., decyzja Prezydenta W. wydana we wznowionym postępowaniu nie zawiera. Wojewoda D. zdaje się natomiast nie dopatrywać w ogóle istnienia jakiejkolwiek przyczyny wznowienia wymienionej w art. 145 § 1, skoro powołał jako podstawę swojego rozstrzygnięcia inny – niż Prezydent W. – przepis, a mianowicie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. Uzasadnienie takiego stanowiska nie może się jednak ograniczyć do przytoczenia ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji co do winy wnioskodawców oraz własnych uchybień art. 10 ust. 1 i art. 34 k.p.a., których dopuścił się ten organ. Na marginesie tej kwestii godzi się zauważyć, że dokonana przez organy obu instancji ocena winy państwa J. jest bardzo pobieżna. Budzi ona wątpliwości z trzech powodów. Po pierwsze, jeśli zważyć, że zawinionego postępowania stron upatruje się w fakcie niedopełnienia obowiązku meldunkowego, zapominając o tym, iż przedmiotem sprawy zakończonej wydaniem ostatecznej decyzji Prezydenta W. z dnia 15 grudnia 2000 r. była właśnie ocena zasadności wniosku Spółdzielni o ich wymeldowanie. Po drugie dlatego, iż ocena ta nie uwzględnia własnych uchybień organu popełnionych w tamtym postępowaniu. W świetle zaś obowiązku przewidzianego w art. 9 k.p.a. nie można obarczać strony konsekwencjami nieprawidłowości proceduralnych, spowodowanych przez sam organ. Wreszcie, po trzecie, z tej przyczyny, iż ocena ta zupełnie abstrahuje od faktu ujawnienia nowej okoliczności, w postaci zatajenia przez inną stronę pierwszego postępowania znanego je adresu korespondencyjnego T. i K. J., którego wykorzystanie zapewniłoby ich czynny udział w sprawie i czyniłoby zbędnym wyznaczanie dla nich przedstawiciela, w trybie określonym w art. 34 k.p.a. Wpływ tej okoliczności na możliwość przypisania państwu J. winy wydaje się ewidentny. Zdaniem Sądu, istotniejsze jest jednak inne uchybienie przepisom procesowym. Uszło bowiem uwagi organów obu instancji, że po myśli art. 148 k.p.a., uprawnienie do skutecznego wniesienia podania o wznowienie postępowania obwarowane jest miesięcznym terminem, liczonym od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia, lub od dnia, w którym dowiedziała się ona o wydaniu decyzji (w wypadku powoływania się na podstawę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Z dokumentacji sprawy, zwłaszcza z pisma skarżących do Prokuratury Rejonowej Wrocław-Krzyki, datowanego na dzień 2 lipca 2001 r., wynika niezbicie, iż już w dacie sporządzenia tego pisma mieli oni świadomość wydania przez Prezydenta W. decyzji z dnia 15 grudnia 2000 r., mimo iż nie brali oni udziału w postępowaniu poprzedzającym wydanie tej decyzji, właśnie wskutek zatajenia wspomnianego adresu dla korespondencji przez spółdzielnię (skoro informowali o tym organ ścigania). W treści tego samego pisma zawarta jest zresztą informacja, że T. J. dowiedział się o fakcie wydania decyzji z dnia 15 grudnia 2000 r. już w dniu 20 czerwca 2001 r. Nie rozważenie przez organy tej okoliczności, w kontekście zachowania terminów, o których mowa w art. 148 k.p.a. (oraz inne, wcześniej opisane naruszenia przepisów prawa procesowego), obligowało Sąd do uchylenia wszystkich orzeczeń wydanych we wznowionym postępowaniu, zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.s.a., o czym orzeczono w pkt I niniejszego wyroku. Postanowienie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w art. 200 p.s.a., a orzeczenie z pkt. III wynika z art. 152 p.s.a.