II SA/Kr 899/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędziowie WSA Małgorzata Brachel - Ziaja (spr.) AWSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2006 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia 26 lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji, II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. R. kwotę 300 zł. ( trzysta złotych ), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 26. 02. 2002 r. , Nr [...] , Wojewoda [...] na podstawie art. 9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku nr 46, poz. 543) i art. 138 par l pkt l k.p.a.., po rozpatrzeniu odwołania: M. R., E. P., A. L. i M. J. S. od decyzji Prezydenta Miasta [...] - miasta na prawach powiatu z dnia [...] grudnia 2001 roku, nr [...] , orzekającej o odmowie zwrotu części działki nr [...] o pow. 51706 m2 obr. [...] jedn. ewid. [...] m. [...] , w granicach zbytej na rzecz Skarbu Państwa parceli katastralnej [...] . kat. [...] o pow. 1284 m. 2, b. gm kat. [...] - na rzecz poprzednich właścicieli i ich spadkobierców - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził, co następuje: parcela [...] . kat [...] której właścicielką była F. G., została przejęta na rzecz Skarbu Państwa (Przedsiębiorstwa [...] w [...]) orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady narodowej w [...] z dnia [...] . 09. 1953 r., Nr: [...] , na podstawie przepisów dekretu z dnia [...] .04. 1949 r. M. R., E. P., A. L., M. S. i A. S., jako wykazani spadkobiercy F. G. wystąpili wnioskami z dnia [...] .06.1996 r. i dnia [...].12. 1997 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jako zbędnej na cel wywłaszczania. W toku postępowania ustalono, że w wyniku licznych przekształceń wnioskowana do zwrotu parcela [...]. kat. [...] o pow. 1284 m2 stanowi obecnie część działki nr [...] o pow. 51707 m2 obr. [...] jedn. ewid. m. [...] - [...] . W toku oględzin stwierdzono, iż wnioskowana do zwrotu działka stanowi teren niezabudowany, porośnięty trawą. Przedmiotowa działka stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego "[...] " SA w [...] , na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] . 01. 1993 r. Nr [...] , a wpis tego prawa została ujawniony w Kw [...]w dniu [...].09.1993 r. W tej sytuacji uwzględniając stan prawny nieruchomości, organ I instancji odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości podając jako podstawę takiego rozstrzygnięcia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.. Wojewoda [...] rozpatrując odwołanie M. R., E. P., A. L. i M. S. podzielił pogląd organu I instancji stwierdzając, że w sytuacji gdy na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami to, zgodnie z przepisem art. 229 tej ustawy roszczenie o zwrot nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust.3 nie przysługuje. >Jie ma znaczenia w takim przypadku okoliczność, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia lub, że poprzedni właściciel nie został poinformowany o możliwości zwrotu działki przed ustanowieniem użytkowania wieczystego na rzecz Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego "[...] " S.A.. Ta ostatnia kwestia nie może być przedmiotem postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości. Zarzuty stron nie mogły odnieść żadnego skutku wobec treści art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, zarzucając, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 229 u g.n. Podniosła też , że w toku postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości złożyła wniosek o rozwiązanie umowy wieczystego użytkowania z wytwórnią Sprzętu Komunikacyjnego [...] S. A. w [...] i wniosek ten nie został rozpoznany, i dotychczas nie otrzymała żadnego stanowiska organu w tej sprawie. Załatwienie sprawy o rozwiązanie użytkowania wieczystego powinno wyprzedzać wydanie orzeczenia w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 7. 04. 2004 r. skargę oddalił. Przytaczając w uzasadnieniu wyroku przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i ustalony bezsporny stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdził, że w tych okolicznościach sprawy roszczenie o zwrot nie przysługuje poprzedniemu właścicielowi, a organ nie był uprawniony do badania prawidłowości ustanowienia użytkowania wieczystego i do podważenia decyzji w tym przedmiocie , jest bowiem związany ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] .01. 1993 r., na podstawie której prawo użytkowania wieczystego postało. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej M. R., wyrokiem z dnia 17. 05. 2005 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. W uzasadnieniu Wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uznał trafność zarzutu skarżącej naruszenia przez organy administracyjne przepisu art. 97 par l pkt 4 k.p.a. przez niezawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości w sytuacji gdy skarżąca złożyła wniosek o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego z [...] S. A. w [...] . Postępowanie w sprawie rozwiązania tego użytkowania wieczystego zostało wszczęte wnioskiem M. R., przeprowadzono czynności wyjaśniające w sprawie, informowano skarżącą o jego prowadzeniu , co wynika z akt sprawy. Prawdziwe jest również twierdzenie skarżącej , że postępowanie to nie zostało w żadnej formie zakończone i nie informowano jej o dokonanych ustaleniach i o konsekwencjach prawnych rozstrzygnięcia sprawy użytkowania wieczystego (czy w zależności od ustaleń potraktowanie wniosku strony, podnoszącej w toku postępowania, także zarzuty przeciwko decyzji z dnia 28.01 1993 r , jako wniosku o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji) powinno poprzedzać postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na mocy dekretu z dnia [...] . 04. 1949 r. Przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami roszenie poprzedniego właściciela nieruchomości nie było a priori wyłączone tylko na tej podstawie, że nieruchomość jest obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz innej osoby, z tym zastrzeżeniem , że realizacja tego roszenia była uzależniona od poprzedniego rozstrzygnięcia o losach prawa użytkowania wieczystego przysługującego innej osobie . O takiej zależności mowa była w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 15. 02. 1999 r. /OPSA 15/98, ONSA 1999/3/75/. Zmiana stanu prawnego nie może jednak prowadzić do sytuacji niejasnych , niezawinionych przez skarżącą, prowadzących do utraty zaufania do organów Państwa i stanowionego przez nie prawa. Jeśli organ podejmuje postępowanie w związku z wnioskiem skarżącej, to musi to postępowanie w jakiejkolwiek formie, zakończyć. Okoliczność, że w stanie prawnym w dacie orzekania przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowił, że roszczenie o zwrot nie przysługuje, nie może być rozumiana jako wyłączająca możliwość podejmowania działań zmierzających do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego. W sytuacji gdy w związku z wnioskiem skarżącej postępowanie w sprawie ewentualnego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego prowadzono , kwestie z nim związane powinny być wyjaśnione przed podjęciem decyzji w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości, opartej m.in. na przepisie art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W konsekwencji takie zaniechanie organu administracji - niewyjaśnienie kwestii zapoczątkowanej wnioskiem skarżącej i brak zawieszenia postępowania w sytuacji gdy postępowanie wyjaśniające , w związku z tym wnioskiem, było prowadzone i nie zostało zakończone w jakikolwiek sposób - czyni uzasadnionym zarzut naruszenia prawa, które miało wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie sprawę zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 190 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Sąd , któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Na tle niebudzących wątpliwości ustaleń dokonanych przez organy orzekające w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości bezsporne są m.in. okoliczności dotyczące: - wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości stanowiącej działkę l.kat [...], obj. Kw[...], decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w trybie dekretu z dnia [...] . 04. 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla, realizacji narodowych planów gospodarczych na rzecz Państwa / Przedsiębiorstwa Państwowego [...] w [...]/, jako niezbędnej dla realizacji narodowych planów gospodarczych. - w dacie wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność F. G., której wykazanymi spadkobiercami są M. R., E. P., A. L., A. S. i M. J. S., i którzy łożyli wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa, a pozostaje w użytkowaniu wieczystym [...] w [...] , na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...].01.1993 r., [...] ( w aktach brak tej decyzji). Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w Kw [...] w dniu [...]. 09.1993 r. W świetle przedstawionej wyżej wykładni przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawartej w uzasadnieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, trzeba mieć na uwadze sformułowaną tezę, że powołany przepis ten nie stoi na przeszkodzie do podejmowania działań zmierzających do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego, przez podmiot uprawniony z mocy art. 136 ust. 3 tej ustawy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skoro, jak wynika z akt sprawy - i na co zwraca uwagę Naczelny Sąd Administracyjny - zostało wszczęte, a dotychczas nie zostało zakończone postępowanie administracyjne z wniosku skarżącej M. R. w sprawie o rozwiązania umowy wieczystego użytkowania, (względnie postępowanie z urzędu; w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] .01.1993 r. , na podstawie której ujawniono prawo użytkowania wieczystego w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości), - to trzeba stwierdzić, że decyzja w sprawie zwrotu nieruchomości jest przedwczesna. Bowiem dla postępowania o zwrot nieruchomości ma znaczenie zagadnienia wstępnego; sprawa dotycząca wyjaśnienia definitywnego kwestii rozwiązania użytkowania wieczystego, jakkolwiek by postępowanie to miało się zakończyć. Dlatego też organ prowadzący postępowanie zwrotowe był obowiązany je zawiesić na podstawie przepisu art. 97 par 4 k.p.a. do czasu zakończenia postępowania o rozwiązanie użytkowania wieczystego (bądź o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...]. 01. 1993 r.) Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem powyższej powinności oznacza naruszenie zarówno przepisu art. 97 par. l pkt 4 k.p.a. jak i przepisów postępowania art. 7 i art. 77 k. p. a. , które miały istotny wpływ na wynika sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 par l pkt l lit "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylając decyzje obu instancji wydane w ramach postępowania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na postawie art. 200 p.p.s.a.