II SA/Wa 1262/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędzia WSA Adam Lipiński, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2006 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku -oddala skargę- Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), odmówił przyznania M. Z. prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i emerytury rolniczej. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskodawczyni w latach 1988 – 2006 nie legitymuje się żadnym okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wskazano, że w dacie odmowy przyznania prawa do renty rolniczej z powodu braku wymaganego okresu ubezpieczenia emerytalno – rentowego ([...] listopada 1993 r.) nie było przeszkód do kontynuowania ubezpieczenia na wniosek. Zwrócono uwagę, że wnioskodawczyni posiada osoby zobowiązane do jej alimentacji (męża i synów). W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes KRUS, decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podnosząc, że przedstawione przez skarżącą argumenty jak i nadesłana dokumentacja nie dają podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podała, że obecnie ma 63 lata, od 1994 r. jest uznana za całkowicie niezdolną do pracy w rolnictwie, a od 1998 r. za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ograniczającej zdolność do samodzielnej egzystencji. Z faktów tych wywiodła, że przyczyną jej inwalidztwa była praca w rolnictwie. Również z tego powodu nie mogła kontynuować dobrowolnego opłacania składek, gdyż nie miała z czego ich opłacać. Skarżąca podała, że od 1958 r. rozpoczęła pracę w gospodarstwie rolnym rodziców. Następnie od 1964 r. do 1966 r. pracowała w gospodarstwie rolnym teściów, a od 1966 r. do 1987 r. mieszkała i pracowała w dzierżawionym gospodarstwie rolnym. W tym czasie opłacała składki na ubezpieczenie. W ocenie skarżącej, odmowa przyznania jej świadczeń rentowych z KRUS pozbawiona jest aspektu społecznego oraz narusza jej konstytucyjne prawo do renty za przepracowany okres i stwierdzone inwalidztwo. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w sprawie nie występuje przypadek niespełnienia warunków określonych w ustawie do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku, na skutek szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Podniesiono, że skarżąca przestała pracować w dzierżawionym gospodarstwie rolnym mając 44 lata. Była wówczas osobą zdrową i nie podjęła żadnego zatrudnienia. Od tego czasu przez 19 lat nie podlegała żadnemu ubezpieczaniu emerytalno – rentowemu co w konsekwencji uniemożliwiło jej uzyskanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, a następnie do emerytury rolniczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 ust. 1 powołanej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd nie stwierdził, aby organy podejmujące w badanej sprawie rozstrzygnięcie, dopuściły się naruszenia prawa materialnego, ewentualnie przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Z powołanego przepisu wynika, że decyzja w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, przyznawana przez Prezesa KRUS, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że rozstrzygniecie w tym zakresie uwarunkowane jest pozytywną oceną organu, co do spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w przepisie. Zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Emerytura rolnicza (renta) w trybie wyjątku może zostać przyznana osobie, która spełnia następujące warunki: • jest lub była rolnikiem lub domownikiem lub członkiem rodziny zmarłego rolnika lub domownika, • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, • nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać. Do przyznania tego świadczenia muszą być spełnione łącznie wszystkie wskazane wyżej warunki, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zebrano materiał dowodowy i zanalizowano całokształt sprawy. W sprawie nie jest kwestionowany stan zdrowia skarżącej jak też jej trudna sytuacja materialna. Skarżącej odmówiono przyznania przedmiotowego świadczenia z powodu braku zaistnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej uzyskanie świadczeń ustawowych. Organ emerytalny w dniu [...] lipca 2003 r. odmówił przyznania skarżącej emerytury rolniczej z powodu niewykazania wymaganych, co najmniej 100 kwartałów okresów ubezpieczenia (skarżąca udowodniła tylko 82 kwartały) - Sąd Apelacyjny w P. wyrokiem z dnia [...] września 2005r. sygn. akt [...] oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] kwietnia 2004 r. sygn. akt [...], oddalającego odwołanie od tej decyzji. W związku z powyższym istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny przyczyn pozostawania poza ubezpieczeniem rolniczym przez okres 18 kwartałów, czyli 4 i pół roku, które było przyczyną odmowy przyznania świadczenia emerytalnego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżąca wyjaśniła, że powodem pozostawania po 1987 r. poza ubezpieczeniem rolniczym był stan zdrowia. Jednakże jak wskazują akta sprawy (k. 39 – 41 akt administracyjnych) stan zdrowia uniemożliwiał jej pracę w rolnictwie dopiero od końca 1992 r. Zatem brak aktywności w rolnictwie od 1988 r. do końca 1992 r. nie może być usprawiedliwiony okolicznościami zdrowotnymi, a fakt, że od 1993 r. skarżąca stała się całkowicie niezdolna do pracy w rolnictwie nie oznacza, że nie mogła podjąć aktywności zawodowej poza rolnictwem i opłacać składek z tytułu ubezpieczenia. W aktach sprawy nie ma również dowodów mogących wskazywać, że skarżąca nie podejmowała w tym czasie zatrudnienia z powodów innych niż zdrowotne, które zasługiwałyby na uznanie ich za szczególne i uniemożliwiające zatrudnienie i pracę. Jednocześnie należy stwierdzić, że trudne warunki materialne nie są wystarczającym argumentem dla przyznania tego świadczenia, gdyż nie jest to świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Nie kwestionując wykazanych przez skarżącą trudnych kolei życia należy uznać, że Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w granicach uznania administracyjnego przyjął, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania emerytury rolniczej w drodze wyjątku. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.