IV SA/Wa 1053/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Anna Mruk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2006r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r. [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego oddala skargę IV SA/Wa 1053/06 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r., znak [...] , Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: - uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 1999 r., nr [...] , odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] grudnia 1967 r., nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej w J. o powierzchni 4, 5020 ha, stanowiącej byłą własność J. i M. małżonków N. - i - umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zreferował dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego. Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] grudnia 1967 r. przejęto na własność Państwa nieruchomości rolną należącą do J. i M. N.. Decyzję wydano na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) Następca prawny adresatów decyzji S. N. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji z 1967 r., podnosząc, iż wydano ją z rażącym naruszeniem prawa. Decyzją z dnia [...] września 1999 r. Wojewoda [...] załatwił żądanie wnioskodawcy odmownie. Od decyzji tej wnioskodawca wniósł odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rozpatrzywszy to odwołanie organ odwoławczy, stwierdził co następuje. Postępowanie przed organem I instancji (Wojewodą [...] ) było bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania wynika z faktu, iż prowadził je organ niewłaściwy do rozpatrzenia żądania wnioskodawcy. Organem właściwym do orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest organ wyższego stopnia w stosunku do tego, który kwestionowaną decyzję wydał (art.l57§2 k.p.a.). Organem, który wydał decyzję z dnia [...] grudnia 1967 r. było Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. (zgodnie z art. 2 ustawy z 1957 r.). Ustawa z 1957 r., ustanawiająca instytucję przejęcia gospodarstwa opuszczonego oraz kompetencję do stosowania tej instytucji utraciła moc prawną w dniu 1 lipca 1982 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79). Ustawa z 26 marca 1982 r. przewidziała jednakże instytucję zbliżoną. Organem umocowanym do jej stosowania był organ administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego. W wyniku zmian ustrojowych kompetencja ta przeszła do właściwości organów gminy jako zadania zlecone (art.3 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. Nr 34, poz. 198). Organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych, należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art.l ust.l ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych - Dz.U. nr 122, poz. 593). W zakresie objętym niniejszą sprawą brak takich przepisów szczególnych. Wojewoda [...] orzekł zatem w I instancji w sprawie, do której rozstrzygnięcia właściwe było samorządowe kolegium odwoławcze. Decyzja ta podlega zatem uchyleniu, a postępowanie przed organem I instancji należy umorzyć na zasadzie art.l38§l pkt 2 k.p.a. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł S. N.. Skarżący podniósł w niej, iż decyzję z 1967 r. wydano z rażącym naruszeniem prawa (nie wystąpiła bowiem konieczna do przejęcia przesłanka opuszczenia gospodarstwa). W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na tej podstawie, iż sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art. 1 § 1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 - zwanej dalej "p.p.s.a.")- Przywołane regulacje realizują w szczególności art.2 i 7 Konstytucji R.P., stanowiące, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym oraz to, iż organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiada prawu, obowiązującego w dacie jej wydania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2003 r. sygn. I SA 3120/01, LEX nr 81672). W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 k.p.a. określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydaw. C.H. Beck, Warszawa 2000, str. 674). W niniejszej sprawie, kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja z 1967 r. została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 21 lipca 1961 r., który utracił moc w dniu 1 lipca 1982 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79). Powołana ustawa nie zawiera żadnych uregulowań o przejęciu kompetencji w zakresie spraw wynikających z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.), co pozwoliłoby określić właściwość organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do decyzji wydanych na podstawie tego dekretu, a w obowiązującym stanie prawnym nie ma uregulowań pozwalających na przejmowanie przez Państwo mocą decyzji administracyjnej opuszczonych gospodarstw rolnych. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma też naczelników miast i gmin. Ten stan prawny niewątpliwie powoduje trudności w ustaleniu właściwego organu do stwierdzenia nieważności zakwestionowanego przez skarżących aktu. Stosownie do treści art. 157 § 1 k.p.a. właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. O tym, jakie są organy wyższego stopnia, przesądza przepis art. 17 k.p.a. Jednak z jego treści nie można wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia wobec nieistnienia już w obowiązującym systemie prawnym organu, który wydał kontrolowaną decyzję i równocześnie nie istnieją podstawy materialnoprawne, na jakich ta decyzja została oparta. W takim przypadku jako kryterium właściwości należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198), w myśl którego do właściwości organów gminy przeszły jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. W myśl art. 17 pkt 1 k.p.a., w jego brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw i w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej (Dz. U. Nr 162, poz. 1126) organami wyższego stopnia są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustaw>' szczególne stanowią inaczej. Oznacza to, że organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez prezydium powiatowej rady narodowej jest samorządowe kolegium odwoławcze, bowiem brak jest przepisu, który stanowiłby o właściwości wojewody w tych w sprawach jako organu wyższego stopnia. Rozpoznanie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Wojewodę [...] w pierwszej instancji oznacza, iż postępowanie nadzorcze przeprowadził w 1 instancji organ rzeczowo niewłaściwy. Prawidłowo decyzję tę uchylił organ odwoławczy a postępowanie przed Wojewodą umorzył. Skarżący winien zatem podnosić, iż decyzja z 1967 r. rażąco narusza prawo, przed właściwym samorządowym kolegium odwoławczym, do którego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekaże akta sprawy po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.