I SA/Op 121/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Zborzyński Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy Marzena Łozowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 września 2006 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę Wnioskiem zawartym w odwołaniu z dnia 19 grudnia 2005 r. od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 rok oraz kwoty odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie płatności zaliczek na ten podatek za miesiące od stycznia do października 2001 r., pełnomocnik skarżącego - Pan M. P. zwrócił się o zawieszenie postępowania podatkowego, wskazując jako podstawę prawną art. 201 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. W załączeniu przedłożył opinię sądowo - psychiatryczną sporządzoną przez biegłego sądowego. Ponadto powołał się na inne opinie biegłych psychiatrów o stanie poczytalności skarżącego – M. P. przedłożone w toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji. Pismem z dnia 2 lutego 2006 r. organ wezwał stronę do uzupełnienia braków wniesionego podania, między innymi poprzez przedłożenie postanowienia sądu orzekającego o ubezwłasnowolnieniu skarżącego (jeżeli takie zostało wydane) lub udzielenie informacji, czy zostało wszczęte postępowanie w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż M. P. nie jest ubezwłasnowolniony, ani też nie toczy się postępowanie w tej sprawie. Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu postanowieniem z dnia 1 marca 2006 r. nr [...] odmówił zawieszenia postępowania w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. stwierdzając, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki warunkujące zawieszenie postępowania. Wskazał, iż stosownie do przepisu art. 201 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa, organ podatkowy zawiesza postępowanie w razie utraty przez stronę lub jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych. Przy czym przepis art. 135 wskazanej ustawy stanowi, iż zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w sprawach podatkowych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, jeżeli przepisy prawa podatkowego nie stanowią inaczej. Podkreślił, że nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie (art. 12 ustawy kodeks cywilny). Zatem osoba pełnoletnia nieubezwłasnowolniona ma pełną zdolność do czynności prawnych. Organ stwierdził, iż okoliczność utraty zdolności do czynności prawnych strony może być stwierdzona przez organ podatkowy jedynie na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu w sprawie ubezwłasnowolnienia tej osoby. Bez względu na rangę i treść przedłożonych przez pełnomocnika w niniejszej sprawie dowodów, rozstrzyganie o tym, czy zachodzą podstawy do przyjęcia, iż stan psychiczny Pana M. P. uzasadnia orzeczenie ubezwłasnowolnienia należy do wyłącznych kompetencji sądu powszechnego i nie może być przedmiotem analizy ani oceny organu podatkowego. Samo stwierdzenie choroby psychicznej i leczenie w poradni zdrowia psychicznego nie pozbawia strony zdolności do czynności prawnych, a tym samym nie stanowi przesłanki do zawieszenia postępowania na podstawie art. 201 §1 pkt 4 Ordynacji podatkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2001 r. sygn. akt I S.A./Gd 980/00 LEX nr 53892, wyrok SN z dnia 23 września 1999 r. sygn. akt II UKN 131/99, publ. OSNP 2001/3/77). Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie, w którym podniósł, iż wydane postanowienie nie odpowiada na treść pisma z dnia 10 lutego 2006 r. Uważa, iż przedstawione opinie biegłych psychiatrów stwierdzające u skarżącego stan całkowitej niepoczytalności winny być traktowane na równi z okolicznością ubezwłasnowolnienia. Zdaniem pełnomocnika, nie można wymagać, by osoba poddała się procedurze ubezwłasnowolnienia, gdyż orzeczenie w tej sprawie niesie dla osoby zainteresowanej negatywne skutki na przyszłość. Pełnomocnik stwierdził, iż powołane w spornym postanowieniu orzeczenia Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mają znaczenia w sprawie, gdyż dotyczą innych sytuacji. Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu rozpatrując zarzuty i argumenty powołane w zażaleniu nie znalazł podstaw do uchylenia rozstrzygnięcia z dnia 1 marca 2006 r., bowiem uznał, iż bezspornym w sprawie jest, iż skarżący nie został ubezwłasnowolniony i nie toczy się w tej sprawie postępowanie. Zatem posiada pełną zdolność do czynności prawnych. W świetle powyższego w sprawie nie zaistniała przesłanka, o której mowa w powołanym wyżej przepisie art. 201 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Ponadto organ wyjaśnił, iż nie negował przedłożonych opinii psychiatrycznych, jednakże dowody te samodzielnie nie mogą rozstrzygać o posiadaniu (bądź nie posiadaniu) przez daną osobę zdolności do czynności prawnych. Opinie biegłych psychiatrów, co do stanu zdrowia konkretnej osoby i co do tego, czy jest ona w stanie kierować swym postępowaniem stanowią przedmiot dowodu w postępowaniu sądowym (art. 227 k.p.c. w zw. z art. 13 § 1 k.c, oraz art. 278 § 1 k.p.c), a ocena, czy ustalony przez biegłych stan faktyczny uzasadnia ubezwłasnowolnienie i w jakim stopniu, wchodzi w zakres stosowania prawa i należy do kompetencji sądów okręgowych, a to na podstawie art. 544 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.). Z powyższego organ wywodził, iż organy podatkowe nie są właściwe do samodzielnego wyjaśniania i ustalania, czy wydane opinie psychiatryczne uzasadniają ubezwłasnowolnienie. Tym samym nie mogą rozstrzygać o utracie przez podatnika zdolności do czynności prawnych. W skardze na przedmiotowe rozstrzygnięcie pełnomocnik twierdził, iż w zaskarżonym postanowieniu zaprezentowano pogląd sprzeczny z § 31 kodeksu karnego, bowiem nie uznano orzeczenia lekarzy - biegłych psychiatrów - o całkowitej niepoczytalności skarżącego. Podniósł, iż rozstrzygnięcie organu zmusza: "do niekorzystnych rozporządzeń co do własnej przyszłości" i jest sprzeczne z prawem unijnym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 27 września 2006 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę dodatkowo podnosząc, iż organy podatkowe winny wyznaczyć termin do wszczęcia postępowania o ubezwłasnowolnienie skarżącego. Pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Stosownie do art. 201 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa obligatoryjną przesłanką do zawieszenia postępowania przez organ podatkowy jest utrata przez stronę lub jej przedstawiciela ustawowego zdolności do czynności prawnych. Zgodnie natomiast z art. 135 Ordynacji podatkowej zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w sprawach podatkowych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, jeżeli przepisy prawa podatkowego nie stanowią inaczej. Zatem osoba fizyczna ma pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli jest pełnoletnia i nieubezwłasnowolniona. Pozbawienie bądź ograniczenie zdolności do czynności prawnych następuje w wyniku ubezwłasnowolnienia całkowitego lub częściowego Nie jest sporne, iż skarżący nie został ubezwłasnowolniony ani nawet nie toczy się postępowanie w sprawie o jego ubezwłasnowolnienie. Natomiast jak trafnie wskazał organ podatkowy – choroba i leczenie w poradni zdrowia psychicznego, jeżeli nie spowodowały ubezwłasnowolnienia nie stanowią przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania (wyrok SN z dnia 23 września 1999 r. sygn. akt II UKN 131/99 - OSNP 2001/3/77, wyrok NSA z dnia 13 lipca 2001 r. sygn. akt I SA/Gd 980/00 - LEX nr 538920), bowiem choroba taka nie unicestwia zdolności do czynności prawnych (art. 12 i 13 k.c.). Wobec powyższego osoba pełnoletnia, która nie została ubezwłasnowolniona, ma pełną zdolność do czynności prawnych, choćby ze względu na swój stan psychofizyczny, de facto nie była w stanie kierować swoim postępowaniem (wyrok NSA z dnia 27.03.2002 r., sygn. akt II SA 3501/01 Lex nr 83719). Rację mają organy podatkowe, iż na podstawie przytoczonych powyżej przepisów okoliczność utraty zdolności do czynności prawnych strony może być stwierdzona przez organ podatkowy jedynie na podstawie prawomocnego orzeczenia w sprawie ubezwłasnowolnienia tej osoby (wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2002 r., sygn. akt I SA/Ka 1152/2001, POP 2003/2/29), a orzeczenie ubezwłasnowolnienia należy do wyłącznych kompetencji sądu powszechnego i nie może być przedmiotem analizy i oceny organu podatkowego. Ubezwłasnowolniony nie ma zdolności prawnych, przy czym brak ten wynika nie z faktu braku rzeczywistych możliwości kierowania postępowaniem, lecz z mocy orzeczenia sądu orzekającego o ubezwłasnowolnieniu, i istnieje on tak długo, jak długo istnieje prawomocne orzeczenie sądu w tym względzie (patrz: Komentarz do art. 12 kodeksu cywilnego w: K. Piasecki ,Kodeks cywilny. Księga pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Zakamycze, 2003). Powołanie w skardze przepisu Kodeksu karnego nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, bowiem rozstrzygnięcie prawidłowo oparto o przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. W ocenie Sądu za nieuprawniony należało uznać zarzut pełnomocnika skarżącego wyrażony na rozprawie, iż organy winny wyznaczyć termin do wszczęcia postępowania o ubezwłasnowolnienie. Organy podatkowe ani nie miały takiego obowiązku ani też nie miały podstawy prawnej do zgłoszenia takiego żądania. Jednakże prawidłowo konsekwentnie stały na stanowisku, iż tylko prawomocne orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu skarżącego mogło być przyczyną zawieszenia postępowania podatkowego w oparciu o przepis art. 201 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. W tym celu wezwano pełnomocnika skarżącego o przedłożenie takiego postanowienia sądu bądź też o udzielenie informacji, czy zostało wszczęte takie postępowanie. Jak wynika z analizy zebranego materiału dowodowego orzeczenia w przedmiocie ubezwłasnowolnienia skarżącego nie wydano, jak też nie toczyło się żadne postępowanie w powyższej sprawie. Ponadto podkreślenia wymaga fakt, iż pełnomocnik skarżącego w skardze, jak też na etapie postępowania podatkowego twierdził, iż wszczęcie postępowania w sprawie o ubezwłasnowolnienie skarżącego byłoby dla niego niekorzystne, niosłoby negatywne skutki na przyszłość. Wprost zarzucano organom, iż: "nie można nikogo zmuszać ani też sugerować, aby poddał się procedurze ubezwłasnowolnienia" (patrz: zażalenie), jak też podnosił, iż jest to sprzeczne nie tyko z przepisami kodeksu karnego, ale również z prawem unijnym. Reasumując stwierdzić trzeba, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa. Zostało należycie uzasadnione, ze wskazaniem podstaw prawnych i faktycznych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz.1270 ze zm.).