II SA/Łd 298/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant referent stażysta Marta Aftowicz-Korlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2006 roku sprawy ze skargi S. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz S. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr[...], na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c oraz art. 22 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił S. M. przyznania uprawnień kombatanckich. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni podniosła, iż oprócz pobytu w obozie w P. przebywała też w obozie przesiedleńczym w P. Była również w obozie hitlerowskim w Niemczech, lecz nie jest w stanie podać jego nazwy. Dodała, iż jest osobą schorowaną i porusza się o kulach. Często jeździ do poradni specjalistycznej i posiadanie zniżki na PKS byłoby dla niej korzystne. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...]Nr[...] , po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w oparciu o art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, podkreślił, iż S. M. przebywała w obozie w P., a następnie w obozie przejściowym w P., skąd skierowano ją na roboty przymusowe na terytorium Francji. Z zaświadczenia z Archiwum Państwowego w Ł. z dnia 20 września 2005 r. wynika, że strona wraz z rodziną została wysiedlona z miejscowości D. w b. pow. S. i osadzona w obozie przesiedleńczym podległym Urzędowi Pracy w Ł., znajdującym się w P. przy ul. A 4. W dniu 26 maja 1944 r. została wywieziona z rodziną na roboty przymusowe do III Rzeszy. Powołane przez stronę obozy w P. i P. nie figurują jednak w wykazie zamieszczonym w rozporządzeniu z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) i z tego też powodu nie można mówić o represji w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" lub "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Ponadto organ wyjaśnił, że okoliczność wykonywania pracy przymusowej w III Rzeszy nie jest represją w rozumieniu powołanej wyżej ustawy. Powyższą decyzję S. M. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o przyznanie uprawnień kombatanckich. W motywach skargi strona opisała warunki, panujące w obozach. Jej zdaniem, doznane represje psychiczne i fizyczne są wystarczającą podstawą do przyznania wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 26 września 2006 r. S. M. poparła skargę i wyjaśniła, iż ma przyznane świadczenie z tytułu deportacji do pracy przymusowej we Francji za okres 14 miesięcy od kwietnia 1943 r. do sierpnia 1944 r. Po wysiedleniu wraz z całą rodziną przebywała w obozie w P. przez około 3 tygodnie, choć mogło to trwać dłużej. Następnie została przewieziona do P., nie pamięta jednak miejsca ani ulicy pobytu, choć wydaje jej się, że była to stacja PKP P. Dopiero stamtąd w końcu kwietnia 1943 r. została wywieziona do obozu w Niemczech, w którym przebywała około miesiąca przed dowiezieniem do Francji. Strona oświadczyła także, że posiada zaświadczenie z Czerwonego Krzyża, potwierdzające jej pobyt we Francji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoczynając rozważania należy podkreślić, iż w toku każdego postępowania administracyjnego organ administracji publicznej zobowiązany jest stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa.). Realizując tak sformułowaną zasadę praworządności, organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zaś jako dowód winien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 i 77 § 1 kpa). Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ oceni, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa.). Zdaniem Sądu, zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy bezspornie świadczy o naruszeniu wskazanych wyżej reguł procedury administracyjnej. Przede wszystkim podnieść trzeba, iż z treści złożonych przez S. M. pism, trudno wywnioskować, czy strona w rzeczywistości wnosiła o przyznanie uprawnień kombatanckich, czy też o przyznanie świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Faktem jest, iż pismo z dnia 4 listopada 2005 r. (k. 9 akt administracyjnych) zatytułowała "wniosek o przyznanie dodatku kombatanckiego, energetycznego i kompensacyjnego". Nie sposób jednak nie zauważyć, że pisała w nim o wysiedleniu z rodzinnej wsi i osadzeniu w obozie hitlerowskim ale także o deportacji na roboty przymusowe do Francji. Podobnie w piśmie z dnia 6 grudnia 2005 r., wśród tytułów, które miałyby stanowić podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich strona wymieniła wywiezienie na roboty przymusowe do Francji. Wobec tego, podstawowym obowiązkiem organu administracji publicznej było ustalenie rzeczywistej woli skarżącej i wyjaśnienie, czy domaga się przyznania uprawnień kombatanckich czy też świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej, by móc prowadzić postępowanie administracyjne we właściwym trybie. Mając na względzie postanowienia art. 7-9 kpa organ winien był zwrócić się do S. M. o zajęcie jednoznacznego stanowiska w tej kwestii. Rozpoznanie sprawy bez ustalenia dokładnego przedmiotu żądania stanowi bowiem naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na jego wynik. Zauważyć w tym miejscu wypada, że Sąd dopiero w trakcie rozprawy uzyskał od skarżącej informacje, iż ma przyznane świadczenie z tytułu deportacji do pracy przymusowej i w istocie rzeczy domaga się przyznania uprawnień kombatanckich. Ustalenia w tym zakresie winny jednak zostać poczynione przez organ orzekający w toku postępowania wyjaśniającego, a nie przez Sąd i znaleźć swoje odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy niniejszej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przy ustaleniu jaki charakter ma pismo procesowe strony nie ma decydującego znaczenia jego tytuł, ani nawet dosłowne powołanie poszczególnych zawartych w nim zwrotów, ale ocena intencji strony dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności. O tym, jaki charakter ma mieć ostateczne pismo decyduje strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stosownych informacji w ramach obowiązków wynikających z art. 9 kpa, o jej sytuacji procesowej, przysługujących jej środkach obrony jej praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia- w tym celu aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r., sygn. akt IV SA 4339/03, LEX nr 164511; wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2001 r., sygn. akt II SA/Gd 315/00, LEX nr 76101). Badając następnie legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia skład orzekający stwierdził, iż jego wydanie nie zostało poprzedzone wyczerpującą analizą materiału dowodowego. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję własną, którą odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich. Uznał bowiem, że obóz w P., w którym według zaświadczenia z Archiwum Państwowego z dnia 20 września 2005 r. (k. 13 akt administracyjnych) przebywała S. M. podlegał Urzędowi Pracy w Ł. i nie został wymieniony w § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154). Poza tym nie ma on charakteru obozu, o którym stanowi art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Również pobyt w obozie przesiedleńczym w P. w 1943 r. nie mógł stanowić podstawy przyznania wnioskowanego świadczenia, skoro jedynym obozem przesiedleńczym znajdującym się na terenie P., wymienionym w § 6 powołanego wyżej rozporządzenia jest obóz przesiedleńczy P.-G., który istniał od 5 listopada 1939 r. do 22 maja 1940 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ orzekający nie odniósł się przede wszystkim do kwestii pobytu skarżącej w obozie hitlerowskim w Niemczech mimo, iż strona wielokrotnie zwracała uwagę na tą okoliczność. Miało to bowiem miejsce zarówno w życiorysie, wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (k. 12, 9 i 16, 21 akt administracyjnych). W toku całego postępowania administracyjnego organ nie podjął żadnych czynności dla ustalenia, w którym obozie w Niemczech, kiedy oraz jak długo przebywała tam S. M. W tym celu Kierownik Urzędu winien pouczyć stronę o możliwości zgłoszenia dowodów na wskazaną okoliczność, ewentualnie przesłuchać stronę, albo też wezwać do wskazania świadków, którzy poświadczyliby jej pobyt w obozie hitlerowskim w Niemczech. Podkreślić wreszcie trzeba, że uwadze Kierownika Urzędu uszedł fakt, iż istnieje rozbieżność pomiędzy zaświadczeniem z Archiwum Państwowego w Łodzi z dnia 20 września 2005 r. a dokumentami z A., na które powołuje się skarżąca w kwestii wywiezienia na roboty przymusowe. Okoliczność tą strona podniosła zresztą już w piśmie z dnia 4 listopada 2005 r. inicjującym przedmiotowe postępowanie administracyjne. Z załączonego do akt administracyjnych zaświadczenia wynika, że skarżąca wraz z rodziną została wysiedlona z miejscowości D. w byłym powiecie S. i osadzona w obozie podległym Urzędowi Pracy w Ł., znajdującym się w P. przy ul. A 4. W dniu 26 maja 1944 r. wywieziona została na roboty przymusowe do III Rzeszy. Natomiast według skarżącej dokumenty, które otrzymała z A. potwierdzają jej pobyt we Francji już od kwietnia 1943 r., a więc ponad rok wcześniej, aniżeli wynika to z zaświadczenia. W tej sytuacji, istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy miało ustalenie, czy w momencie wysiedlenia S. M. istniał obóz w P. i ewentualnie jaki miał charakter, a co za tym idzie wyjaśnienie, co się działo ze skarżącą i jej rodziną w okresie od kwietnia 1943 r. do dnia 26 maja 1944 r. Organ administracyjny pozostał w tym wypadku zupełnie bierny. Co więcej, nie podjął również żadnych czynności w celu uzyskania dokumentów, na które powoływała się skarżąca. Podsumowując, całokształt powyższych rozważań prowadzi w ocenie składu orzekającego do wniosku, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone wadliwie i nierzetelnie. Stwierdzone zaś uchybienia przepisom postępowania administracyjnego (art. 7, 8, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3) mogły mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpoznając sprawę ponownie winien przeanalizować powyższe wywody i podjąć wszelkie czynności zmierzające do zgromadzenia w całości materiału dowodowego, by następnie na jego podstawie ustalić rzeczywisty stan faktyczny sprawy. Czynności te pozwolą na dokonanie prawidłowej subsumcji prawa materialnego i ocenę, czy S. M. spełnia przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. Wyniki tych ustaleń, winny natomiast przybrać postać rozstrzygnięcia, o którym mowa w dyspozycji art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.