VII SA/Wa 1132/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska - Śpiewak (spr.), , Sędzia WSA Leszek Kamiński, Sędzia WSA Jolanta Zdanowicz, , Protokolant Ewa Sawicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2007 r. ze skargi P. S. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania formularza. I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego P. S. kwotę 160 zł (sto sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. nr 210, poz. 2135 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 kpa, po rozpoznaniu zażalenia P. S. na postanowienie o odmowie wydania formularza E-111 wyrażone w piśmie z dnia [...] czerwca 2005 r. znak [...], podpisanym przez Kierownika Sekcji ds. Współpracy Międzynarodowej [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w O. - uchyli zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż skarżący w dniu [...] sierpnia 2005 r. w [...] Oddziale Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia złożył wniosek o wydanie formularza E-111 oraz jako dowód objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym legitymację ubezpieczeniową z pieczątką zakładu pracy z dnia [...].06.2005 r. Następnie pismem znak [...] z błędnie oznaczoną datą [...] czerwca 2005 r., podpisanym przez kierownika Sekcji ds. Współpracy Międzynarodowej poinformowano P. S., że wniosek o wydanie formularza E-111 należy składać w terminie nie wcześniejszym niż 14 dni przed planowanym terminem wyjazdu. Podniesiono, że okres pobytu za granicą wskazany we wniosku przekracza ten termin. Na pismo powyższe, potraktowane jako postanowienie wydane na podstawie art. 219 kodeksu postępowania administracyjnego, P. S. wniósł zażalenie W ocenie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia przyczyna odmowy wydania formularza E 111 wskazana w powyższym piśmie nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym prawie. Żaden z przepisów powszechnie obowiązujących nie uzależnia wydania formularza E 111 od terminu złożenia wniosku o jego wydanie. Zasadne było natomiast pouczenie wnioskującego o terminie ważności E 111 (obecnie Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego, zwanej dalej "EKUZ"), a w związku z tym zasadności złożenia wniosku w terminie zbliżonym do terminu wyjazdu, jednak okoliczność ta nie mogła stanowić samoistnej podstawy odmowy formularza E 111. Jednocześnie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia nie podzielił stanowiska skarżącego, iż dyrektor oddziału Funduszu nie może żądać udokumentowania faktu ubezpieczenia w NFZ w toku postępowania o wydanie zaświadczenie. Istotą zaświadczenia jest bowiem urzędowe poświadczenie pewnych faktów lub stanu prawnego, czyli w przypadku dyrektora oddziału wojewódzkiego wydającego E 111 (EKUZ) potwierdzenie, że osoba wskazana w tym dokumencie ma prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na terenie Unii Europejskiej. Warunkiem korzystania ze świadczeń jest realizacja obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, czyli zgłoszenie osoby podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia do Funduszu oraz opłacenie składki w terminie i na zasadach określonych w ustawie. Co prawda przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nakładają na Fundusz obowiązek prowadzenia Centralnego Wykazu Ubezpieczonych w celu potwierdzania prawa do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego, jednakże poświadczenie prawa do świadczeń może nastąpić jedynie w przypadku, kiedy Fundusz dysponuje danymi dotyczącymi realizacji obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego (art. 97 ust. 3 pkt 8 ustawy). Dane zawarte w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych dotyczące realizacji tego obowiązku pochodzą głównie ze sprawozdań przesyłanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Rolniczą Kasę Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 87 ust. 10 cyt. ustawy. Sprawozdania te przesyłane są za dany kwartał nie później niż do ostatniego dnia drugiego miesiąca następującego po tym kwartale, w związku z tym dotyczącą okresów przeszłych i nie są aktualnym i kompletnym źródłem informacji o aktualnej realizacji obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Oznacza to, że dyrektor oddziału wojewódzkiego może, w razie konieczności, przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające w rozumieniu art. 218 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, mające na celu ustalenie czy w odniesieniu do wnioskującego został spełniony obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, a tym samym żądać okazania dokumentu potwierdzającego fakt realizacji obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie wniósł P. S. wskazując, iż postanowienie jest prawidłowe co do rozstrzygnięcia, jednakże jego uzasadnienie nie odpowiada prawu. Zdaniem skarżącego niezasadne jest twierdzenie organu, że obowiązkiem osoby wnioskującej o wydanie zaświadczenia E 111 jest udokumentowanie faktu objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym w NFZ. Na poparcie tego twierdzenia nie jest powoływany żaden przepis prawa. Organ prowadzi dowolne rozważania na temat kryteriów jakie powinien spełniać wnioskodawca oraz przedkładane przez niego dokumenty, by uprawdopodobnić fakt, że w przyszłości (tj. w chwili wyjazdu, a może nawet i w okresie całego planowanego pobytu zagranicą) wnioskodawca będzie ubezpieczony. Takie rozumowanie, nie dość że nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa, to prowadzi do naruszenia zapisów uośoz. Z art. 97 ust. 3 pkt 8 tej ustawy wynika, że do zakresu działania NFZ należy w szczególności prowadzenie Centralnego Wykazu Ubezpieczonych. Cel prowadzenia tego Wykazu określił ustawodawca w art. 97 ust. 4 ustawy wskazując, iż prowadzony on jest m.in. w celu: - gromadzenia danych o ubezpieczonych w Funduszu; - gromadzenia danych o osobach uprawnionych do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji; - wydawania poświadczeń i zaświadczeń w zakresie swojej działalności; Z kolei art. 51 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nakłada na oddziały wojewódzkie NFZ obowiązek wydawania zaświadczeń potwierdzających prawa do świadczeń opieki zdrowotnej przysługujących ubezpieczonemu, zgodnie z przepisami o koordynacji, na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA). Z zestawienia treści wskazanych przepisów wynika, zdaniem skarżącego, iż zaświadczenia wydaje się przede wszystkim na podstawie danych CWU, który jest prowadzony właśnie w celu potwierdzania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wydawania stosownych poświadczeń i zaświadczeń. Przyjęcie, tak jak chce tego organ, że obywatele, chcąc uzyskać zaświadczenie o fakcie bycia ubezpieczonym w NFZ, mają przedkładać organom Funduszu dowody, potwierdzające fakt ubezpieczenia, jest niezgodne z prawem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Zdaniem Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na przedmiotowe postanowienie nie przysługuje zażalenie. Postanowienie to nie rozstrzyga sprawy co do istoty, nie jest też postanowieniem kończącym postępowanie, ponieważ na skutek uchylenia wcześniejszego postanowienia organ I instancji wyda powtórne postanowienie, na które przysługuje zażalenie. Tym samym na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nie przysługuje też skarga do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, iż Sąd nie podziela stanowiska Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia przedstawionego w odpowiedzi na skargę. Zgodnie z przepisami Działu VII KPA dotyczącymi wydawania zaświadczeń, postępowanie zaświadczeniowe może zakończyć się tylko na dwa sposoby - wydaniem zaświadczenia, co jest nieorzeczniczą czynnością materialno-techniczną lub przewidzianym w art. 219 kpa postanowieniem o odmowie wydania zaświadczenia. Pismem [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia odmówiono skarżącemu wydania zaświadczenia i organ odwoławczy prawidłowo uznał, iż stanowi ono postanowienie wydane na podstawie art. 219 kpa i rozpatrzył wniesione na nie zażalenie. Dopuszczalność wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na wydane w tym trybie postanowienie organu odwoławczego wynika z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), co potwierdzone zostało już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wydawanym w oparciu o przepis art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, którego odpowiednikiem jest art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.09.1998 r., sygn. akt I SAB 49/98; nie publ.). Uchylając postanowienie I instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wskazał niewłaściwą podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia – przywołując przepis art. 138 § 1 pkt 2 kpa, zamiast art. 138 § 2 kpa, który stanowi podstawę wydania rozstrzygnięcia kasacyjnego. Niezależnie od powyższego przypomnieć należy, iż zaświadczenie jest tylko potwierdzeniem stanu rzeczy. Wystawianie zaświadczenia określonej treści konkretnemu podmiotowi może być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, którego zakres wynikać będzie nie tylko z żądania osoby zainteresowanej, lecz również z oceny możliwości jego spełnienia przez organ. Postępowanie to powinno być przeprowadzone przy odpowiednim zastopowaniu przepisów dotyczących dowodów w postępowaniu orzekającym. Odpowiedniość stosowania tych przepisów podyktowana jest uproszczonym charakterem postępowania w sprawie wydawania zaświadczeń, które ma wyłącznie formę tzw. postępowania gabinetowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, II SA 994/00 z dnia 9.05.2002 r.; Lex nr 83811). Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia uchylając postanowienie organu I instancji nie wskazał w jakim zakresie rozstrzygniecie sprawy, a więc wydanie zaświadczenia, wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Już chociażby z wyżej wskazanych przyczyn zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, gdyż wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela także argumentację skarżącego dotyczącą obowiązku organów, zarówno wojewódzkich oddziałów NFZ jak i Narodowego Funduszu Zdrowia, wydawania zaświadczeń, także na formularzu E 111, na podstawie danych znajdujących się w ich posiadaniu. Przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przewidują prowadzenie przez Fundusz Centralnego Wykazu Ubezpieczonych m.in. w celu gromadzenia danych o ubezpieczonych w Funduszu oraz wydawania poświadczeń i zaświadczeń w zakresie swojej działalności (art. 97 ust. 4 ustawy). Zgodnie z art. 217 kpa zaświadczenie jest urzędowym poświadczeniem określonych faktów lub stanu prawnego, które wynikają z ewidencji, rejestrów lub innych danych będących w posiadaniu organu (art. 218 § 1 kpa). Skoro tak, to organ nie może się uchylić od wydania zaświadczenia dotyczącego danych wynikających z prowadzonego przez siebie Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, a odmowa wydania zaświadczenia może nastąpić tylko wówczas, gdy osoba ubiegająca się nie wskaże przepisu prawa lub nie wykaże interesu prawnego albo gdy jej żądanie nie znajduje oparcia w dokumentach o których mowa w art. 218 § 1 kpa. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.