I OSK 167/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.), Jolanta Sikorska, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 września 2006r. sygn. akt IV SA/Gl 353/05 w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatek do zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 26 września 2006 r. sygn. akt IV SA/l 353/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, uwzględniając skargę D. P., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. Ś. z dnia [...] nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono D. P. przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem, gdyż organy uznały, że dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe, wynoszące 504 zł, bowiem, ich zdaniem, przejście D. P. na urlop wychowawczy nie może być traktowane jako utrata dochodu. Uwzględniając skargę, Wojewódzki Sąd wyjaśnił: W sprawie bezsporny jest fakt, że skarżąca [...] maja 2004 r. urodziła dziecko, w okresie od 5 października 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. został jej udzielony urlop wychowawczy, zaś dochód rodziny w 2002 r. wyniósł na osobę [...] zł, jednak w sprawie istotne jest wyjaśnienie pojęcia "utrata dochodu" o czym mowa w art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, mającego wpływ na ustalenie wysokości dochodu i przyznanie prawa do świadczeń, o które skarżąca ubiegała się. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji tego pojęcia, zatem powinno ono być interpretowane w sposób uwzględniający językowe dyrektywy wykładni, zatem w tej sprawie będzie ono oznaczać utracenie sumy wpływów lub ich ubytek z powodu okoliczności faktycznych, które uniemożliwiają matce dziecka osiąganie dochodu z tytułu zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Taka interpretacja znajduje uzasadnienie na tle zadań Państwa wynikających z Konwencji o Prawach Dziecka, z których wynikają obowiązki kierowania się interesem dziecka jako wartością nadrzędną i objęcie pomocą materialną rodzin o niskich dochodach, szczególnie wielodzietnych, który to cel realizuje ustawa o świadczeniach. Zasiłek rodzinny, o którym mowa w art. 4 ust. 1 i art. 8 tej ustawy ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a wobec tego ograniczenie prawa do niego może być wyłącznie uzależnione od rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny. Przebywanie matki na urlopie wychowawczym, którego istotą i celem jest stworzenie korzystnych warunków do sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, powoduje nieuzyskiwanie dochodu z zatrudnienia, a więc faktyczną jego utratę, co jest tożsame z "utratą dochodu", o czym mowa w art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosło, reprezentowane przez radcę prawnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, obowiązującego w dacie orzekania przez Kolegium, art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2004 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) polegającą na niewłaściwym przyjęciu, że przejście na urlop wychowawczy jest utratą dochodu w rozumieniu tego przepisu. Zdaniem organu "utrata" w języku polskim mieści w sobie pierwiastek ostateczności, natomiast nie dotyczy chwilowych, czasowych momentów, zatem "utrata dochodu" to odpowiednie źródło, z którego był pobierany, a wobec tego przebywanie na urlopie wychowawczym nie może być utożsamiane z utratą dochodu, gdyż stosunek pracy trwa nadal i nie ma tu elementu definitywności utraty źródła, a tylko czasowej rezygnacji z niego z woli pracownika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych istotnie nie zawiera definicji pojęcia "utrata dochodu", którym posługuje się w art. 5 ust. 4. Jednak brak w ustawie definicji jakiegoś pojęcia, która to definicja nie zawsze, jak w tym wypadku jest konieczna, nie uniemożliwia prawidłowego jego rozumienia. Organy orzekające w sprawie D. P. "utratę dochodu" rozumieją, jak wynika z zaskarżonych decyzji i skargi kasacyjnej, jako rzecz definitywną i nieodwracalną. Jednak w takim rozumieniu o utracie dochodu można mówić tylko w razie śmierci strony będącej pracownikiem, czy też uzyskującej dochód z innych źródeł aniżeli umowa o pracę. Trudno przyjąć założenie, że tylko o takie właśnie rozumienie tego pojęcia chodziło ustawodawcy. Taka przyczyna utraty dochodu jest rzeczywiście ostateczna i nieodwracalna w ogóle, jednakże może być sytuacja całkowitej utraty dochodu w określonym czasie lub tylko jego zmniejszenie, jednak w obu ostatnich wypadkach będzie to utrata dochodu, czasem odwracalna, czasem nawet definitywna. Czasowa utrata dochodu to np. utrata pracy z różnych przyczyn, a także urlop wychowawczy, przy czym obie sytuacje są odwracalne. Przejście na rentę lub emeryturę także jest utratą dochodu, nawet nieodwracalną, w sensie nieuzyskiwania go w wysokości dotychczasowej. Zgodzić zatem należy się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że art. 5 ust. 4 posługując się pojęciem "utrata dochodu" rozumie je nie jako rzecz ostateczną w sensie absolutnej niemożności jego ponownego uzyskania, ale jako utratę zależną od okoliczności danej, konkretniej sytuacji strony. Podzielając pogląd Sądu co do celu i roli urlopu wychowawczego stwierdzić należy, iż skorzystanie z niego przez pracownika powoduje utratę dochodu w rozumieniu art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy, że realizując owe, przyznane przepisami, prawo, pracownik nie może ponosić ujemnych skutków tej realizacji. Urlop wychowawczy służy określonemu, nadrzędnemu – jak to podkreślił Sąd – celowi, zatem przebywanie na nim przez pracownika nie może go obciążać ujemnie. Skorzystanie przez D. P. z urlopu wychowawczego pociągnęło za sobą niewątpliwie utratę przez nią dochodu, zatem zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżone decyzje naruszają prawo. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).