II SA/Wa 328/06

Dnia 22 września 2006 r.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, WSA Joanna Kube, Protokolant Milada Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2006 r. sprawy ze skargi L. S. przedstawicielki ustawowej małoletnich F. S. i K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenie w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. J. S. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 zł (słownie: pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku L. S. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku małoletnim dzieciom F. S. i K. S. postanowił, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2005 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku, po zmarłym ojcu dzieci K. S. W uzasadnieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczność, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Ojciec dzieci na przestrzeni 46 lat życia miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 23 lata, 4 miesiące i 17 dni. Organ podał, że od ostatnio udowodnionego okresu składkowego przypadającego na dzień 31 lipca 1999 r. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. 3 stycznia 2005 r. nie istniały przeszkody do kontynuowania zatrudnienia. Przez 5 lat i 6 miesięcy nie został udokumentowany jakikolwiek okres, za który opłacone zostały składki na ubezpieczenie społeczne. Prezes ZUS podał, że w tym czasie nie była wobec ubezpieczonego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. W ocenie organu w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, na skutek których ojciec małoletnich dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu powołanej wyżej ustawy. Organ wskazał, że również świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Prezes ZUS podał, że nie kwestionuje faktu występujących na rynku pracy trudności w znalezieniu pracy, jednakże powyższe nie może być uznane za okoliczność szczególną, która uniemożliwiła spełnienie warunków do uzyskania świadczenia ustawowego. Natomiast podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. W skardze na powyższą ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych L. S. wskazując, że jest ona krzywdząca wniosła o jej uchylenie. Podała, że nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, iż mąż świadomie podejmował zatrudnienie bez zgłoszenia do ubezpieczenia. Podejmował różne czynności, w tym m.in. zbierał butelki, puszki i złom, aby za zarobione na ich sprzedaży pieniądze, kupić chleb. Skarżąca wskazała, że K. S. został zwolniony z pracy z powodu likwidacji zakładu pracy, nie mógł znaleźć następnie zatrudnienia ze względu na wiek i trudną sytuację na rynku pracy. Powiatowy Urząd Pracy skierował K. S. na szkolenie, lecz również po tym szkoleniu nie otrzymał on pracy. Podała, że rodzina nie posiadała środków finansowych na wykupienie leków. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 93: poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powalanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślić przy tym należy, że ustawa nie gwarantuje jego wypłaty, pozostawiając przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza jednak - co wymaga podkreślenia - że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem - zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach - przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe uzyskania świadczenia. Akta sprawy nie pozwalają przyjąć, aby zachodziły szczególne okoliczności o jakich mowa w powołanym wyżej art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z akt tych wynika, że zmarły w wieku 46 lat ojciec małoletnich dzieci F. S. i K. S. legitymował się wprawdzie łącznym okresem ubezpieczenia wynoszącym 23 lata, 4 miesiące i 17 dni, jednakże przed dniem powstania całkowitej niezdolności o pracy orzeczonej przez lekarza orzecznika ZUS, tj. przed 3 stycznia 2005 r. przez ponad 5 lat nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie i nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego ojca dzieci uprawnień do świadczenia ustawowego. W czasie niewykonywania zatrudnienia K. S. nie był uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (v. wyrok NSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r, sygn. akt II SA 306/00). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd Prezesa ZUS, zgodne z którym okoliczności szczególnej nie stanowi sytuacja panująca na rynku pracy. Sama bowiem trudna sytuacja na rynku pracy niepołączona z aktywnym poszukiwaniem pracy, nie jest w ocenie Sądu zasługującą na usprawiedliwienie przeszkodą uniemożliwiającą spełnienie warunków do uzyskania świadczenia ustawowego. Szkolenie, na które powołuje się skarżąca, ojciec dzieci odbył w 1998 roku, a więc w czasie, gdy był zatrudniony. Natomiast dowody znajdujące się w aktach sprawy nie potwierdzają, aby ojciec dzieci aktywnie poszukiwał pracy i podnosił swoje kwalifikacje zawodowe w czasie, gdy był zarejestrowany w charakterze bezrobotnego. Sąd, podobnie jak organ, nie kwestionuje, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z dnia 19 kwietnia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2345/04), powyższe nie stanowi okoliczności szczególnej, o której mowa w powołanym wyżej przepisie. W świetle powyższego, ustalenia organu co do braku spełnienia przestanki szczególnych okoliczności należy uznać za prawidłowe. W mysl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru warunków z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stwierdzić należy, iż już sam brak szczególnych okoliczności przesądza o niemożności uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Organ wziął pod uwagę także trudną sytuację materialną skarżącej, jednakże nie miał możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku wyłącznie z tego powodu. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego oparto na przepisie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).