I SA/Wa 324/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) asesor WSA Joanna Skiba Protokolant asystent sędziego Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2006 r. sprawy ze skargi B. P., W. K. na decyzję Ministra Kultury I Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Kultury z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...]; 2) stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 324/06 Uzasadnienie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...], którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] z dnia [...] listopada 1993 r. wpisującej do rejestru zabytków pod numerem rejestru [...] dom mieszkalny w R. przy ul. [...]. Z ustaleń organu nadzoru wynika, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] orzekł o wpisie do rejestru zabytków przedmiotowego budynku m.in. na podstawie tzw. "karty białej", stanowiącej ewidencję zabytków architektury i budownictwa, wykonywanej przez arch. [...] w dniu 30 października 1993 r. W aktach znajduje się opinia Zespołu Ekspertów ds. Architektury, Urbanistyki i Krajobrazu Kulturowego z dnia 20 września 2001 r. stwierdzająca, iż w okresie poprzedzającym wpis budynku do rejestru zabytków elewacja frontowa uległa znacznemu zubożeniu. Niemniej jednak rzeczoznawca podkreślił, iż na wartość zabytkową obiektu składa się cały zespół zachowanych elementów wystroju i konstrukcji, a nie tylko te, które dotyczą elewacji. Materiał dowodowy sprawy zawiera także opinię M. W.- rzeczoznawcy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 29 grudnia 2001 r., w której stwierdzono, że uzasadnienie decyzji wpisującej budynek do rejestru zabytków nie zawiera oceny wartości zabytkowej, a opis budynku zawiera szereg błędów. Rzeczoznawca ten uznał także, że budynek w chwili wpisu nie posiadał wartości architektonicznej i naukowej a wpis został dokonany na podstawie błędnych ocen merytorycznych. W opinii tej rzeczoznawca stwierdza jednak, że obiekt jest dobrze umiejscowiony w historii R. ponieważ znana jest data wykonania projektu, data powstania budynku oraz autor projektu. Z powyższą opinią, w ocenie organu, zgodziła się Dyrektor Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego - B. T., która w opinii z dnia 14 maja 2002 r. wypowiedziała się za pozostawieniem budynku w rejestrze zabytków. Po przeanalizowaniu akt sprawy organ stwierdził, że oceny obiektu nie są jednoznaczne i żadna z wyżej wymienionych opinii nie może być traktowana jako niepodważalny dowód, że wpisanie przedmiotowego obiektu do rejestru zabytków dokonane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Budynek ten posiada wartość historyczną, jest bowiem interesującym przykładem budownictwa okresu, w którym powstał. W tej sytuacji organ uznał, że nie ma podstaw do wzruszenia decyzji poprzez stwierdzenie jej nieważności. W skardze na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego skarżący właściciele budynku B. P. i W. K. odwołują się do opinii wykonanej przez M. W. - rzeczoznawcy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która to opinia, w ocenie skarżących, podważa zasadność wpisu budynku do rejestru zabytków, gdyż w decyzji o wpisie stworzono obraz budynku zupełnie nieodpowiadający stanowi faktycznemu a obiekt nie posiada żadnej wartości historycznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, gdyż decyzje organu nadzoru naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Uzasadnienie kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] listopada 1993 r. orzekającej o wpisie do rejestru zabytków województwa radomskiego domu mieszkalnego przy ul. [...] w R., jest niezwykle lakoniczne i poza opisem budynku, który nie w całości jest zgodny ze stanem faktycznym, co zostało wykazane w późniejszych ekspertyzach, nie zawiera w ogóle oceny, dlaczego organ ten uznał za zasadne wpisać obiekt do rejestru zabytków w świetle przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach. W sytuacji więc, gdy został złożony wniosek o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji jako wpisującej obiekt do rejestru zabytków wbrew wymogom tej ustawy do dokonania takiego wpisu, rzeczą organu nadzoru było zbadanie, czy w dacie wydawania kontrolowanej decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] listopada 1993 r. przedmiotowy budynek spełniał przesłanki przewidziane przepisami ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i o muzeach (t.j. Dz. U. z 1999 r., Nr 98, poz. 1150 ze zm.) do wpisania go do rejestru zabytków i czy w związku z tym decyzja kontrolowana w sposób rażący nie narusza przepisów tej ustawy oraz czy w sprawie nie zachodzą inne przesłanki nieważności tej decyzji, określone w art. 156 § 1 kpa. W aktach sprawy znajdują się trzy opinie rzeczoznawców, na które powołuje się organ nadzoru w swoich decyzjach. Jednakże tylko jedna z nich została wydana w przedmiocie zasadności wpisu przedmiotowego budynku do rejestru zabytków. Jest to opinia mgr inż. architekta M. W.- rzeczoznawcy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie ochrony zabytków nieruchomych, wydana w dniu 29 grudnia 2001 r. na zlecenie Generalnego Konserwatora Zabytków. W opinii tej rzeczoznawca ustosunkował się do opisu budynku zawartego w kontrolowanej decyzji z dnia [...] listopada 1993 r. punktując nieprawidłowości i niezgodności ze stanem faktycznym jakie zawiera ta decyzja. Rzeczoznawca stwierdza, że uzasadnienie decyzji zawiera tylko uproszczony opis obiektu, który w dodatku jest błędny, nie wiadomo bowiem skąd wzięło się określenie "stylu", gdyż obiekt jest ewidentnie bezstylowy, nie wiadomo na czym polega oryginalność klatki schodowej, gdyż jak to stwierdza M. W., nie zawiera ona żadnych elementów, które można uznać za wyróżniające się oryginalnością rozwiązania. Zdaniem rzeczoznawcy, obiekt nie posiadał w chwili wpisu wartości architektonicznej i naukowej ani nie posiada ich obecnie. Obiekt nie posiada również wysokiej wartości historycznej. Istniejąca dokumentacja konserwatorska jest wystarczająca dla odnotowania obiektu jako jednego z wielu zwykłych budynków mieszkalnych powstałych w R. w I-ej połowie XX w. W konkluzji opinii rzeczoznawca stwierdza, że wpis do rejestru został dokonany błędnie, na podstawie błędnych ocen merytorycznych oraz błędów w procedurze analizy wartości zabytkowej. Dysponując taką opinią organ nadzoru, wbrew treści tej opinii uznał, że kontrolowana decyzja nie jest dotknięta wadą nieważności, gdyż obiekt nią objęty spełniał przewidziane ustawą wymogi uzasadniające uznanie go za dobro kultury, wymagające ochrony poprzez wpis do rejestru zabytków. Jednocześnie odnosząc się do opinii M. W. organ stwierdza, że opinia ta nie może być traktowana jako niepodważalny dowód, że wpisanie przedmiotowego obiektu do rejestru zabytków dokonana zostało z rażącym naruszeniem prawa. Należy stwierdzić, że powyższe oceny organu nadzoru są zupełnie dowolne, nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym, a wręcz z nim sprzeczne. Przy czym organ nie uzasadnił dlaczego nie podziela stanowiska rzeczoznawcy M. W. zawartego w wydanej przez niego opinii. Nie wskazał przyczyn, z powodu których temu dowodowi odmówił mocy dowodowej. Nie wskazał także dowodów, na których się oparł. Wskazuje to na wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 107 § 3 kpa. Dowolność ocen sformułowanych przez organ w decyzji, a które to oceny stały się podstawą wydania decyzji o treści podważonej przez skarżących, wskazuje jednoznacznie, że wydając decyzję o takiej treści organ nadzoru naruszył naczelną zasadę procesową, sformułowaną w art. 7 kpa, którą jest zasada prawdy obiektywnej oraz zasady postępowania zawarte w art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa. Należy zauważyć, że w uzasadnieniu decyzji organ stwierdza, że oceny obiektu nie są jednoznaczne. Wprawdzie nie wynika na podstawie czego takie sformułowanie organ wyprowadził, to niejednoznaczność oceny obiektu co do posiadanych wartości, uzasadniających jego wpisanie do rejestru zabytków, już poddaje w wątpliwość prawidłowość dokonania takiego wpisu. Wpisanie obiektu do rejestru zabytków powoduje ingerencję organu administracji publicznej w prawo własności, co pociąga za sobą, niewątpliwie, ograniczenie tego prawa własności przysługującego osobie trzeciej. Zatem taka ingerencja może nastąpić wyłącznie na podstawie ocen jednoznacznych i nie budzących wątpliwości. Należy również podnieść, że pozostałe dwie opinie, na które powołuje się organ w uzasadnieniu decyzji nie odnoszą się w ogóle do istoty sprawy, a mianowicie zasadności wpisania obiektu do rejestru zabytków, gdyż zostały wydane na potrzeby innych postępowań i dla innych celów i przy uwzględnieniu innych przesłanek formułują zawarte w nich oceny. I tak opinia Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturalnego w B. z dnia 14 maja 2002 r. została wydana w sprawie skreślenia z rejestru zabytków budynku w R. przy ul. [...]. Inne są przesłanki ustawowe do wpisania obiektu do rejestru zabytków a inne do skreślenia z tego rejestru obiektu do niego już wpisanego. Natomiast opinia Zespołu Ekspertów ds. Architektury, Urbanistyki i Krajobrazu Kulturowego Ośrodka Dokumentacji Zabytków w W. została wydana w związku z interwencją współwłaściciela budynku T. G. w sprawie zmiany wyglądu elewacji tego budynku i w ogóle nie odnosi się do problematyki zasadności wpisu tego budynku do rejestru zabytków oraz sprowadza się do opisu jakich zmian w budynku dokonano w porównaniu ze stanem z 1993 r. Przydatność tych opinii dla rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] listopada 1993 r. jest więc bardzo wątpliwa Ponownie rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] listopada 1993 r. organ nadzoru uwzględni w swoich rozważaniach uwagi i zastrzeżenia wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.