IV SA/Wa 668/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Jakub Linkowski, Sędziowie sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Miron, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi Z. U. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi L. H. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w W. przy [...], kwotę 240 zł. (dwieście czterdzieści), tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Burmistrz G. decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. orzekł o wymeldowaniu Z. U. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy [...] w W. Odwołanie od tej decyzji wniósł Z. U. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2002 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skargę na powyższą decyzję wniósł Z. U. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2003 r. uchylił zasarżoną decyzję. Sąd stanął na stanowisku, że decyzja Wojewody [...] została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie wyjaśniono bowiem podstawowych kwestii dotyczących ustawowych przesłanek wymeldowania skarżącego z pobytu stałego, a w szczególności, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne i miało charakter trwały. Ponadto ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonana została z naruszeniem art. 80 k.p.a., określającego zasady swobodnej oceny dowodów. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. uchylił decyzję Burmistrza G. z dnia [...] lipca 2002 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Prezydent [...], po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., orzekł o wymeldowaniu Z. U. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy [...] w W. Odwołanie od tej decyzji wniósł Z. U. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że zebrany materiał dowodowy w postaci przeprowadzonej przez organ kontroli meldunkowej w lokalu nr [...] przy [...] w W., ustaleń Komisariatu Policji [...], wyjaśnień stron postępowania i zeznań świadków prowadzi do wniosku, iż Z. U. od około 2 lat nie zamieszkuje w miejscu dotychczasowego pobytu stałego. Z. U. utrzymywał, że do opuszczenia lokalu został zmuszony bezprawnym zachowaniem współwłaścicieli nieruchomości, którzy utrudniali i uniemożliwiali mu zamieszkiwanie w nim. W tych sprawach zwracał się kilkakrotnie do organów ścigania. Prokuratura Rejonowa [...] nadzorowała dochodzenia w następujących sprawach: utrudniania Z. U. zamieszkiwania w lokalu nr [...] przy [...] w W. w okresie od maja do czerwca 2000 r. ([...]), gróźb karalnych wobec niego i utrudniania mu zamieszkiwania przez M. S. ([...]) oraz zmuszania go w okresie od kwietnia do czerwca 2002 r. do opuszczenia lokalu przez wypowiadanie wobec niego gróźb karalnych ([...]). Z. U. nie poszukiwał ochrony poprzez wszczęcie postępowania o przywrócenie posiadania lub dopuszczenie do jego współużytkowania. Wojewoda [...] przypomniał, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał pogląd, że opuszczenie miejsca pobytu jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem pobytu stałego i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania (por. wyrok NSA z 16 września 1986 III SA 437/86, wyrok z dnia 16 kwietnia 1987 r. SA/Wr110/87). Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu następuje nie tylko w sposób wyraźny poprzez złożenie stosownego oświadczenia, lecz także poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża taką wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nie przebywanie ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, który da się określić na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności. Okoliczności faktyczne sprawy wskazują, iż opuszczenie lokalu przez Z. U. było skutkiem powstałej, konfliktowej sytuacji między nim a współwłaścicielami nieruchomości przy [...] w W. Jednakże Z. U. sam podjął decyzję o opuszczeniu lokalu nr [...]. Podkreślono, że chociaż w trakcie rozprawy administracyjnej Z. U. deklarował chęć dalszego pobytu w miejscu zameldowania na pobyt stały, to jednocześnie wskazywał, iż w zaistniałych okolicznościach nie widzi możliwości przebywania w nim. Organ odwoławczy wyprowadził stąd wniosek o zamiarze Z. U. zerwania związków łączących go z dotychczasowym miejscem pobytu stałego. Nie bez znaczenia dla oceny spełnienia warunku określonego w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), jest fakt, że wyprowadzenie się Z. U. z lokalu wiązało się z jednoczesnym skoncentrowaniem przez niego spraw osobistych w innym miejscu – w lokalu jego znajomej przy ul. [...] w W. Wojewoda [...] podkreślił, że w postępowaniu dotyczącym realizacji obowiązku meldunkowego chodzi przede wszystkim o zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu osób, na których ciąży obowiązek zameldowania się lub wymeldowania. Właściwy organ obowiązany jest w każdym czasie podejmować czynności służące rejestracji prawdziwych danych o miejscu pobytu osób. W wypadku ujawnienia rozbieżności pomiędzy danymi w ewidencji a stanem faktycznym konieczne jest przeprowadzenie przez ten organ postępowania i wydanie orzeczenia uzgadniającego dane w ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Skoro okazało się, że zapis w ewidencji ludności nie jest zgodny ze stanem faktycznym, gdyż Z. U. nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy [...], należało orzec o jego wymeldowaniu. Skargę na powyższą decyzję wniósł Z. U. Skarżący zarzucił wydanie zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem art. 138 w związku z art. 16§1 k.p.a., poprzez orzeczenie o jego wymeldowaniu po uprzednim ostatecznym zakończeniu postępowania w tej sprawie decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. Ponadto według skarżącego kwestionowane rozstrzygnięcie podjęte zostało z obrazą art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, które doprowadziło do błędnych ustaleń, iż nie zamieszkuje on w lokalu nr [...] przy [...] w W. Z. U. zarzucił także naruszenie prawa materialnego – art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez uznanie, że spełnione zostały przesłanki wymienione w powołanym przepisie, podczas gdy skarżący nie opuścił dobrowolnie miejsca stałego zameldowania. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawione zostały przyczyny, które zdaniem skarżącego przemawiają za przyjęciem, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz okoliczności konfliktowej sytuacji, istniejącej między skarżącym a współwłaścicielami nieruchomości przy [...] w W. Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszym rzędzie należało rozważyć zarzut skargi dotyczący rażącego naruszenia art. 138 w związku z art. 16§1 k.p.a. Z uzasadnienia skargi wynika, że zdaniem skarżącego, wydanie przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] lipca 2003 r., wyłączało możliwość ponownego rozpoznania sprawy przez organ pierwszej instancji, gdyż sprawa wymeldowania skarżącego została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją. Stanowisko to jest oczywiście niesłuszne. W rozpoznawanej sprawie nie doszło bowiem do naruszenia zasady ogólnej trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16§1 k.p.a.) Należy przypomnieć, że decyzja organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2003 r. została wydana na podstawie art. 138§2 k.p.a.. Wojewoda [...] uchylił decyzję Burmistrza G. z dnia [...] lipca 2002 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Decyzja ta, jak wszystkie decyzje ostateczne, może być wzruszona wyłącznie w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego. Wydanie decyzji kasacyjnej i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji jest wyjątkiem od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. W takim wypadku obowiązkiem organu pierwszej instancji jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, zaś stronie służy prawo wniesienia odwołania. Ponowne rozpatrzenie sprawy, po wydaniu przez organ odwoławczy decyzji na podstawie art. 138§2 k.p.a., w żadnym razie nie może być traktowane jako naruszenie zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Decyzja kasacyjna nie została bowiem w tym wypadku wzruszana i pozostaje w obrocie prawnym. Przechodząc do pozostałych zarzutów skargi należy stwierdzić, że są one nietrafne. Wbrew stanowisku skarżącego organy orzekające w sprawie w sposób wystarczający wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności sprawy, w szczególności zbadały spełnienie przesłanek wymeldowania, wymienionych w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2004 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). W toku postępowania administracyjnego przeprowadzono szereg dowodów, w tym kontrolę meldunkową w dniu [...] września 2003 r. z udziałem stron ([...]). W tym samym dniu odbyła się rozprawa administracyjna, w czasie której przesłuchano świadków i strony ([...]). W czasie rozprawy administracyjnej skarżący oświadczył, że od dwóch lat nie mieszka w lokalu nr [...] przy [...], gdyż współwłaściciele nieruchomości uniemożliwiali mu zamieszkiwanie w tym mieszkaniu. Z. U. zaprzeczył by używano w stosunku do niego przemocy fizycznej, natomiast stwierdził, że ubliżano mu, by doprowadzić do opuszczenia lokalu. Ponadto oświadczył, że chce mieszkać w tym mieszkaniu. Organ pierwszej instancji zwrócił się do Komisariatu Policji [...] o przeprowadzenie kilku kontroli o różnych porach dnia, w celu stwierdzenia, czy Z. U. zamieszkuje w lokalu nr [...] przy [...]. Z pisma Kierownika Referatu Prewencji z dnia [...] października 2003 r. wynika, że podczas kontroli przeprowadzanych kilkakrotnie o różnych porach dnia, w miejscu zameldowania Z. U., nie zastano tam skarżącego. Z powyższego organy wyciągnęły prawidłowy wniosek, że skarżący w istocie w lokalu nr [...] nie mieszka. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organy orzekające, skarżący w mieszkaniu nr [...] zajmuje jeden z dwóch pokoi, drugi użytkowany jest przez jednego ze współwłaścicieli – K. S., przy czym kuchnia i łazienka przeznaczone są do wspólnego użytkowania. Po rozprawie administracyjnej współwłaściciele nieruchomości udostępnili skarżącemu klucze do lokalu, by zrealizować zamiar zamieszkania w nim. Z. U. nie powrócił jednak do miejsca stałego zameldowania, gdyż jak stwierdził w lokalu nie ma ogrzewania a instalacja elektryczna jest w bardzo złym stanie. Ponadto skarżący oświadczył, że chce mieszkać w całym mieszkaniu, a nie tylko w jednym pokoju z używalnością łazienki i kuchni. ( notatka służbowa z dnia [...] listopada [...]). W tym stanie sprawy organy obu instancji trafnie uznały, że skarżący, w istocie nie zamierza zamieszkać w lokalu przy [...], zaś swoje sprawy życiowe skoncentrował w innym miejscu. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji trafnie przyjęto, że Z. U. opuścił swe dotychczasowe miejsce zamieszkania i chociaż było to związane z konfliktową sytuacją to brak jest dowodów przemawiających za tym, że skarżący został zmuszony do opuszczenia lokalu. Podkreślenia wymaga, że wszystkie postępowania inicjowane przez skarżącego zawiadomieniami o popełnieniu przestępstw polegających na utrudnianiu mu zamieszkiwania w lokalu nr [...] przy [...] zostały umorzone, w jednym wypadku odmówione wszczęcia postępowania przygotowawczego ([...]). Podkreślenia wymaga, że skarżący nie domagał się w drodze postępowania cywilnego przywrócenia utraconego posiadania. Należy w tym miejscu zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał znaczenie pojęcia opuszczenia miejsca pobytu. W wyroku z dnia 12 kwietnia 2001 r. (V SA 3078/00 niepubl.), Sąd ten stwierdził, że równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Stanowisko to w pełni podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji, istotą postępowania w niniejszej sprawie było zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu skarżącego. Skoro skarżący, jak sam przyznaje, od 2001 r. nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały, konieczne było doprowadzenie do stanu, w którym zapis w ewidencji będzie odpowiadał stanowi faktycznemu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji.