II SA/Go 754/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.),, Asesor WSA Michał Ruszyński, Protokolant Krzysztof Rogalski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę. Na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 2 lit "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn.zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniu pieniężnym", Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] odmawiającą T.M. przyznania uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z przepisem art. 2 pkt 2 lit "a" ww. ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Na podstawie materiałów dowodowych organ ustalił, że represja strony rozpoczęła się od [...].01.1945 r. (od dnia urodzenia), a zakończyła się [...] maja 1945 r. ponieważ zajęcie K. ([...]) przez wojska koalicji antyhitlerowskiej nastąpiło [...] maja 1945 r., a ewentualne przebywanie w miejscowości w której pracowali przymusowo rodzice po dacie jej zajęcia nie spełnia warunków ustawy. Zatem represja strony trwała w sumie 3 miesiące i 25 dni, a więc krócej niż minimalny okres 6 miesięcy przewidziany w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. T.M. zaskarżył powyższą ustawę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej unieważnienie, w związku z naruszeniem zasady sprawiedliwości społecznej, określonej w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący wskazał, że jego matka była deportowana do prac przymusowych w okolice [...] w latach 1941-1945, on urodził się [...] grudnia 1944 r. Uznał także, iż ustawa o świadczeniach z tytułu pracy przymusowej nie przewiduje świadczeń dla osób urodzonych w czasie tych prac, dopiero orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazało, że osoby takie mogą być uznane za osoby represjonowane. W związku z powyższym w ocenie skarżącego do osób urodzonych w czasie prac przymusowych nie można stosować ustawowego wymogu, że deportacja musiała trwać 6 miesięcy, gdyż jest on niehumanitarny wobec osób, które żyły w łonie matki przez dziewięć miesięcy, w bardzo trudnych warunkach. T.M. podniósł także, iż Konstytucja w art. 68 nakazuje otoczyć szczególną opieką zdrowotną kobiety ciężarne, a takiej opieki matka skarżącego i on sam zostali pozbawieni. Skarżący wskazał także, że po wojnie matce zaginęły dokumenty, nie pamiętała ona daty jego urodzenia (twierdziła, że było to w okolicach Bożego Narodzenia). Dlatego też zarzuca wadliwe ustalenie jego daty urodzenia wbrew metryce otrzymanej w 2002 r., a z uwzględnieniem daty podanej wcześniej przez matkę. W jego ocenie organ winien zaliczyć co najmniej 4-miesięczny okres represji, a najbardziej sprawiedliwym byłoby doliczenie okresu ciąży ( łącznie 13 miesięcy). Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wywiódł, iż ustawa o świadczeniu pieniężnym nie przewiduje przyznania uprawnienia za samo urodzenie na terytorium III Rzeszy. Niezbędne jest natomiast wypełnienie określonych w niej warunków. Wobec tego nawet, gdyby organ przyjął za początkową datę podlegania represjom dzień [...] grudnia 1944 r., nie upłynąłby wymagany okres 6 pełnych miesięcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zważył, co następuje: W ocenie Sądu skarga T.M. nie jest zasadna, gdyż brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji organu administracji publicznej. Należy podkreślić, że przyznanie przedmiotowego świadczenia pieniężnego nie zależy od uznania organu, który wydaje decyzję, ale od spełnienia przez osobę ubiegającą się o to uprawnienie, przesłanek ściśle określonych przez ustawodawcę. Wbrew podnoszonym przez skarżącego zarzutom Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozstrzygnął sprawę przyznania mu świadczenia z tytułu pracy przymusowej zgodnie z prawem, nie naruszając zarówno przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę orzekania w przedmiotowej sprawie stanowił przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, zgodnie z którym represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Bezsporna między stronami jest okoliczność, iż matka skarżącego została deportowana do pracy przymusowej przez III Rzeszę z terytorium państwa polskiego do miejscowości K. ([...]), gdzie urodził się skarżący. Organ przyznał także, że skarżący był ofiarą represji w rozumieniu ustawy. Sporna jest jednak data urodzenia T.M.. Zgodnie z dowodem osobistym wydanym w dniu [...] sierpnia 1996 r. przez Burmistrza Miasta i Gminy oraz wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego złożonym w dniu [...] grudnia 2004 r., urodził się on w dniu [...] stycznia 1945 r. Natomiast skarżący wywodzi, iż jego matka nie pamiętała dokładnej daty i celowo "odmłodziła go", gdyż zgodnie ze sporządzoną w Czechach metryką urodzenia, którą otrzymał w 2002 r. - urodził się w dniu [...] grudnia 1944 r. Według "United States Army In Word War II. Special Studies. Chronology 1941/1945 pod redakcją Mary H.Wiliams, miejscowość K. została zajęta przez wojska koalicji antyhitlerowskiej [...] maja 1945 r. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez skarżącego. Rodzina skarżącego powróciła na terytorium Polski w czerwcu 1945 r.(list kolejowy dla powracających k.6 akt administracyjnych). Podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej było ustalenie przez organ, iż nie był on ofiarą represji przez wymagany ustawowo okres sześciomiesięczny. Z tego powodu Sąd podzielił wyrażone w odpowiedzi na skargę stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zgodnie z którym także przyjmując jako faktyczną datę urodzenia dzień 19 grudnia 1944 r., okres podlegania represjom nie wynosił 6 pełnych miesięcy. W okolicznościach sprawy przedmiotowa okoliczność faktyczna pozostawała zatem bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy uznać, iż nie są one zasadne. Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie, podziela utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego pogląd, zgodnie z którym o deportacji, w rozumieniu ww. ustawy, można mówić także w stosunku do dziecka zarówno wtedy gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót (vide teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2004 r. sygn. akt OSK 135/04, opubl ONSAiWSA z 2005 r., Nr 1, poz. 15). Jednakże dokonując wykładni przepisu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach przymusowych, należy mieć na uwadze, iż świadczenie pieniężne z tytułu deportacji na teren III Rzeszy nie jest związane z samym faktem przymusowego przebywania, czy też urodzenia się poza terytorium Polski sprzed 1 września 1939 r., lecz jedynie z wywiezieniem (ewentualnie koniecznością wykonywania) pracy przymusowej. Z tej przyczyny Sąd nie podziela stanowiska, zgodnie z którym o represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym nie decyduje to czy dziecko faktycznie pracowało. Dlatego też, w ocenie Sądu, T.M. jako kilkumiesięczne dziecko, nie spełnił tej wskazanej przez ustawodawcę przesłanki. Inaczej bowiem należy oceniać możliwość zmuszania, czy też konieczności świadczenia pracy przymusowej wraz rodzicami, przez nawet kilkuletnie dziecko, inaczej zaś przez noworodka lub niemowlę, które zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego (z przyczyn obiektywnych), nie mogło wykonywać żadnej pracy. Niezależnie od powyższego skarżący przyznaje, że od dnia jego urodzenia do zakończenia wojny (wyzwolenia miejscowości K.) nie upłynął wskazany w ustawie minimalny sześciomiesięczny okres, w którym podlegał on represji. Jednakże jego zdaniem w przypadku dziecka urodzonego przez kobietę wywiezioną na roboty przymusowe, w trakcie wykonywania tych robót, do okresu deportacji dziecka należałoby doliczyć także dziewięciomiesięczny okres ciąży matki. Zdaniem Sądu powyższy zarzut nie jest zasadny, gdyż brak jest podstaw do zaliczenia do okresu podlegania represjom okresu prenatalnego. Ustawa o świadczeniu pieniężnym nie przewiduje bowiem formy odszkodowania, czy też zadośćuczynienia za ewentualne szkody doznane przez obywateli przed urodzeniem, z powodu pracy przymusowej kobiety w okresie ciąży. Nie znajduje oparcia w obowiązującym stanie prawnym żądanie skarżącego uznania go za osobę represjonowaną w okresie przed jego urodzeniem. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ww. ustawy świadczenie pieniężne, przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Należy podkreślić, iż zarówno w okresie podlegania represjom w czasie II wojny Światowej, jak i obecnie nasciturus (dziecko poczęte) nie był i nie jest obywatelem polskim, i nie posiada osobowości prawnej. Zgodnie z przepisem art. 8 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn.zm.) zdolność prawną ma każdy człowiek od chwili urodzenia. Nasciturus nie mógł być zatem podmiotem praw majątkowych, nie był zatem także ofiarą represji, w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów ustawy. Także z tego powodu nie znajduje uzasadnionych podstaw żądanie skargi zaliczenia do okresu, w którym podlegał on represjom z tytułu pracy przymusowej, okresu prenatalnego. Odmienna interpretacja przedmiotowych przepisów byłaby sprzeczna z regułami wykładni językowej, systemowej a także funkcjonalnej. Należy bowiem pamiętać, iż ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym, nie przewiduje możliwości przyznania uprawnień wszystkim osobom, które na skutek działań wojennych ucierpiały, lecz ustawodawca ograniczył jej zakres do skonkretyzowanych rodzajów represji tj. osobom osadzonym w obozach pracy przymusowej lub deportowanym do pracy przymusowej. W tym kontekście, niezasadny jest w szczególności zarzut naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, wyrażonej w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Brak jest bowiem podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja w bezprawny sposób merytorycznie faworyzuje, bądź dyskryminuje określone grupy obywateli, w tym skarżącego. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, na zasadzie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.), orzekł jak sentencji. Wobec oddalenia skargi, zgodnie z przepisem art. 200 a contrario ww. ustawy, stronie skarżącej nie przysługuje zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.