II SA/Lu 777/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal,, Asesor WSA Wojciech Kręcisz (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Rafał Ostrowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 października 2006 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego oraz zwrot nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]. Nr [...], które nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zmianami), przepisu art. 17 ust. 1 i 5 pkt 2b, art. 30 ust. 1 i 2 i art. 32 ust. 1 i ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zmianami) po rozpatrzeniu odwołania A.K. od decyzji z dnia [...] r. nr [...] wydanej w przedmiocie uchylenia i zmiany decyzji własnej z dnia 31 maja 2004 r. w część dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2004 r. do 31 października 2004 r. oraz zażądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skład orzekający SKO wskazał, iż organ I instancji uchylił decyzję własną z dnia 31 maja 2004 r. wydaną w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na syna A. K. legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności ustalającym jego niepełnosprawność do dnia 16 lutego 2006 r., w części dotyczącej okresu od 1 września do 31 października 2004 r., żądając zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za ten okres w łącznej kwocie 840 zł, a to z uwagi na jego pobyt w tym czasie w internacie ośrodka szkolno – wychowawczego w L., zapewniającym całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Organ odwoławczy podniósł również, iż w swoim odwołaniu A.K. nie kwestionował faktu przebywania syna A. w Ośrodku Szkolno– Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży Niesłyszącej i Słabo Słyszącej w L. oraz korzystania z internatu w miesiącach wrześniu i październiku 2004 r. Wskazywał on jednak na trudną sytuację materialną rodziny, swój udział w sprawowaniu bezpośredniej opieki nad synem, w jego leczeniu i kształceniu oraz na fakt rezygnacji z przebywania dziecka w internacie szkolnym od 1 listopada 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. rozpatrując odwołanie A.K. podniosło, iż w sprawie nie jest sporne, że syn odwołującego się w miesiącach wrześniu i październiku 2004 r. korzystał z internatu szkolnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego w L,, co wynika z zaświadczenia tego ośrodka. W związku z tym brak było podstaw prawnych do pobierania przez wnioskodawcę świadczenia pielęgnacyjnego w tym okresie. Uzasadniając swoje stanowisko, organ II instancji odwołał się do przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o oświadczeniach rodzinnych podnosząc, iż podstawą przyznania tego świadczenia jest niemożność podjęcia zatrudnienia lub każdej innej pracy zarobkowej przez matkę, ojca lub opiekuna faktycznego dziecka ze względu na sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Skład orzekający SKO w L. podniósł również, iż w rozpatrywanym przypadku dziecko korzystało we wrześniu i październiku z całodobowej opieki w internacie szkolnym i w ty m czasie jego ojciec mógł podjąć jakiekolwiek zatrudnienie. Przepis art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustala wyjątki wyłączające możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zaliczając do nich w pkt 2b umieszczenie dziecka we palcówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Podniesiono przy tym, iż nie jest istotne czy dziecko przebywa w internacie szkolnym pełne 5 dni, lecz to czy placówka ta zapewnia opiekę przez co najmniej 5 dni i dziecko może ale nie musi przez ten czas z niej korzystać. Wskazano również, iż nie jest sporne, że internat Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci i Młodzieży Niedosłyszącej i Słabo Słyszącej w L., w miesiącu wrześniu i październiku 2004 r. mógł zapewnić taka opiekę A. K. Od tej decyzji odwołał się A. K. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Jak należy wnosić z żądania i uzasadnienia skargi wnosił on o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako niesprawiedliwej i niezgodnej z prawem. Wskazując na trudną sytuację materialną rodziny, w tym również na potrzeby chorego syna A., skarżący kwestionował zasadność wydanego rozstrzygnięcia. Podnosił, iż jego syn A. nie korzystał w miesiącach wrześniu i październiku 2004 r. z internatu Ośrodka Szkolno–Wychowawczego dla Dzieci i Młodzieży Niesłyszącej i Słabo Słyszącej w L. przez okres 5 dniu w tygodniu, albowiem był przez niego odwożony do domu, na zajęcia rehabilitacyjne, po czym ponownie odwożony do szkoły. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i w jej uzasadnieniu, kwestionowało zasadność skargi i wnosiło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga, o ile wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Kontrola zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu I instancji, przeprowadzona zgodnie z zasadami wyrażonymi na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prowadzi do wniosku, iż decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy. Organy administracji publicznej orzekając w przedmiocie uchylenia i zmiany decyzji z dnia 31 maja 2004 r. w część dotyczącej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2004 r. do 31 października 2004 r. oraz żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 840 zł uchybiły przepisom ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w którym regulują one postępowanie w sprawach przyznania i wypłacania świadczeń rodzinnych, jak również o zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Orzekając bowiem o uchyleniu i zmianie decyzji przyznającej A. K. świadczenie pielęgnacyjne oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia organy administracji publicznej nie uwzględniły przepisu art. 30 ust. 9 ustawy. Stanowi on, iż organ właściwy, który wydał decyzje w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu I instancji nie wynika, aby kwestia ta była przedmiotem jakichkolwiek rozważań i oceny organów orzekających w przedmiotowej sprawie. Według Sądu, organy administracji publicznej rozstrzygając w sprawach z zakresu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych są zobowiązane uczynić zadość przepisowi art. 30 ust. 9 ustawy i gruntownie rozważyć, czy w konkretnej indywidualnej sprawie nie zachodzą szczególnie okoliczności dotyczące sytuacji rodziny uzasadniające umorzenie w całości lub w części, rozłożenie na raty, czy też odroczenie terminu płatności nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Normatywny nakaz ich uwzględniania z urzędu wynika nie dość, że z logiki i systematyki wewnętrznej przepisów regulujących zasady orzekania w sprawach o zwrot nienależnie po branych świadczeń rodzinnych, to również z przepisów art. 6, 7 – zasady legalizmu, prawdy obiektywnej, wyważania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli – art. 11 – zasada przekonywania – art. 77 – zasady zbierania i rozpatrywania materiału dowodowego – art. 80 – zasada prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów – kodeksu postępowania administracyjnego. Z przywołanych przepisów wynika więc, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych musi być podejmowane w kontekście ustalenia istnienia lub braku szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny (art. 30 ust. 9 ustawy). W związku z tym też, ustalenia tego rodzaju powinny znajdować swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym i prawnym rozstrzygnięcia, a to zgodnie z przepisem art. 107 § 3 kpa. Podkreślić należy również, iż ten kierunek wykładni znajduje swoje potwierdzenie w stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 12 lipca 2006 r., w sprawie i OSK 168/06, w świetle którego samo ustalenie, że świadczenie było nienależnie nie zwalnia organu administracji publicznej od oceny, czy nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny pozwalające umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń, czy też odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W związku z zaniechaniem realizacji obowiązku przeprowadzenia tego rodzaju ustaleń i ich oceny należy uznać, iż w istocie rzeczy nie doszło do rozstrzygnięcia sprawy w sposób czyniący zadość przepisom ustawy kodeks postępowania administracyjnego. Niezależnie od powyższego, podnieść należy, iż nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym względzie, Sąd podziela argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak również w odpowiedzi na skargę. Wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż jego hipotezą nie obejmuje faktycznego i rzeczywisty czasu pobytu dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę, określonego na 5 dni. Normatywny sens wyrażenia "placówka zapewniająca całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu" odnosić należy bowiem tylko i wyłącznie do cechy tejże placówki, przygotowanej organizacyjnie i funkcjonalnie do realizacji celu określonego przywołanym przepisem. Stąd też, skoro w sprawie nie jest sporne, że syn skarżącego korzystał w miesiącach wrześniu i październiku 2004 r. z internatu szkolnego Ośrodka Szkolno–Wychowawczego w L., co jednoznacznie przecież wynika z zaświadczenia, to brak było podstaw prawnych do pobierania przez wnioskodawcę świadczenia pielęgnacyjnego w tym okresie. Świadczenie to jest więc świadczeniem nienależnym w rozumieniu przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 17 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji publicznej przeprowadzą postępowanie wyjaśniające w sposób czyniący zadość standardom określonym w przepisach art. 6, 7, 11, 77 i 80 kpa. Jego celem będzie w szczególności przeprowadzenie ustaleń istotnych z punktów widzenia ewentualnego stosowania przepisu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalenia te, organy administracji publicznej poddadzą wnikliwej i gruntownej ocenie. W jej rezultacie, ustalenia te zakwalifikują, jako "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" albo kwalifikacji takiej odmówią uzasadniając swoje stanowisko, w każdym z tych przypadków, w sposób czyniący zadość przepisowi art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.