II OSK 543/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Hauser Sędziowie NSA Maria Czapska - Górnikiewicz NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 690/06 w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 października 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 690/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd I instancji stwierdził, że skarżący tj. T. R. wystąpił z wnioskiem w dniu [...] lutego 2004 r. do Kierownika Urzędu o przyznanie uprawnień kombatanckich. W powyższym wniosku podał tylko, że w 1940 r. został wysiedlony razem z rodzicami z miejsca zamieszkania, zaś wioska została przeznaczona na poligon. Natomiast po wysiedleniu zamieszkał w B., zaś w 1952 r. został wcielony do "[...]". Następnie, Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] września 2004 r. utrzymał w mocy swoją decyzję wydaną dnia [...] marca 2004 r., którą odmówił T. R. przyznania uprawnień kombatanckich, w której stwierdził, że represje w postaci wysiedlenia z rodzinnego domu nie stanowią podstawy przyznania uprawnień w świetle przepisów cyt. ustawy o kombatantach. Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 marca 2005 r. (sygn. akt V SA/Wa 2739/04) oddalił skargę T. R. na powyższe decyzje. Z kolei, w dniu [...] października 2005 r. T. R. złożył nowy wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu wysiedlenia z miejsca zamieszkania i osadzenia w obozie w D. w listopadzie 1940 r. , do którego dołączył oświadczenia świadków C. K. i W. G., mające potwierdzać tą okoliczność faktyczną. Natomiast Kierownik Urzędu biorąc pod uwagę będącą w obrocie prawnym ostateczną decyzję w przedmiocie uprawnień, wniosek strony zakwalifikował jako wniosek o wznowienie postępowania i postanowieniem z dnia [...] listopada 2005 r. wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa (okoliczności istniejące w dacie wydania decyzji nieznane organowi) wznowił postępowanie w sprawie. Jednak Kierownik Urzędu, decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., wydaną na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ w związku z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm. zwana dalej ustawą o kombatantach), odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] września 2004 r. i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] marca 2004 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu stwierdził, że w świetle wcześniej złożonego życiorysu aktualna relacja strony skarżącej o pobycie w obozie w D. nie jest wiarygodna, a następnie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. powyższą decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu powyższej decyzji Kierownik Urzędu stwierdził, że T. R. składając wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich konsekwentnie wskazywał na wysiedlenie z Ż. do wsi B. jako na podstawę faktyczną swojego żądania. W życiorysie z dnia [...] grudnia 2003 r. podał: "W 1940 roku razem z rodzicami zostałem wysiedlony przez okupanta, a wioska nasza i wiele innych została przeznaczona na poligon, budynki zostały zniszczone. Po wysiedleniu zamieszkaliśmy w B. gm. G. u Z. W. Ojciec pracował w magazynie zbożowym w G. W B. mieszkaliśmy do [...].V.1945 r. ...". Jednocześnie Kierownik Urzędu stwierdził, że ten obszerny życiorys nie zawiera żadnej informacji o pobycie w obozie w D., a ponadto tylko fakt wysiedlenia oraz powołania do organizacji "[...]" potwierdzają oświadczenia świadków. Także w toku postępowania zakończonego wyrokiem WSA Warszawie z dnia 14 marca 2005 r. T. R. nie powoływał się na fakt pobytu w obozie w D. Okoliczność ta ujawniła się dopiero we wrześniu 2005 r. czyli po upływie przeszło półtora roku od złożenia pierwszego wniosku. Nastąpiło to w zmodyfikowanym życiorysie z dnia [...] września 2005 r. , w którym skarżący podał, że dnia [...] listopada 1940 r. został wysiedlony z Ż. do obozu w D., w którym przebywał do dnia [...] listopada 1940 r., zaś dopiero z D. został skierowany do B., zaś tę okoliczność mają potwierdzać oświadczenia dwóch świadków. Zdaniem Kierownika Urzędu, nie sposób dać wiary relacji strony skarżącej i oświadczeniom świadków w części, w jakiej dotyczą pobytu T. R. w obozie w D. Z dokumentów złożonych z pierwszym wnioskiem o przyznanie uprawnień wynika tylko, że strona została przesiedlona z Ż. do B. Ponadto znajduje to potwierdzenie w ankiecie wypełnianej w związku z ubieganiem się o wydanie dowodu osobistego oraz piśmie Instytutu Pamięci Narodowej dotyczącym wysiedlenia określonych wsi . Dlatego też, według organu niezrozumiała jest tak istotna zmiana życiorysu strony obejmująca pobyt w obozie w D., zwłaszcza jeżeli skarżący T. R. uprzednio złożył obszerny, precyzyjny życiorys, który jest dokumentem i nie może podlegać korektom. Jest on sporządzany przez osobę posiadającą najpełniejszą wiedzę o swoich losach – jego ewentualne uzupełniania mogą dotyczyć składników nieistotnych, a nie tak podstawowych (w zakresie ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich) jak pobyt w obozie przesiedleńczym. Nawet biorąc pod uwagę wiek strony, jej stan zdrowia, ewentualną nieporadność w kontaktach z organami państwowym nie można przyjąć, że skarżący mógł pominąć tak istotny element życiorysu. Organ także dodał, że z powyższych względów nie można było uznać za wiarygodne oświadczeń świadków. Jednocześnie stwierdził, że w gminach powiatu p., c. oraz m. ubieganie się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie w D. jest powszechne i z tej też przyczyny trudno przyjąć, by strona składając pierwszy wniosek wiedząc, że na skutek wysiedlenia trafiła do obozu, tego faktu nie podała. Z tych względów, wobec niewykazania istnienia nowych dowodów na okoliczność spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.b/ cyt. ustawy o kombatantach, Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] września 2004 r. i poprzedzającej ją z dnia [...] marca 2004 r. o odmowie przyznania T. R. uprawnień kombatanckich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Jednocześnie dodał, że jego zdaniem nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych w tej sprawie. Ponadto, pełnomocnik skarżącego w złożonym na rozprawie w dniu 5 października 2006 r. załączniku do protokołu sprecyzował zarzuty skargi. Po pierwsze, podniósł naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 lit. b/ ustawy o kombatantach, poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie. Po drugie, naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy tj. art. 107 § 3 kpa, art. 77 kpa w związku z art. 140 kpa poprzez nieuwzględnienie wszystkich dowodów jakie zostały złożone w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, że przedmiotowa sprawa była rozpatrywana w ramach postępowania wznowieniowego uregulowanego w art. 145 – 153 kpa Wynikało to z tego, że skarżący T. R. dopiero we wniosku z dnia [...] października 2005 r. powołał nowe okoliczności nieznane Kierownikowi Urzędu w dacie wydawania decyzji ostatecznej z dnia [...] września 2004 r. o odmowie przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich, stąd Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] listopada 2005 r. wznowił postępowanie w sprawie. W postępowaniu tym ocenia się bowiem tylko podstawy wznowienia i z uwzględnieniem powołanych przyczyn wznowienia przeprowadza postępowanie co do istoty sprawy. Natomiast, podkreślił Sąd I instancji, jako materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji powołane zostały: art. 22 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cytowanej ustawy o kombatantach. Określone w tej ustawie uprawnienia kombatanckie przysługują – zgodnie z art. 21 "osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4...". Stosownie zaś do art. 22 ust. 1 "o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych... na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby. Natomiast złożony przez T. R. wniosek o wznowienie postępowania dotyczył faktów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ tejże ustawy. Powyższy przepis stanowi, że ustawę o kombatantach (...) stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, zaś "represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych..., b/ w innych miejscach odosobnienia, w których warunki nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.". Dlatego też, orzekł Sąd I instancji, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może przyznać uprawnień kombatanckich osobie, jeżeli nie zostaną potwierdzone fakty, o których mowa w art. 4, zaś złożony przez osobę zainteresowaną wniosek nie jest "udokumentowany". Ponadto, zgodnie z art. 80 kpa to, czy dana okoliczność została udowodniona, Kierownik Urzędu jest zobowiązany oceniać "na podstawie całokształtu materiału dowodowego". Z tych względów, zdaniem Sądu I instancji, co wynika z akt sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów poddał wnikliwej analizie oświadczenia zgłoszonych przez T. R. świadków, konfrontując ich treść z zaświadczeniami archiwalnymi, z życiorysem i informacjami podawanymi przez samego skarżącego oraz z pozostałymi zgromadzonymi w sprawie dokumentami. Dlatego też, ocena wyrażona przez Kierownika Urzędu w zaskarżonej decyzji została dokonana zgodnie z dyspozycją art. 80 kpa. Wynika to z tego, orzekł Sąd I instancji, że Kierownik Urzędu prawidłowo ustalił daleko idące rozbieżności między treścią zachowanych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a okolicznościami podawanymi przez świadków i przez samego skarżącego w dwóch odmiennych życiorysach, a w szczególności faktu i okresu, w którym miał przebywać w hitlerowskim obozie przesiedleńczym w D. Rozbieżności te, podkreślił sąd I instancji, uzasadniają tylko okoliczność faktyczną, że T. R. udowodnił fakt wysiedlenia z miejscowości Ż. gm. G. do miejscowości B. gm. G. Natomiast, brak jest wiarygodnych dowodów potwierdzających jego uwięzienie w hitlerowskim obozie w D., zaś w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy o kombatantach samo wysiedlenie nie stanowi przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. W złożonej od wyroku Sądu I instancji skardze kasacyjnej przez T. R. reprezentowanego przez fachowego pełnomocnika, wniósł on o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Natomiast w treści skargi, pełnomocnik skarżącego działając na podstawie art. 173 § 1 w związku z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 zwana dalej ppsa), sformułował następujące zarzuty. Po pierwsze naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 pkt 1 lit. c/ ppsa w związku z art. 7, 77 i 80 kpa z powodu nieuchylenia decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w sytuacji braku przez ten organ wszechstronnego zbadania wszystkich okoliczności stanu faktycznego w tej sprawie. Dotyczy to także braku wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy w świetle dyspozycji art. 174 pkt 2 ppsa. Po drugie, naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego, czyli art. 4 ust. 1 lit. b/ ustawy o kombatantach z powodu uznania, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie tj. na przesłance z art. 174 pkt 1 ppsa. Po trzecie, naruszenia prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art.19 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, która polegała na pominięciu obowiązku organów władz publicznych (w tym sądów) do sprawowania specjalnej opieki nad weteranami walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych czyli na przesłance z art. 174 pkt 1 ppsa. " Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej ppsa), a zatem w zakresie wyznaczonych w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą środek zaskarżenia. Kwestionując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona skarżąca zobowiązana jest wskazać w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zdaniem zostały naruszone przez Sąd I instancji. Podstawy skargi kasacyjnej określone w art. 174 cytowanej wyżej ustawy dotyczyć mogą zarówno tych przepisów, które Sąd wskazał jako przepisy, które miały zastosowanie w toku rozpoznania sprawy, jak też tych przepisów, które powinny być stosowane w toku rozpoznania sprawy, choć nie zostały przez Sąd wskazane. Naruszenie przepisów postępowania może odnosić się zarówno do przepisów regulujących postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, jak i do przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej (wyrok siedmiu sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, ONSAiWSA 2006/2/39). Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny tylko w stosunku do określonego – ustalonego stanu faktycznego stanowiącego podstawę zastosowania prawa materialnego. Dlatego też, w przypadku braku skutecznego prawnie zarzutu naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny za wiarygodną musi uznać faktyczną podstawę rozstrzygnięcia przyjętą przez wojewódzki sąd administracyjny. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania obejmują art. 145 pkt 1 lit. c/ ppsa w związku z art. 7, 77 i 80 kpa i są całkowicie chybione. W tym zakresie, wbrew zarzutowi ze skargi kasacyjnej,, Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że nie nastąpiło w tej sprawie naruszenie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wynika to z tego, że prawidłowo Sąd I instancji orzekł, że w toku postępowania dowodowego Kierownik Urzędu nie naruszył dyspozycji art. 77 i 80 kpa, jak i zasady prawdy obiektywnej z art. 7 kpa. Dokonując bowiem po wznowieniu postępowania oceny czy kluczowa w tej sprawie okoliczność faktyczna została udowodniona, tj. pobyt skarżącego w obozie w D., a więc w innym miejscu odosobnienia, w którym warunki nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa – zgodnie z dyspozycją art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cyt. ustawy o kombatantach nie naruszył granic uznania administracyjnego. Nastąpiło to bowiem na podstawie prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy. Obejmowało to zarówno oświadczenia zgłoszonych przez skarżącego T. R. świadków oraz konfrontację ich treści z zaświadczeniami archiwalnymi jak i z życiorysem i informacjami, które wcześniej podawał skarżący przy ubieganiu się pierwszy raz o świadczenia kombatanckie oraz z pozostałymi wszystkimi zgromadzonymi w aktach sprawy dokumentami. Powyższa analiza stanu faktycznego wykazała bowiem daleko idące rozbieżności między treścią zachowanych dokumentów zgromadzonych w sprawie, a okolicznościami podawanymi przez świadków i przez samego skarżącego w dwóch odmiennych życiorysach, co przede wszystkim dotyczyło faktu i okresu, w którym skarżący miał przebywać w hitlerowskim obozie przesiedleńczym w D. Rozbieżności te, co prawidłowo orzekł Sąd I instancji, uzasadniają stanowisko Kierownika Urzędu, że T. R. udowodnił tylko fakt wysiedlenia z miejscowości Ż. gm. G. do miejscowości B. gm. G., zaś nie przedstawił wiarygodnych dowodów potwierdzających jego uwięzienie w hitlerowskim obozie w D. Natomiast prawidłowe ustalenie przez Sąd I instancji stanu faktycznego w tej sprawie oznacza, że nie nastąpiło przez Sąd I instancji naruszenie art. 145 pkt 1 lit. c/ ppsa w związku z art. 7, 77 i 80 kpa, przy zastrzeżeniu, że sąd administracyjny nie stosuje przepisów kpa lecz tylko kontroluje ich zastosowanie i prawidłową wykładnię przez właściwy organ administracyjny. Ponadto prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w tej sprawie oznacza, że nie nastąpiło w tej sprawie naruszenie przez Sąd I instancji także art. 174 pkt 1 ppsa czyli przepisów prawa materialnego z powodu niewłaściwego zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cyt. ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (w skardze kasacyjnej błędnie powołano, że jest to art. 4 ust. 1 lit. b/). Wynika to z tego, że skarżący T. R. nie spełnił dyspozycji z tego unormowania do uzyskania uprawnień kombatanckich z tytułu represji przebywania w tego rodzaju ustawowo określonym innym miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, zaś osoby w nich osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Dlatego też nie nastąpiło w tej sprawie – wbrew zarzutowi ze skargi kasacyjnej, także niewłaściwe zastosowanie art. 19 Konstytucji RP. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.