II OSK 330/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie sędzia NSA Zofia Flasińska ( spr.) sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Protokolant Renata Sapieha po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 października 2006 r. sygn. akt II SA/Gl 565/06 w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego - wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 4 października 2006 r. sygn. akt II SA/GI 565/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę H. G. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd I instancji wskazał, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z zm.), a zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżący od [...] nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...], gdzie był zameldowany na pobyt stały. Sąd podniósł, iż fakt nie zamieszkiwania skarżącego w lokalu przy ul. [...] potwierdziły oględziny lokalu, przesłuchanie skarżącego oraz ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy w Z. w sprawie [...]. Ten materiał dowodowy uprawniał organ odwoławczy, zdaniem Sądu I instancji, do wniosku, że skarżący faktycznie opuścił miejsce stałego pobytu, przy czym nie dopełnił obowiązku powiadomienia o tym fakcie właściwego organu gminy. Ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób (...), a więc służy ona zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Wyłączną zatem przesłanką zameldowania określonej osoby w oznaczonym lokalu jest sam fakt przebywania w nim i odwrotnie nie przebywanie w lokalu jest przesłanką wystarczającą i niezbędną do wymeldowania. Zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie pozostaje bez związku z uprawnieniami do lokalu. Stanowi to konsekwencje charakteru i istoty czynności meldunkowej, będącej jedynie aktem rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Zdaniem Sądu twierdzenia skarżącego, że lokalu nie opuścił dobrowolnie w [...]. nie zasługują na uwzględnienie w świetle jego oświadczenia o zaprzestaniu płacenia czynszu w [...]. Nadto do zabezpieczenia lokalu przez pracowników PGM "[...]" doszło dopiero w dniu [...]. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł H. G. reprezentowany przez radcę prawnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993), poprzez przyjęcie, że skarżący nie miał zamiaru stałego przebywania pod adresem: Z. ul. [...], podczas gdy skarżący faktycznie miał zamiar stale przebywać pod tym adresem, jednakże nie mógł tego czynić wskutek działania administratora budynku - P.G.M. "[...]" Sp. z o.o. w Z., co stanowi niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, - art. 15 ust. 2 o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez przyjęcie, że skarżący opuścił miejsce pobytu stałego pod adresem Z. ul. [...], w sytuacji gdy skarżący faktycznie nie opuścił dobrowolnie swego miejsca pobytu, zaś z powodu charakteru pracy jako maszynista lokomotyw spalinowych często przebywał służbowo poza miejscem stałego zamieszkania. Ponadto działania administratora budynku uniemożliwiły skarżącemu dalsze zamieszkiwanie i pobyt w miejscu zameldowania. Wobec powyższego strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania skarżącego od decyzji Wojewody Ś. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] o wymeldowaniu skarżącego H. G. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Z.. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż skarżący nie kwestionuje stanu faktycznego ustalonego w toku postępowania administracyjnego. Uważa jednak, że w sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące możliwość wymeldowania go z dotychczasowego adresu z urzędu. Skarżący miał zamiar i wolę stałego zamieszkiwania pod adresem w Z. przy ul. [...]. Znajdowało się tam jego gospodarstwo domowe i centrum spraw życiowych. Jego częste nieobecności w miejscu zamieszkania związane były z charakterem pracy skarżącego, który pracuje jako maszynista lokomotyw spalinowych w Przedsiębiorstwie [...] Sp. z o.o. w Z. w równoważnym systemie czasu pracy według harmonogramu a jego miejscem pracy jest infrastruktura kolejowa na terenie Polski. W związku z wykonywaniem pracy często przebywa poza miejscem zamieszkania w podróżach służbowych. Wnioski płynące z oględzin lokalu dokonanych w dniu [...] są prawidłowe. Jednakże nie jest to dowodem, że skarżący dobrowolnie opuścił mieszkanie, w którym był zameldowany. Jak wynika z ustaleń Sądu Rejonowego w Z. w sprawie [...] - [...] administrator budynku - Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej "[...]" Sp. z o.o. w Z. - udostępnił lokal mieszkamy, w którym skarżący był zameldowany T. P.. W dniu [...] sporządzono protokół zdawczo-odbiorczy. Natomiast mieszkanie skarżącego zaplombowano w [...], tym samym uniemożliwiając skarżącemu dalsze zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu. W takiej sytuacji skarżący został faktycznie pozbawiony możliwości mieszkania w miejscu zameldowania, chociaż miał wolę i zamiar przebywania w miejscu zameldowania. Wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu Administracyjnego w Gliwicach ustalenia dotyczące wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] sygn. akt [...] na okoliczność, że skarżący utracił tytuł prawny do zajmowania lokalu położonego w Z. przy ul. [...], choć słuszne, to jednak nie mogą być traktowane jako podstawa do uznania za zgodną z prawem decyzji o wymeldowaniu skarżącego. Fakt, że skarżący nie uzyskał pozytywnego rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w Z. w przedmiocie ustalenia, że posiada ważną umowę najmu, nie może sankcjonować decyzji o wymeldowaniu. Nawet lokator nie mający ważnej umowy najmu ale faktycznie zajmujący lokal mieszkalny korzysta z ochrony prawnej. Administrator budynku samowolnie pozbawił skarżącego posiadania mieszkania położonego w Z. przy ul. [...], w którym był zameldowany. Administrator dokonał jedynie skutecznego wypowiedzenia umowy najmu, jednakże nie uzyskał tytułu prawnego do przeprowadzenia eksmisji. Bez odpowiedniego wyroku sądowego pozbawił skarżącego wbrew jego woli faktycznego korzystania i władania lokalem mieszkalnym. Uwzględniając powyższe okoliczności sprawy stwierdzono, iż skarżący nie opuścił lokalu, w którym był zameldowany trwale i dobrowolnie. Na dowód dokonanej, prawidłowej zdaniem skarżącego, wykładni przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w ustalonym stanie faktycznym, wskazano orzecznictwo sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwana dalej: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), który w dacie wydania zaskarżonej decyzji stwierdzał, że organ gminy na wniosek strony lub z urzędu wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Stosownie do art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2001 r. sygn. akt V SA 1496/00 - LEX nr 54454). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 1999 r., sygn. akt V S.A. 252/99, LEX nr 49952 oraz z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V S.A. 3169/00 LEX nr 50123). Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany, zamieszczony w LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić wtedy, gdy dana osoba ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - poprzez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Z prawidłowych ustaleń poczynionych przez organy administracji w niniejszej sprawie i przyjętych przez Sąd I instancji wynika, że skarżący nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w Z.. Powyższa okoliczność wynika nie tylko z oględzin lokalu, ustaleń dokonanych przez Sąd Rejonowy w Z. I Wydział Cywilny w sprawie [...], ale również z zeznań samego skarżącego, który zeznał do protokołu w dniu [...], że opuścił sporny lokal w [...] udając się do W. gdzie przebywa do chwili obecnej. Tam też skarżący skoncentrował swoje centrum życiowe. Okolicznością sporną w niniejszej sprawie pozostaje zatem to czy wyprowadzenie to miało charakter dobrowolny i trwały czy też związane było z określonym - bezprawnym - zachowaniem osób trzecich. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom skarżącego, okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że wyprowadzenie się skarżącego miało charakter dobrowolny. Administrator budynku - Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej "[...]" Sp. z o.o. w Z. wypowiedziało skarżącemu umowę najmu lokalu ze skutkiem na dzień [...] wobec podnajęcia lokalu bez zgodny wynajmującego. W spornym lokalu zamieszkiwali D. Z. i F. S., którym sam skarżący udostępnił sporny lokal wobec tego, iż sam się z niego wyprowadził. W tym czasie przebywał w innej miejscowości. Podnajemcy zamieszkiwali przy ul. [...] w Z. już w roku [...], kiedy to przeprowadzono wywiad środowiskowy. Dopiero w dniu [...] doszło do zabezpieczenia opuszczonego lokalu przez administratora budynku. W dniu [...]. na podstawie promesy zawarcia umowy najmu oraz umowy o wykonanie remontu i uzupełnienie wyposażenia technicznego administrator udostępnił sporny lokal T. P.. W dniu [...] przeprowadzono oględziny spornego lokalu w obecności skarżącego. Lokal był pusty i wykonano w nim remont. Do dnia [...], skarżący nie podjął żadnych działań w celu zamieszkania w miejscu stałego zameldowania przy ul. [...] w Z., a wręcz przeciwnie przeprowadził się do innej miejscowości. Fakt, iż skarżący jest maszynistą lokomotyw i często przebywa w podróżach służbowych nie stanowi okoliczności uzasadniającej, iż miał zamiar i wolę przebywania w spornym lokalu. Wykonując swój zawód skoncentrował swoje centrum życiowe w innej miejscowości pomimo tego, iż mógł zamieszkiwać w Z. przy ul. [...]. Skarżący w sposób nie budzący wątpliwości wyraził swoją wolę opuszczenia spornego lokalu poprzez skoncentrowanie swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Rację ma strona skarżąca, iż fakt utraty tytułu prawnego do spornego lokalu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii zasadności wymeldowania, jednakże utrata tego tytułu (wypowiedzenie umowy najmu) poprzedzona została, w niniejszej sprawie, postępowaniem wyjaśniającym, a więc dokonano w sprawie konkretnych ustaleń faktycznych. Tylko te okoliczności wziął pod uwagę Sąd I instancji wydając zaskarżony wyrok wyraźnie wskazując, iż zameldowanie (wymeldowanie) służy jedynie rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez H. G. miało charakter dobrowolny w świetle ustalonych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. A zatem biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż w niniejszej sprawie doszło do opuszczenia przez skarżącego miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wobec niezasadności zarzutów skargi kasacyjnej tj. naruszenia art. 15 ust. 2 i art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz nie stwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby skutkować stwierdzeniem nieważności postępowania - skargę należało oddalić. W tym stanie rzeczy na mocy art. 184 ustawy P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.