II OSK 1906/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./ Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Protokolant Anna Jusińska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 października 2006 r., sygn. akt III SA/Gd 477/05 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 4 października 2006 r., sygn. akt III SA/Gd 477/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. G. na decyzję Wojewody P., z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta S., z dnia [...], nr [...], orzekającą o wymeldowaniu J. G. z pobytu stałego z lokalu nr [...], przy ulicy [...] w S. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Prezydent S. powołał się na przepis art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz.960 ze zm.). Stwierdził, że J. G. sam zeznał, iż nie zamieszkuje w spornym lokalu, gdyż G. H. wymieniła zamki w drzwiach. Organ pierwszej instancji ustalił, że Sąd Rejonowy w S., orzeczeniem z dnia [...], umorzył postępowanie w sprawie o przywrócenie naruszonego posiadania z powództwa J. G. Zażalenie pozwanego na to postanowienie zostało oddalone. Uprawomocnił się także wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [...], sygn. akt [...], nakazujący J. G. opuszczenie i opróżnienie lokalu nr [...]. W odwołaniu J. G. podniósł, że nigdy dobrowolnie nie wyprowadził się z lokalu. Wojewoda P. wskazał jako podstawę prawną art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zaakceptował ustalenie, że J. G. nie zamieszkuje w spornym lokalu. Sąd nie przywrócił mu możliwości korzystania z lokalu. Zaakcentował, iż instytucja zameldowania ma jedynie charakter ewidencyjny i powinna odzwierciedlać stan faktyczny. Nie rodzi natomiast uprawnień do lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. G. podniósł, że uniemożliwiono mu dostęp do lokalu poprzez wymianę zamków oraz barykadowanie drzwi. W czasie kiedy robił zakupy, jego była żona wymieniła zamki. Kilkadziesiąt razy próbował dostać się do lokalu. Nie chciał wymeldowania. Zarzucił błędne oparcie na orzeczeniu Sądu Rejonowego w S. W jego ocenie, przeciąganie sprawy posesoryjnej było niecelowe, gdyż adwokat pozwanej przekonywał, iż sprawa potrwa kilka lat. Przywołał wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, w którym Sąd przyjął, że usunięcia z lokalu poprzez wymianę zamków w drzwiach nie można uznać za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że była żona skarżącego, pod jego nieobecność, wymieniła zamki w drzwiach, uniemożliwiając mu zamieszkiwanie w spornym lokalu. Mimo kilku prób oraz interwencji Policji, skarżącemu nie udało się dostać do mieszkania. Te okoliczności mogłyby wskazywać na brak elementu dobrowolności w opuszczeniu lokalu przez J. G., gdyby skarżący skorzystał ze środka ochrony, jakim jest powództwo o ochronę naruszonego posiadania. Skarżący jednak cofnął powództwo, co jest równoznaczne z niewykorzystaniem tego środka ochrony. Nawiązując do wyroku NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, Sąd pierwszej instancji wyraził pogląd, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Nadto Sąd pierwszej instancji odnotował, że Sąd Rejonowy w S., wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...], orzekł o eksmisji J. G. z przedmiotowego lokalu. Wyrok eksmisyjny w dacie wydania zaskarżonej decyzji był prawomocny i w przypadku zajęcia lokalu przez pozwanego podlegałby przymusowemu wykonaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że instytucja zameldowania ma charakter ewidencyjny i powinna odzwierciedlać stan faktyczny, tj. wskazywać aktualne miejsce pobytu. Skarżący nie zamieszkuje w spornym lokalu od listopada 2003 r. Szczególnie zatem w tej sprawie właściwy jest pogląd, że dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją, a istniejącym stanem rzeczy. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł J. G. Zaskarżył wyrok w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) i w konsekwencji uznanie, że osoba, której uniemożliwiono zamieszkiwanie jest zobowiązana domagać się ochrony prawnej (przywrócenia posiadania), a jeśli tego nie czyni, to organ jest uprawniony do wydania decyzji w sprawie jej wymeldowania, w sytuacji gdy przesłankami wymeldowania są wyłącznie trwałość i dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu stałego. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz uchylenie decyzji Wojewody P. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że pogląd o konieczności skorzystania ze środków prawnych przez osobę, która została usunięta z lokalu, był uzasadniony w stanie prawnym obowiązującym przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01. Obecnie zaś brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej, która uzasadniałaby tezę o istnieniu obowiązku dochodzenia przez skarżącego roszczeń posesoryjnych w przedstawionym stanie faktycznym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 P.p.s.a. Nie jest usprawiedliwiona podstawa skargi kasacyjnej w postaci naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Przede wszystkim bowiem Sąd pierwszej instancji, dokonując wykładni wspomnianego przepisu, zwrócił uwagę nie tylko na brak orzeczenia sądu powszechnego przywracającego skarżącemu posiadanie lokalu. Bezsporne jest, iż w pojęciu "opuszczenie miejsca pobytu stałego", użytym w art. 15 ust.2, mieści się zarówno element fizyczny, jak i psychiczny. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował takiego rozumienia przywołanej przesłanki wymeldowania osoby z pobytu stałego. Wyraźnie jednak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd wyartykułował pogląd o konieczności uwzględnienia stanu faktycznego z chwili wydania decyzji o wymeldowaniu. Wówczas zaś prawomocny był wyrok nakazujący eksmisję skarżącego z lokalu. Do niekwestionowanej zamiany zamków w drzwiach mieszkania doszło co prawda przed uprawomocnieniem się wyroku eksmisyjnego, ale niewątpliwie wyrok ten uprawomocnił się przed podjęciem rozstrzygnięcia o wymeldowaniu. Od dokonania wymiany zamków w listopadzie 2003 r. do czasu wymeldowania skarżącego upłynął okres ponad roku, w czasie którego skarżący faktycznie nie przebywał w lokalu. Pamiętając jeszcze o istocie meldunku, jako akcie mającym odzwierciedlać stan faktyczny, skonstatować przyjdzie, iż przesłankę "opuszczenia miejsca pobytu stałego" oceniać należy nie tylko w kontekście faktów bezpośrednio związanych z ustaniem fizycznego pobytu osoby w lokalu, ale także z uwzględnieniem zdarzeń, które miały miejsce do czasu wydania decyzji o wymeldowaniu. Jeśli zaś w tym okresie późniejszym osoba obowiązana jest opuścić lokal na podstawie prawomocnego wyroku sądu powszechnego, to jej twierdzenie o bezprawnym pozbawieniu jej posiadania lokalu (w rozumieniu art. 336 K.c.), niespełniającym wymogów art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest pozbawione podstaw, zwłaszcza, gdy twierdzenie to nie zostało poparte wyrokiem przywracającym posiadanie lokalu (por. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2007 r., sygn. akt II OSK 1435/06, niepublikowany). Raz jeszcze powtórzyć zatem trzeba, że skoro w stanie faktycznym, niepodważonym podstawą skargi kasacyjnej, określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., skarżący, zgodnie z obowiązkiem wynikającym w wyroku eksmisyjnego, przez wiele miesięcy nie przebywał w spornym lokalu i nie podjął skutecznie próby wykazania, że trwający stan pobytu poza lokalem jest niezgodny z jego wolą, to zaistniały warunki do oceny, że opuścił lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpozna wniosek pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej w ramach prawa pomocy, przysługujących za czynności podjęte w drugiej instancji.