II OSK 541/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Barbara Gorczycka-Muszyńska (spr) Sędziowie Maria Czapska-Górnikiewicz Jerzy Stankowski Protokolant Maria Połowniak po rozpoznaniu w dniu 3 października 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 1865/05 w sprawie ze skargi J. U. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 grudnia 2005 r., oddalił skargę J. U. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2005 r., utrzymującą w mocy własną decyzję tego organu z dnia [...] marca 2005 r., wydaną w trybie art. 154 k.p.a. i odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji tego organu z dnia 19 lutego 2001 r. o odmowie przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie przedstawiła wiarygodnych dowodów na to, że pełniła służbę w polskich podziemnych formacjach wojskowych w czasie wojny 1939-1945 lub organizacjach niepodległościowych w okresie od wkroczenia armii ZSRR do końca 1956 r. Przedłożone przez skarżącą oświadczenia świadków: I. I. oraz Z. K., zawierają stwierdzenie oczywiście sprzeczne z oświadczeniami samej skarżącej, nie mogą więc być uznane za wiarygodne. Skarżąca nie wskazała posiadania stopnia wojskowego, jak również nie przedstawiła dowodów na okoliczność złożenia przysięgi wojskowej. Jej twierdzenia dotyczące tych kwestii, nie poparte żadnymi wiarygodnymi dowodami, nie mogą być uznane za tytuł do uzyskania uprawnień kombatanckich. Za taką oceną - zdaniem Sądu I instancji - przemawia również fakt, iż skarżąca urodzona 7 kwietnia 1931 r. jako 13-letnie dziecko w okresie wojny nie mogła pełnić służby w Armii Krajowej. Zgodnie bowiem z Instrukcją Komendanta Głównego na Kraj gen. Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., dolna granica wieku dla ZWZ AK wynosiła 17 lat, co było podyktowane małą odpornością psychiczną dziecka na metody śledztwa w razie aresztowania przez Niemców, co prowadziłoby do dekonspiracji. Zdaniem Sądu, trafnie organ orzekający wskazał na zasadniczą różnicę pomiędzy uczestnikami ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu, która działała dobrowolnie w sposób okazjonalny i jakkolwiek działalność taka zasługuje na społeczny szacunek i uznanie, to nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła J. U. reprezentowana przez adwokata, żądając uchylenia zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Skargę kasacyjną oparto na zarzucie naruszenia: 1) przepisów prawa materialnego, a zatem na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a mianowicie przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), przez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na uznaniu, że skarżąca jako małoletnia nie mogła wchodzić w skład Armii Krajowej, a jej działania nie mogą być uznane jako pełnienie służby w rozumieniu tego przepisu i w konsekwencji uznanie, że skarżąca nie spełnia wymogów warunkujących przyznanie jej uprawnień kombatanckich, podczas gdy powołany przepis nie definiuje zakresu przedmiotowego pojęcia "pełnienia służby" oraz nie wprowadza ograniczeń w uznaniu działalności kombatanckiej z powodu wieku, 2) przepisów postępowania, a zatem na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 2 powyższej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie przepisu art. 133 § 1, art. 106 § 3 w związku z art. 106 § 5 powyższej ustawy oraz art. 233 § 1 k.p.c. "przez oparcie rozstrzygnięcia jedynie na samej treści decyzji organu i nieprzeprowadzenie dowodu z oświadczenia G. B. i pisma skarżącej z dnia 18 lipca 2005 r. pomimo wniosku w tym zakresie, a w konsekwencji przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że fakt, iż skarżąca należała w latach 1944-1945 do oddziału Armii Krajowej działającego na terenie powiatu [...] i że odebrano od niej przyrzeczenie, potwierdził świadek Z. K. Fakt zaś, że w latach 1949-1953 skarżąca, już jako osoba pełnoletnia należała do ruchu oporu Armii Krajowej potwierdzili świadkowie Z K., I. I. i A. O. Złożona do akt lista członków ZWZ AK potwierdza, że skarżąca była sanitariuszką w oddziale I. I. Gdyby więc nie pełniła służby, a jedynie współpracowała z oddziałem AK, to zdaniem autora skargi, nie znalazłaby się na tej liście. Ponieważ przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z 1991 r. o kombatantach nie definiuje pojęcia "pełnienie służby", to okoliczność ta powinna być oceniana na tle konkretnego przypadku. Wykonywanie zaś przez skarżącą czynności sanitariuszki i łączniczki było funkcją niezwykle odpowiedzialną i wymagającą pełnego zaufania. Powinno więc być ocenione jako pełnienie służby w takim znaczeniu, w jakim użyte zostało to pojęcie w powyższym art. 1 ust. 2 pkt 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Decyzja, której legalność oceniał Wojewódzki Sąd Administracyjny, wydana została w trybie art. 154 § 1 k.p.a. W myśl tego przepisu "decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony". Uchylenie lub zmiana ostatecznej decyzji administracyjnej pozostawione jest więc uznaniu właściwego organu, co wynika z użycia w powyższym przepisie słowa "może". Uprawnienie organu do działania według uznania nie uprawnia go jednak do działania dowolnego. Zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej w tym trybie może być dokonane tylko wówczas, jeśli rozstrzygnięcie takie nie będzie naruszało prawa. Ocena taka została dokonana przez organ administracji, który w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy uznał, że przedstawione przez skarżącą dowody nie potwierdzają w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżąca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej uprawnień kombatanckich. Zasada swobodnej oceny dowodów, statuowana przepisem art. 80 k.p.a. wyklucza możliwość weryfikowania przez sąd administracyjny tych ocen, o ile nie są one w sposób oczywisty sprzeczne z niebudzącą wątpliwości treścią materiału dowodowego. Sąd I instancji nie stwierdził takiej oczywistej sprzeczności. Nie wykazuje jej także skarga kasacyjna. Sąd I instancji i skarga kasacyjna odnoszą się do tych samych dowodów (oświadczenie świadka K. i I.) jednakże odmiennie oceniane są przez autora kasacji i przez Sąd. Świadek K. podaje, że skarżąca przybyła do oddziału w 1944 r. i działała do 1945 r. jednakże z jego oświadczenia o złożeniu przysięgi przed jego ojcem – F. K. nie wynika, czy przysięgę tę składała skarżąca czy świadek. W swoim życiorysie zaś skarżąca podała, że składała przysięgę przed W. G. w 1949 r. Oświadczenie świadka K. nie może być także uznane za dowód przynależności skarżącej do ROAK w latach 1949-1953, skoro sama skarżąca twierdzi, że do organizacji tej wstąpiła w 1949 r., świadek K. zaś oświadczył, że skarżąca pełniła w organizacji tej funkcję łączniczki i sanitariuszki od stycznia do września 1946 r. Oświadczenie świadka I. potwierdza fakt wykonywania przez skarżącą czynności sanitariuszki i łączniczki, jednakże nie daje podstaw do przyjęcia, że czynności te podejmowane były w ramach pełnienia służby, a nie w ramach dobrowolnej współpracy i pomocy, która nie była wymuszona ani rozliczana według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. Pominięcie (nieomówienie) pozostałych dokumentów przedstawionych przez skarżącą nie może być uznane za naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bowiem – jak wynika z ich treści – są to oświadczenia osób, które poznały skarżącą po wojnie, nie mogą więc składać wiarygodnych oświadczeń, o jej działalności w czasie wojny (świadek O. – k.87 akt ), bądź które czerpią wiedzę o działalności skarżącej w czasie wojny z opowiadań ojca (oświadczenie G. B. k.49 akt) lub podają informację o działalności skarżącej na podstawie wywiadu środowiskowego (pisma Stowarzyszenia Kombatantów Armii Krajowej z dnia 4 sierpnia 2005 r. k. 16 akt i z dnia 17 listopada 2005 r. k. 46 akt). Przedłożona zaś kserokopia listy Oddziału I. I., w której wymieniona została skarżąca jako sanitariuszka, obejmująca zapisy z okresu 1940-1945 nie wskazuje przez kogo, kiedy i dla jakich celów lista ta została sporządzona. Natomiast rekomendacja wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich z dnia 18 listopada 1996 r. (k. 7 akt) zawiera informację, że skarżąca należała do organizacji ROAK w czasie wojny, w okresie od 1944 r. do 1945 r. Zważywszy, iż organizacja niepodległościowa Ruch Oporu AK, powstała po rozwiązaniu Armii Krajowej, tj. po dniu 19 stycznia 1945 r. – takie oświadczenie nie mogło być uznane za wiarygodny dowód w sprawie. Zważywszy zatem, że zgodnie art. 22 ust. 1 powyższej ustawy o kombatantach, ciężar dowodu na okoliczności uzasadniające uzyskanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie, która ubiega się o te uprawnienia, a w sprawie niniejszej dowody takie nie zostały przedstawione, to decyzja ostateczna o odmowie przyznania uprawnień była zgodna z prawem i dokonanie zmiany tej decyzji w trybie art. 154 k.p.a. musiałoby być ocenione jako wydane z istotnym naruszeniem powyższego art. 22 ustawy o kombatantach. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.