II OZ 978/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski, , , po rozpoznaniu w dniu 3 października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 5/06 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 17 października 2005 r., nr [...] w przedmiocie anulowania materialno – technicznej czynności zameldowania na pobyt stały postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 lipca 2006 r., sygn. akt II SA/Wr 5/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej M. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że w myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazał, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej obecnie utrzymuje się ona wyłącznie z zasiłku dla bezrobotnych, z dobrowolnych świadczeń ojca jej dziecka (łącznie 721,90 zł), z pożyczek oraz bliżej nieokreślonych "innych form pomocy". W ocenie Sądu twierdzenie skarżącej pozostaje w sprzeczności z kwotami rzekomo wydatkowanymi comiesięcznie przez wnioskodawczynię (kwota wydatków wynosi 1.448,15 zł miesięcznie). Z porównania kwot dochodów udokumentowanych oraz sum wydatkowanych wynika, że skarżąca co miesiąc musi zabiegać o uzyskanie (z pożyczek i innych form pomocy) dodatkowych 726,25 zł w celu zbilansowania budżetu domowego. Zdaniem Sądu trudno liczyć na stałe dochody, których źródłem miałyby być pożyczki, nawet przy przyjęciu, że strona ma wielu krewnych, inne osoby bliskie i znajomych, którzy takich pożyczek mogliby udzielać. Ponadto w ocenie Sądu istnieje istotna dysproporcja miedzy środkami, których posiadanie wnioskodawczyni deklaruje, a dochodami osiągniętymi w 2004 r. i 2005 r., ocenianymi przez pryzmat wydatków. Same dochody osiągnięte przez skarżącą w obu tych latach powinny były wystarczyć na blisko 63 miesiące, tzn. na okres od 1 stycznia 2004 r. do marca 2008 r. Dodatkowo dla pokrycia bieżących wydatków zbędne było zaciąganie kredytu, na który powołuje się skarżąca, a który miałby być przeznaczony właśnie na zaspokojenie samych bieżących potrzeb zainteresowanej. Sąd stwierdził, że pozostawienie do dyspozycji klienta banku limitu kredytowego w kwocie 12.000,00 zł nie stanowi dowodu rzeczywistego wykorzystania tych środków. W konsekwencji Sąd przyjął, iż skoro strona nie dysponuje obecnie wystarczającymi środkami, może to oznaczać jedynie, że dochody osiągnięte w latach 2004 r., 2005 r. i 2006 r. zostały wraz ze środkami uzyskanymi ewentualnie z kredytu bankowego przeznaczone nie tylko na bieżące wydatki. Lekkomyślne wydatkowanie stosunkowo dużych kwot w krótkim okresie, bez liczenia się z konsekwencjami takiego kroku, nie może stanowić wystarczającej podstawy do skutecznego ubiegania się o prawo pomocy w zakresie od części kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca M. L., w którym wniosła o jego zmianę poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu sądowego. Skarżąca podniosła, że po kilkunastomiesięcznej ciężkiej chorobie została zwolniona z pracy i obecnie jest osobą bezrobotną. Jej stan zdrowia wymaga ponoszenia stałych i dużych nakładów finansowych. Ponadto jest matką dwojga małoletnich dzieci, z których jedno cierpi na poważne powikłania związane z alergią. Skarżąca oświadczyła dodatkowo, że dochód jaki osiągnęła w 2005 r. przeznaczyła w całości na bieżące potrzeby dzieci i własne oraz zapewnienie kontynuacji leczenia i rehabilitacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). Przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy może być w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego względnie rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Twierdzenia skarżącej co do sytuacji materialnej i rodzinnej oraz dochodów i ponoszonych wydatków na utrzymanie nie są jednoznaczne i wymagały wyjaśnienia przez skarżącą na wezwanie Sądu. Pismem z dnia 22 maja 2006 r. skarżąca została wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych dokumentów: kopii zeznania podatkowego za 2005 r. oraz kopii wszystkich załączników. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § pkt 1 P.p.s.a. W niniejszej sprawie uznać należy, że skarżąca nie wykazała dostatecznie, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania (koszty sądowe i inne wydatki) istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Skoro bowiem uzyskuje dochody w ustalonej przez Sąd wysokości, to brak podstaw do uznania, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do konieczności uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W doktrynie wskazuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku – T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis s. 628. Wobec posiadania przez skarżącą stałego źródła dochodów należy uznać, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, dlatego też słusznie Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.